Ayşe Şan

Ses Sanatçısı, Müzisyen

Doğum
Ölüm
18 Aralık, 1996
Diğer İsimler
Eyşana Kurd, Eyşe Xan, Eyşana Eli

Müzisyen, ses sanatçısı (D. 1938, Diyarbakır - Ö. 18 Aralık 1996, İzmir). Eyşana Kurd, Eyşe Xan, Eyşana Eli olarak ta tanındı. Bir dengbejin kızı olan Şan, Diyarbakır, Antep, İstanbul, Almanya, Bağdat ve İzmir'de yaşadı. Baba evinde kurulan dengbêj divanlarıyla yaşama gözlerini açan Ayşe Şan, sanat hayatına mevlitlerle, yani dini şarkılar söyleyerek başladı. Dokuz yaşında babasını yitiren Şan, çevresinin, kadınların şarkı söylemesine şiddetle karşı çıkması ve maruz kaldığı feodal baskılar nedeniyle genç yaşta Diyarbakır’dan ayrılarak Gaziantep’e yerleşti. Antep’te sanat yaşamına ilk ciddi adımı atan Ayşe Şan, Kürtçenin o dönemde yasak olması nedeniyle radyoda Türkçe şarkılar söylemeye başladı. İki yıl boyunca bu çalışmasını sürdüren Şan, 1963 yılında sanatın merkezi olarak gördüğü İstanbul’un yolunu tuttu.

İstanbul’da Kürtçe ve Türkçe konserler veren Ayşe Şan'ın ilk ünlenen şarkısı ‘Ez Xezalım’ adlı parça oldu. Kısa süre sonra çıkardığı Kürtçe-Türkçe ilk kaseti, onun tüm Kürtlerin tanınmasına yol açtı. Ancak Ayşe Şan’ın tanınması, onun üzerindeki baskıları azaltmaz, bilakis artırdı. Kürtlere ve Kürtçe diline yönelik tehditlerin en şiddetli dönemi olan bu yıllarda baskılara daha fazla dayanamayan Şan, Almanya ya göç etti. Sürgünde sanatını sürdürmeye çalışan kadın sanatçı, burada 18 aylık kızı Şahnaz’ı yitirince direndiği baskılara bir de duygu dünyasındaki büyük yıkım eklendi. Şan’ın dillere destan “Qederê” adlı parçası bu yıllarda yazılır ve söylenir.

Şan, Almanya’da geçirdiği bu dönemin ardından yeniden İstanbul’a döndüğünde iyi bir evlilik yaparak üç çocuk annesi oldu. Ancak, Kürtçe söylediği şarkılar nedeniyle üzerinde yeniden oluşan baskılar nedeniyle 1979 yılında bu kez Bağdat’ın yolunu tuttu. Bazı sanatçı arkadaşlarının yardımı ile Bağdat’ın Sesi Radyosu’nda "Eyşana Eli" adıyla sesini duyulmaya başladı. Dönemin Hewler Valisi’nin daveti üzerine Hewler’e gitti. Burada iki büyük Kürt sanatçısı, Mehmet Arif Cizrawi ve İsa Berwari ile tanıştı ve Cizrawi ve Berwari birçok yerde konserler verdi. Cizrawi de Ayşe Şan’ın hayatından etkilenerek ‘Le le le waye, Eyşane le waye, çav biçuke le waye..’ gibi Ayşe Şan’nın aşkını dilendiren şarkılar seslendirdi.

Ayşe Şan ‘Dayike’ ile artık Kürtlerin tüm annelerin yüreğinin sesi olmuştu. Kendi yaşamında tanık olduğu Kürtlerin acı ve baskı dolu yaşamını şarkılarında dilendiren Ayşe Şan, yine de bütün acılarını vakur bir şekilde karşılayacak ve şunları söyleyecekti: “Ezilmişlik, kendisiyle beraber büyük acı ve keder yaratır.

Ayşe Şan'ın acı ve keder dolu yaşamı, yakalandığı amansız kanser hastalığı nedeniyle 18 Aralık 1996 tarihinde İzmir’de son buldu. Doğduğu yer olan Diyarbakır'da gömülmeyi vasiyet etmiş olmasına rağmen, bu isteği henüz yerine getirilmedi.

HAKKINDA: Ayşe Berktay /  "Şan, Ayşe" (İhsan Işık / Diyarbakır Ansiklopedisi, 2013).

İLGİLİ BİYOGRAFİLER

Devamını Gör

SPONSORLU İÇERİKLER