Semiha Berksoy

Opera Sanatçısı, Sanatçı

Doğum
Ölüm
15 Ağustos, 2004

Opera sanatçısı (D. 1910, İstanbul – Ö. 15 Ağustos 2004, İstanbul). İlk Türk kadın opera sanatçısıdır. Annesi ressam Fatma Saime Hanım, babası şair Ziya Cenap Berksoy’dur. Tiyatro sanatçısı kızı Zeliha Berksoy’un annesidir. Ses ve güzel sanatlar yeteneğini babasından almış, annesi de ona hareketlerle (jest) şiir okumasını, şarkı söylemesini ve resim yapmasını öğretmiştir. İlkokuldayken hikâyeler yazar, yazdıklarını da resimlerdi. Güzel Sanatlar Akademisi Namık İsmail Atölyesi, Darülbedayi (İstanbul Şehir Tiyatrosu) Tiyatro Okulu ve İstanbul Konservatuarı Nimet Şan sınıfında eğitim gördü; ilk şan konserini verdi.  

    1932 yılında Darülbedayi’de çalışmaya başlayan Semiha Berksoy, çeşitli oyunlarda başrol oynadı. Muhsin Ertuğrul’un çektiği ve ilk sesli Türk filmi olan İstanbul Sokaklarında Semiha rolünü üstlendi. Darülbedayi’de sahnelenen Türk operetlerinin primadonnası (operada baş kadın rolünü oynayan sanatçı) oldu. Atatürk’ün hayranlıkla izlediği Özsoy operasındaki Ayşim rolüyle dikkatleri üzerine çekti; Atatürk tarafından sesi takdir edildi.

Ankara Devlet Operası baş artisti, yüksek dramatik soprano, ressam ve tiyatro sanatçısı olan Semiha Berksoy aynı zamanda Mezardan Gelen Mektup hikâyesinin (1935) yazarıdır. Nâzım Hikmet’in yazdığı Bu Bir Rüyadır operetinde Fatma rolünü, Cemal Reşit ve Ekrem Reşit Rey’in operetinde Marlene rolünü, Saz Cazda Dolores del Ranco rolünü oynadı. Daha sonra Ankara Devlet Konservatuarı’nın açtığı sınavı kazanarak devlet bursuyla gittiği Almanya’da Berlin Devlet Yüksek Müzik Akademisi Opera Bölümün’de eğitim aldı ve Akademiyi birincilikle bitirdi (1939). Berlin’de verdiği konserlerde ayakta alkışlanan ilk Türk operacısı oldu. Orada R. Strauss’un 75. doğum yılı şenliklerinde Ariadne auf Naxos operasında başrolde oynadı (1939). Prof. Lohmann onun için; Semiha Berksoy hoş sedalı bir soprano, eşine nadir rastlanan büyük bir ses ve alışılmamış bir oyun gücüne sahip övgüsünde bulundu. Başka eleştirmenlerden de tam not aldı.

Berlin’de çalışmak yerine Ankara Devlet Operası’nın sanatçısı olmayı yeğleyen Semiha Berksoy, 1940 yılında ve Ankara Devlet Konservatuarı Konser Salonu’nda sahnelenen Richard Wagner operalarında sahneye çıktı. Ankara Devlet Operası’nın kurulmasında Carl Ebert ile birlikte görev alan Semiha Berksoy, İnönü’nün isteğiyle 1941 yılında Tosca operasında oynadı. Semiha Berksoy, Carl Ebert’in yönetmen yardımcısı oldu ve Butterflyı oynadı (1946). Cavalleria Rusticana, Figaronun Düğünü vb. operalarda; Köşebaşı, Elektra, Keşanlı Ali Destanı, Asiye Nasıl Kurtulur vb. oyunlarda sahneye çıktı.

1950 yılında açılan Devlet Operası’na solist olarak atandı. 1951 yılında uzmanlarca ‘Birinci Sınıf Dramatik Soprano’ olarak belirlendi. 1952’de sanatçıya, Beethoven’ın Fidelio operasında, Carl Ebert tarafından Leonore rolü verildi. 1961’de Hensel ve Gretel operasında başrol oynadı ve operayı Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel de  izledi. 1963 yılında 30. sanat jübilesi Kültür Bakanlığı’nca kutlandı. Galada Verdi’nin İl Trovatore operasında Azucena rolünü üstlendi. 1966’da tekrar Baş Artist oldu, 1972’de kendi arzusuyla emekliye ayrıldı. Aynı zamanda Devlet Tiyatrosu’ndaki dramatik oyunlarda sayısız rol alan Semiha Berksoy, Türk kadınına seçme ve seçilme hakkının verilmesinin 50. yılında (1984) TBMM tarafından kamu sektöründe görev alan İlk kadın opera sanatçısı olarak, Atatürk Opera Ödülünü aldı.

Semiha Berksoy, sanat hayatını resimle ve sürrealist (gerçeküstü) öykülerle de sürdürdü. Resimleri Berlin’de (1969), Paris’te (1972),  Ankara’da (1974), İstanbul’da (1982), New York’ta (1995)  olmak üzere birçok yerde sergilendi. F. Özbilgen’in hazırladığı Sana Tütün ve Tesbih Yolluyorum (1985) adlı kitap, Berksoy’un Nâzım Hikmet ve Fikret Mualla ile yazışmalarını içermektedir. Semiha Berksoy, 1961 Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nde resim ödülü almıştı. Öldüğünde, Atatürk Kültür Merkezi (AKM)’de düzenlenen bir tören sonrasında Çengelköy’de toprağa verildi.

HAKKINDA: Büyük Larousse Ansiklopedisi (1969-1973), Ana Britannica Ansiklopedisi (1986), Görsel Büyük Genel Kültür Ansiklopedisi (1999), Hürriyet gazetesi (16 Ağustos 2004).

FOTO GALERİ

İLGİLİ BİYOGRAFİLER

Devamını Gör