Edip Cansever

Şair (D. 8 Ağustos 1928, İstanbul – Ö. 28 Mayıs 1986, İstanbul). İlk şiirlerini Ömer Edip Cansever adıyla yayımladı. Ticaretle uğraşan bir babanın üçüncü çocuğudur. İlkokul öğrenimini 56. İlkokulda yaptı. Ortaokula Gelenbevi Ortaokulunda başladı, birinci sınıftan sonra Kumkapı Ortaokuluna geçti. İstanbul Erkek Lisesini 1946 yılında bitirdi. Liseden sonra bir müddet Yüksek Ticaret Okuluna devam ettiyse de bu okulu bıraktı ve babasının yanında çalışmaya başladı. 12 Nisan 1947’de Mefharet Erk’le evlendi. Bu evlilikten olan kızı Nuran 8 Nisan 1948’de, oğlu Ömer 29 Mayıs 1953’te doğdu. Askerliğini yedek subay olarak Trakya’da Ömerli’de topçu teğmen olarak yaptı. Askerlik dönüşü babasından kalan turistik eşya ve halı ticareti işine devam etti. 1954 yılında Jak Salhoşfili’yle ortaklık kurdu. Ticari hayatını 1975 yılında noktalayarak kendini bütünüyle şiir çalışmalarına verdi. 28 Mayıs 1986’da babasını kaybetti.

Şiire çocuk yaşlarda ilgi duyan Edip Cansever’in ilk şiiri 1 Mart 1944’te İstanbul dergisinde çıktı. İstanbul, Yücel, Fikirler, Edebiyat Dünyası ve Kaynak dergilerinde yayımlanan ilk dönem şiirlerini İkindi Üstü (1947) adlı ilk kitabında topladı. 1951 yılında Salâh Birsel ve Alp Kuran’la birlikte Nokta adlı bir dergi çıkardı. Nokta, sekizinci sayısında kapandı (15 Ocak 1951-15 Kasım 1951). Bundan sonra Yenilik, Yeditepe, Pazar Postası, Dost, a, Dönem, Yeni Dergi, Papirüs, Yazı, Hürriyet Gösteri, Sanat Olayı, Düşün ve Adam Sanat’ta şiir ve yazıları yayımlandı. Yazı hayatı boyunca çok az düzyazı yazdı. İlk kitabı İkindi Üstü’yle döneminin şairlerinden ve eleştirmenlerden iyi not alamadı. İkindi Üstü hakkında yazan Orhan Veli, kitabı beğenmediğini söyledi. Bunun üzerine Edip Cansever ilk kitabını yok kabul ederek piyasadan toplattı. 1954’te yayımladığı ikinci kitabı Dirlik Düzenlik’e ilk kitabındaki şiirlerinden sadece dördünü aldı. Bundan sonra, bütün şiirlerinin toplandığı kitaplarına ilk kitabından hiçbir şiirini almadı.

Şiire hece vezni ve Garip şiiri etkisinde başlayan Edip Cansever, 1950’li yılların ortalarına doğru Ece Ayhan, Turgut Uyar, Cemal Süreya ve Sezai Karakoç’un öncülük ettiği İkinci Yeni şiiri tarzında imge yoğunluklu şiirler yazmaya başladı. Hikâye eder gibi bir söylem kullanmasına karşın, imgeyi aynı zamanda şiirin bütününe yayarak oluşturduğu şiirlerle İkinci Yeninin büyük ustalarından bir oldu.

1957’de yayımlanan Yerçekimli Karanfil adlı kitabıyla 1958 Yeditepe Şiir Armağanını, 1976’da yayımlanan Ben Ruhi Bey Nasılım’la 1977 Türk Dil Kurumu Şiir Ödülünü, 1981’de bütün şiirlerini bir araya getiren Yeniden adlı kitabıyla da 1982 Sedat Simavi Edebiyat Ödülünü kazandı. Bütün eserleri ölümünden sonra Yapı Kredi Yayınlarınca yeniden basıldı.

Edip Cansever İçin Ne Dediler?

“Cansever, 'yeniliksiz edemiyen', 'durmadan kendini yenileyen' bir şair. Bir çeşit 'değişmezler şairi'. Bir konuşmasında da söylediği gibi, 'onun çıkışı', değerlenmesi, etkiler dağıtması hep bu cesarete, hep bu davranışa bağlı'. Bundan ötürü, Cansever'in eserlerinde şiirimizin son on beş yıllık serüvenini bulabilirsiniz. Bu bakımdan, onun şiirinin tarihi bir yerde Türk şiirinin geçirdiği değişmelerin tarihi oluyor. Ne var ki, bu oluşta bir öncü gibi görmüyoruz onu. Her yeniliğe ilk katılan ve ilk ayrılan bir gezgin olarak görüyoruz daha çok. Modayı izleyen bir sanatçı olarak görüyoruz. Nitekim, yenilikleri onun kadar çabuk 'eskiten' bir başka şair yok dense yeridir.” (Asım Bezirci)

***

“Çağımızın koşulları içersinde geleneklere durmadan başkaldıran geleneksel şiire sırt çeviren bir şair. Yapıcı özelliklerinin yanı sıra, yıkıcı özellikleri olan bir şairdir.” (Anıl Meriçelli)

***

“Edip Cansever... Bir önbilici, bir bilge. İstediği kadar yaşamayı ‘kamyon sürmek yükünü bilmeden’ diye yorumlasın, sezgilerinin gerisinde dursun; sonraya neyin kalacağını biliyor. Bilincin, bilinçaltının gerisindeki boşluğu da biliyor. Yerine göre susmanın bir eylem olduğunu da.” (Mustafa Şerif Onaran)

***

“Geleneksel Türk şiirinin benimsenmiş kuralları dışına çıkarak, kapalı bir imge anlayışıyla yazdığı şiirlerinde düşünce yanı ağır bastı. Varoluşçu akımın etkisinde geliştirdiği şiirinde, bireyin yaşanılan ortamdaki arayışlarını, umutsuzluklarını, anlamsızlığa bürünen yaşayışının değerlerini bölünüşler içindeki yeriyle yansıtmaya çalıştı.” (Feridun Andaç)

ESERLERİ (Şiir):

İkindi Üstü (1947), Dirlik Düzenlik (1954), Yerçekimli Karanfil (1957), Umutsuzlar Parkı (1958), Petrol (1959), Nerde Antigone (1961), Tragedyalar (1964), Çağrılmayan Yakup (1969), Kirli Ağustos (1970), Sonrası Kalır (1974), Ben Ruhi Bey Nasılım (1976), Sevda ile Sevgi (1977), Şairin Seyir Defteri (1980), Yeniden (Bütün şiirleri, 1981), Toplu Şiirler (Eylülün Sesi adlı yeni kitabı eklenerek, 1982), Bezik oynayan Kadınlar (1982), İlkyaz Şikâyetçileri (1984), Oteller Kenti (1985), Yerçekimli Karanfil (Bütün şiirleri-I, 1990), Şairin Seyir Defteri (Bütün şiirleri-II, 1990), Seçme Şiirler (haz. Memet Fuat, 1997), Karanfil Elden Ele (Seçme şiirler, 2002), Sonrası Kalır (Bütün şiirleri, 2005).

KAYNAKÇA: Sezai Karakoç / Bir Materyalist Şiiri I-II (Pazar Postası, sayı: 17, 27 Nisan 1958; sayı: 18, 4.5.1958) - Edebiyat Yazıları-II (1986), Doğan Hızlan / Varoluşçu Veriler (Yeni Dergi, sayı: 6, Mart 1965), Hüseyin Cöntürk - Asım Bezirci / Turgut Uyar - Edip Cansever (1961), Mehmet Kaplan / Cumhuriyet Devri Türk Şiiri-II (1973), Ahmet Oktay / Eski Bir Kırgının Şikayetleri (Yeni Gündem, sayı: 8, 16-31.8.1984) - Kimsenin İlgilenmediği Olayların Tarihçisi Edip Cansever (Hürriyet Gösteri, sayı: 255, Ocak 2004), Füsun Akatlı / “Ahmet Abi, Güzelim Bir Mendil Niye Kanar?” (Hürriyet Gösteri, sayı: 68, Temmuz 1986), Gül Dönüyor Avucumda (1987), Erdal Öz / Edip Cansever’in Mektupları (Yeni Düşün, sayı: 64, Yaz 1990), İhsan Işık / Yazarlar Sözlüğü (1990, 1998) - Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi (2001, 2004) – Encyclopedia of Turkish Authors (2005) - Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi (2006, gen. 2. bas. 2007) - Ünlü Edebiyatçılar (Türkiye Ünlüleri Ansiklopedisi, C. 4, 2013) - Encyclopedia of Turkey’s Famous People (2013), Mehmet H. Doğan / Şair Edip Cansever (Adam Sanat, sayı: 128, Temmuz 1996), Veysel Çolak / Edip Cansever’de Şairin Kanı (1996), Memet Fuat Bengü / Edip Cansever (1997), Fethi Naci / Dönüp Baktığımda (1999), Behçet Necatigil / Edebiyatımızda İsimler Sözlüğü (18. bas. 1999), Şükran Kurdakul / Şairler ve Yazarlar Sözlüğü (gen. 6. bas. 1999), TBE Ansiklopedisi (2001), Cevat Akkanat / Gelenek ve İkinci Yeni Şiiri (2002), Anıl Meriçelli / Yalnızlık Mevsim Olur (2002), Didem Özdemir / Cansever-Şiirleri ve Şiirlerinden Yapılan Oyunlarla Hep Aramızda - Edip Cansever Şiirinde Anlam Arayışları (Cumhuriyet Kitap, 4.7.2002), Mustafa Şerif Onaran / Ömer Edip’ten Edip Cansever’e Şiirli Yol (Varlık, sayı: 1135, Nisan 2002), Tomris Uyar / Gündönümü Bir Uyumsuzun Notları I-II (2003), Erhan Altan / “Yuvarlanıyorum İlkyaz”a Bir Yorum Denemesi (Adam Sanat, sayı: 209, Haziran 2003), Yakup Altınyaprak / Edip Cansever ve Turgut Uyar Şiirinde Modern Yaşamın Parametreleri (Dergâh, sayı: 172, Haziran 2004), Dinçer Eşitgin / Edip Cansever Şiirinin Üç Hâli (Sonsuzluk ve Bir Gün, sayı: 2, Mayıs-Haziran 2005).