İlber Ortaylı
Tarih Profesörü, Araştırmacı Yazar. 1947 yılında Bregenz, Avusturya`da bir göçmen kampında Kırım Tatarı bir aileden, uçak mühendisi Kemal Ortaylı’nın oğlu olarak dünyaya geldi. İki yaşında iken Türkiye’ye geldi. İstanbul’da başladığı ilköğrenimini Ankara’da tamamladı. Ortaokulu İstanbul’da Saint George Lisesinde okuduktan sonra yeniden Ankara’ya döndü. Ankara Atatürk Lisesi (1965), Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi ve Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi (DTCF) Yeniçağ Tarihi Bölümünü bitirdi (1969). Viyana Üniversitesi'nde Slavistik ve Orientalistik okudu. Küçük yaşlarından itibaren Türkçenin yanında, ileri seviyede Almanca, Fransızca, İngilizce, Rusça; orta seviyede Arapça, Farsça, Latince, İbranice, Sırpça ve Yunanca dillerini öğrendi. 1981 yılında Mersin senatörü Dr. Talip Özdolay'ın kızı Ayşe Özdolay ile evlendi ve bu evlilikten Tuna adında bir kızı oldu. On sekiz yıllık birliktelikten sonra 1999 yılında boşandı.
İlber Ortaylı, 1973’te Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi (SBF)’nde asistan olarak göreve başladı. 1977’de arşiv çalışmaları için Bonn’a gitti. Chicago Üniversitesinde master çalışmasını Prof. Halil İnalcık ile yaptı. “Tanzimat Sonrası Mahalli İdareler” adlı tezi ile doktor, “Osmanlı İmparatorluğunda Alman Nüfuzu ” adlı çalışmasıyla da doçent (1979), profesör (1989). Yükseköğrenim yıllarında çeşitli ülke ve şehirleri gezme fırsatı bularak; Halep, Şam, Beyrut, Kudüs ve Amman’ı gördü.
On yıl çalıştığı SBF’den 1983 yılında devletin akademik politikalarına tavır olarak istifa etti. Bu dönemde Paris’te Ecole des Hauters Etudes, Berlin Feri Üniversitesi ve Princetion Üniversitesi’nde, Viyana, Moskova, Roma, Münih, Strasbourg, Yanya, Sofya, Kiel, Cambridge, Oxford ve Tunus üniversitelerinde misafir öğretim üyeliği yaptı, seminerler ve konferanslar verdi. Yerli ve yabancı bilimsel dergilerde 16. yüzyıl ila 19. yüzyılı Osmanlı tarihi ve Rusya tarihi ile ilgili makaleler yayınladı.
1988 yılında ODTÜ’de bir süre doçent olarak çalışıp aynı yıl SBF’deki görevine geri döndü. 1989’de Profesör oldu. 1989-2002 yılları arasında Siyasal Bilgiler Fakültesi’nde İdare Tarihi Bilim Dalı Başkanı olarak görev yaptı. 2002 yılında Galatasaray Üniversitesi’ne geçti. Daha sonra 2005 yılında Topkapı Sarayı Müzeler Müdürü oldu. Yedi yıl bu görevde kalan Ortaylı, 2012 yılında yaş haddinden emekli oldu ve görevi Ayasofya Müzesi Müdürü Haluk Dursun'a devretti.
Çeşitli televizyon kanallarında “İlber Ortaylı ile”, “İlber Ortaylı ile Yakın Tarih Dersleri” ve “İlber Ortaylı ile Zaman Kaybolmaz” adlı tarih sohbetleri programlarını yaptı. Yeniden NTV'de 5 Kasım 2012 ile 11 Mart 2013 arasında gazeteci-yazar Mehmet Barlas ile birlikte "Her zaman" isimli bir tarih programı yapmıştır. 2024 yılı ekim ayı itibarıyla Okan Bayülgen ile birlikte TV100'de "Muhabbet Kralı" isimli programa başladı. Yerli ve yabancı bilimsel dergilerde Osmanlı tarihinin 16. ve 19. yüzyılı ve Rusya tarihiyle ilgili makaleler yayımladı.
2001’de Aydın Doğan Vakfı Ödülünü, 2006’da İtalya Akdeniz Festivali’nde “Avrupa ile Akdeniz Arasında Lazio” ödülü’nü, 2007’de Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin imzasıyla Rusya Federasyonu tarafından Rus dilini ve kültürel mirasını yayan, ülkelerin ve halkların birbirlerine yaklaşmasını sağlayan kişilere verilen Puşkin Ödülü’nü aldı.
2017 yılında Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülüne layık görüldü.
Uluslararası Osmanlı Etütleri Komitesi yönetim kurulu üyesi ve Avrupa İranoloji Cemiyeti ve Avusturya-Türk Bilimler Forumu üyesi olan Ortaylı, 2018 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığı bakanlık danışmanı oldu.
Prof. Dr. İlber Ortaylı, Uluslararası Osmanlı Etütleri Komitesi yönetim kurulu üyesi ve Avrupa İranoloji Cemiyeti üyesidir.
Türkçe, Osmanlıca, Kırım Tatarca, Arapça, Farsça, Almanca, Fransızca, İtalyanca, Latince, Yunanca, Rusça, Slovakça, Romence bilmektedir.
İlber Ortaylı'nın ayrıca çocukluğundan beri büyük bir tutku ve özenle biriktirdiği minyatür otomobillerden oluşan büyük bir koleksiyonu vardır.
Bir süredir sağlık sorunları nedeniyle tedavi gören Ortaylı, tedavi gördüğü Koç Üniversitesi Hastasinde 13 Mart 2026'da 78 yaşında yaşamını yitirdi.
BAŞLICA ESERLERİ (Araştırma-İnceleme):
Tanzimat Devrinde Osmanlı Mahalli İdareleri 1840-1880 (1974),
Türkiye’de Belediyeciliğin Evrimi (İlhan Tekeli ile birlikte, 1978),
Türkiye İdare Tarihi (1979; Türkiye İdare Tarihine Giriş adıyla, 2000),
Osmanlı İmparatorluğu’nda Alman Nüfuzu (1980),
İmparatorluğun En Uzun Yüzyılı (1983),
Tanzimatdan Cumhuriyete Yerel Yönetim Geleneği (1985),
İstanbul’dan Sayfalar (1986),
Ciepo Osmanlı Öncesi ve Osmanlı Araştırmaları Uluslararası Komitesi VII. Sempozyumu Bildirileri. Peç. 7-11 Eylül 1986 (yay. haz. 1994),
Hukuk ve İdare Adamı Olarak Osmanlı Devletinde Kadı (1994), Studies on Ottoman Transformation (1994),
Türkiye İdare Tarihine Giriş (1996), Cemil Meriç ve Bu Ülkenin Çocukları (editör olarak, sempozyum bildirileri, 1998),
Tarihi ve Kültürel Boyutlarıyla Türkiye’de Aleviler Bektaşiler Nusayriler (Irene Melikoff, Hakan Yavuz ile, 1999),
Sivil Toplum İçin Kent - Yerel Siyaset ve Demokrasi Seminerleri (ortak, 1999),
700. Yılında Osmanlı Mirasının Değerlendirilmesi (15 Aralık 1999’da Harp Akademilerinde verdiği konferans, 2000),
Osmanlı Aile Yapısı (2000), Osmanlı Devleti’nde Din ve Vicdan Hürriyeti (Engin Deniz Akarlı ile; editör: Azmi Özcan, 2000),
İlber Ortaylı ile Tarihin Sınırlarına Yolculuk (yay. haz. Mustafa Armağan, 2001),
Osmanlı Toplumunda Aile (2001), Osmanlı İmparatorluğunda İktisadi ve Sosyal Değişim (2001),
Tarihte İstanbul (fotoğraf albümü, 2001), Gelenekten Geleceğe (2002),
İlber Ortaylı ile Tarihin Sınırlarına Yolculuk (Taha Akyol ile, 2002),
Osmanlı İmparatorluğu’nda Milliyetçilik (2002), Osmanlı Barışı (yay. haz. Mustafa Armağan, 2003),
Ottoman Studies (2004), Barış Köprüleri Dünyaya Açılan Türk Okulları (2005),
Osmanlı Mirasından Cumhuriyet Türkiye’sine İlber Ortaylı İle Konuşmalar (Taha Akyol ile birlikte, 2002),
Osmanlı’yı Yeniden Keşfetmek 1 (2006),
Kırk Ambar Sohbetleri (2006),
Osmanlı’yı Yeniden Keşfetmek-2 (2006),
Eski Dünya Seyahatnamesi (2007),
Avrupa ve Biz (2007), Batılılaşma Yolunda (2007),
Osmanlı’yı Yeniden Keşfetmek-3 (2007),
Mekân ve Olaylarıyla Topkapı Sarayı (2007),
Tarihimiz ve Biz (2008),
Tarihin İzinde (2008),
Tarihin Işığında (2009),
Türkiye'nin Yakın Tarihi (2010),
Defterimden Portreler (2011),
Tarihin Gölgesinde (Taha Akyol ile birlikte, 2011)
Yakın Tarihin Gerçekleri, Timaş Yayınları (2012)
Cumhuriyetin İlk Yüzyılı 1923-2023, Timaş Yayınları (2012)
İlber Ortaylı Seyahatnamesi, Timaş Yayınları (2013)
İmparatorluğun Son Nefesi, Timaş Yayınları (2014)
Yakın Tarihin Gerçekleri, Timaş Yayınları (2024)
Türklerin Tarihi, Orta Asya'nın Bozkırlarından Avrupa'nın Kapılarına, Timaş Yayınları (2015)
Türklerin Tarihi, Anadolu'nun Bozkırlarından Avrupa'nın İçlerine, Timaş Yayınları (2016)
İttihat ve Terakki (2016)
Hukuk ve İdare Adamı Olarak Osmanlı Devletinde Kadı (2016)
Osmanlı’ya Bakmak Osmanlı Çağdaşlaşması (2016)
Türklerin Altın Çağı (2017)
Tarihe Yön Veren 100 Lider (2017)
Gazi Mustafa Kemal Atatürk (2018)
Bir Ömür Nasıl Yaşanır?: Kronik Kitap yayınevinin 2019'da bastığı kitaptır. Deneme türündeki kitap, insanların yaşamları boyunca karşılaştıkları sorunların üstesinden nasıl gelecekleri ve doğru tercihte bulunma yöntemleri konusunda bilgi sunmaktadır. (2019)
Türklerin Tarihi (2020)
Yakın Tarihin Gerçekleri, Kronik Kitap (2021)
İnsan Geleceğini Nasıl Kurar?: Ortaylı'nın 2022 yılında Kronik Kitap Yayınları'ndan çıkan deneme türündeki kitabıdır. Ortaylı, insanın hayatını kurarken yaşadığı süreçleri ve karşılaştığı zorlukları anlatmaktadır. Hayatlarını kurma sürecinde okuyuculara rehberlik eden bir eserdir. Kitap, 2022'de Türkiye'de en çok okunan kitaplar arasına girmiştir. (2022)
Türklerin Tarihi 2, Kronik Kitap
1923 Cumhuriyetin İlk Yüzyılı 2023 (2023)
Avrupa ve Biz - Geçmişten Günümüze (2024)
Fatih Sultan Mehmed: Doğunun ve Batının Efendisi (2025)
Cumhuriyet'in İlk Sabahı, Gökçe Akgül ve Şermin Yaşar ile birlikte, Kronik Kitap (2025)
Kuruluş: Cumhuriyet'e Giden Yol, Kronik Kitap (2025)
KAYNAKÇA: Son Dönem Tarih Araştırmalarına Bir Bakış (Cumhuriyet Kitap, 11.1.2001), Behçet Çelik / Gelenek ile Hukuk Arasında Aile (Virgül, sayı: 38, Şubat 2001) - Ortaylı Makaleleri (Virgül, sayı: 41, Mayıs 2001), İhsan Işık / Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi (2001, 2004) – Encyclopedia of Turkish Authors (2005) - Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi (2006, gen. 2. bas. 2007) – Ünlü Bilim Adamları (Türkiye Ünlüleri Ansiklopedisi, C. 2, 2013) - Encyclopedia of Turkey’s Famous People (2013), Mustafa Duman / Trabzon’u Anlatan Birkaç Kitap (Cumhuriyet Kitap, 11.7.2002), Mustafa Yolaç / İlber Ortaylı ile Söyleşi: Bir Kaynak Olarak Edebiyat (Toplumsal Tarih, Aralık 2002), Ahmet Nezihi Turan / Gezgin ve Bilgin İlber Ortaylı’yı Tanımak (2009), İhsan Işık / Bilim ve Düşünce Tarihimizde Ünlü İsimler (2018), Prof. Dr. İlber Ortaylı (ilberortayli.com, 18.04.2018), İlber Ortaylı, Ömer Tuğrul İnançer'in elini neden öptü? (timeturk.com, 28.07.2019).
