Şair ve yazar. 14 Nisan 1936 tarihinde İstanbul’da doğdu. Terme İlkokulu (1947), Siirt Ortaokulu (1950) ve Kabataş Erkek Lisesi (1954)’ni bitirdi. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ndeki öğrenimini yarıda bırakarak İngiltere’ye gitti. BBC Türkçe Yayınlar Bölümünde (1964-69) çalıştı. 1969’da Londra Üniversitesi (University College) Felsefe Bölümü’nü bitirdi. Gazeteci olarak “Vatan” (1957-62), “Cumhuriyet” (1962-64), “Milliyet” ve “Yeni Ortam” gazeteleri ile “Meydan Larousse” ansiklopedisi (1970-77) ve Gelişim Yayınları (1972-78)’nda çalıştı. 1969 yılında Londra’dan dönünce Ali Hikmet takma adıyla “Cumhuriyet” gazetesinde yazılar yazdı. Ayrıca Osman Şirvan, Yavuz Ömercanoğlu, İrfan Külyutmaz takma adlarını da kullandı. Öğretim üyesi olarak Boğaziçi Üniversitesi (1974-90)’ndefelsefe, Mimar Sinan Üniversitesi (1990)’nde uygarlık tarihi dersleri verdi. 1989-94 yılları arasında İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür Dairesi Başkanlığı yaptı. TRT İstanbul Radyosu’nda “Gecenin İçinden”, TRT 2 Televizyonu’nda “Ondan Sonra” (1995), “Şiir Her Zaman”, CNN Türk Televizyonu’nda “Gökkubbemiz” (1999-2000) adıyla programlar hazırlayıp sundu. Bir süre Can Yayınları’nın şiir dizisini yönetti. Bilkent Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü’nde öğretim görevlisi olarak çalıştı. “Zaman” gazetesinde yazarlık yaptı.
İlk şiiri “Sabahların Türküsü”, Kabataş Erkek Lisesi’nde edebiyat öğretmeni olan şair Behçet Necatigil’in yönetiminde yayımlanan “Dönüm” dergisinde (1952) yayımlanmıştı. Sonraki yıllarda şiirleri, arkadaşlarıyla birlikte önce el yazısıyla hazırladıkları “Sesimiz” dergisinde (1952-53) yayımlandı. Bu dönemde daha çok İkinci Yeni akımının etkisinde imgeyi önceleyen şiirler yazdı. İmgeci şiir anlayışını sonraki yıllarda da sürdüren Yavuz, ancak İkinci Yeni anlayışından farklı, zaman zaman toplumcu, zaman zaman mitolojik, zaman zaman mistik öğeler içeren ve Divan şiiri geleneğinden etkilenen kendine özgü bir şiiri geliştirdi. Gelenek ile çağdaş bir bakışı kaynaştıran, biçimle özün dengelendiği bir düzey sergiledi ve tasavvuf felsefesinden yararlanarak kendine özgü bir sözcük ekonomisi oluşturdu… İkinci şiir kitabı olan “Bedreddin Üzerine Şiirler”den (1075) başlayarak, daha sonraki kitaplarının tümünde bir izlek (konu) etrafında yazdığı şiirleri topladı. Daha doğrusu, her kitap için bir konu belirleyerek şiirlerini o izlekte oluşturdu.
Hilmi Yavuz, Hukuk Fakültesi öğrencisiyken Erdal Öz, Onat Kutlar, Adnan Özyalçıner, Kemal Özer gibi şair ve yazar arkadaşlarıyla birlikte a dergisini çıkardı. Cemal Süreya’nın Folklor Şiire Düşman başlıklı ünlü yazası da ilk kez bu dergide yayımlanmıştı. Çalıştığı gazetelerde eleştiri, deneme ve inceleme yazıları yayımlayan Yavuz’un şiir ve edebi denemeleri ayrıca Yeditepe, yeni a, Varlık, Hürriyet Gösteri, Yeni Ufuklar, Küçük Derg, Şiir Sanatı, Papirüs, Milliyet Sanat gibi dergilerde yer aldı. Zaman gazetesinde haftalık köşe yazıları yazdı. Şair olarak kendisini kabul ettirdiği kitaplarından biri olan Doğu Şiirleri (1977) kitabıyla 1978 Yeditepe Şiir Ödülünü, Zaman Şiirleri ile de 1987 Sedat Simavi Vakfı Edebiyat Ödülü’nü; Modernleşme Oryantalizm İslâm adlı eseriyle de 1999 yılı Türkiye Yazarlar Birliği Fikir Ödülü’nü aldı. 1970’li yıllardan itibaren kendisiyle yapılan söyleşileri Şiir Henüz ve Şiirim Gibi Yaşadım adlı iki kitapta derledi.
Şair ve yazar Talât Sait Halman tarafından Hilmi Yavuz’a çağdaş “Şairi Azam” sıfatı verilmiştir. Mustafa Şerif Onaran ve Talat Sait Halman ile birlikte TRT 2 Televizyonunda “Önce Şiir Vardı” ve “Şiir Her Zaman” adlı yıllarca süren haftalık iki program yaptılar. Başka televizyon kanallarında, özellikle Beşir Ayvazoğlu ile programlar yaptı.
Hilmi Yavuz İçin Ne Dediler?
“Hilmi Yavuz, dili, sözü, sözcüğü arıtır, yeniden kurar ve Türkçeyi tarihi coğrafyasıyla kuşatır, ama şiiri orada bırakmaz... ‘Hüzünle beslenen ve insani olan hiçbir şeyi’ dışta bırakmayan bir duyarlık birikimiyle dokur şiirini.” (Füsun Akatlı)
***
“Her şeye rağmen Hilmi Yavuz şiiri Türk şiirinin önemli halkalarından birisini oluşturuyor. Zira şiirin kaderini bütünüyle şiirsel söylemler çizmiyor. Söylemine rağmen şiir veya şair kendi yolunda gidebiliyor. Belki de, ne Entelektüel ne de Şair Hilmi Yavuz’un ne dediğine bakmadan şiirine bakmak en doğrusu. Hem şiiri şairini dinlemiyorsa biz ne yapabiliriz?” (Ali K. Metin)
***
“Hilmi Yavuz ilk kitabı Bakış Kuşu’ndan itibaren kendi şiir poetikasından ödün vermeden şiirler kaleme alabilen ender şâirlerdendir. Geleneği, ‘devam eden ve değişen şeylerin içinden değişmeyeni çıkarmak’ olarak tanımlayıp geleneğin takipçisi değil yeniden üreticisi olmuştur. O, insanlık tarihinin tüm kalıtımını kendi şiirinde kullanmayı başarmıştır. Şiirleri her zaman çoğul okumaya açık metinler olmuştur. Şiirlerinin anahtar sözcükleri; gül, erguvan, simurg, ayna, çöl, yolculuk, dağ, teslis olmuştur. Şiirlerinde bir sözcüğü farklı anlamlarda kullanarak anlamı değiştirmeyi başarır. Hilmi Yavuz , Yahya Kemal gibi geçmişle gelecek arasında kopan halkanın birleştiricisidir. Mısraları haysiyeti gibi algılayıp sesin kimyasının peşinde koşmuştur. Felsefeci olmasına rağmen şiirle felsefeyi farklı disiplinler olarak tanımlayıp şiirlerinde felsefe yapmaya çalışmaz. Şiirin her zaman ‘yapılan bir şey’ olduğunu savunmuştur. Edip Cansever; ‘İnsan yaşadığı yere benzer / O yerin suyuna, o yerin toprağına benzer’ der. Walter G. Andrew’un belirttiği gibi Hilmi Yavuz, sadece Anadolu topraklarının ve kültürünün şâiri değil, tüm insanlığın kalıtını kullanabilmesi bakımından evrenselin şâiridir.” (Didem Ardalı Büyükarman)
ESERLERİ:
Şiir: Bakış Kuşu (1969), Bedreddin Üzerine Şiirler (1975), Doğu Şiirleri (1977), Yaz Şiirleri (1981), Gizemli Şiirler (1984), Zaman Şiirleri (1987), Söylen Şiirleri (1989), Hüzün ki En Çok Yakışandır Bize (Söylem Şiirleri ve Ayna Şiirleri dışındaki kitaplarında yer alan şiirleri,1989), Ayna Şiirleri (1992), Gülün Ustası Yoktur (toplu şiirleri 1: 1993), Erguvan Sözler (toplu şiirleri: 2, 1993), Çöl Şiirleri (1996), Akşam Şiirleri (1998), Yolculuk Şiirleri (2001), Hurufî Şiirler (2004), Büyü’sün Yaz! Toplu Şiirler 1969-2005 (2006), Kaybolmuş Şiirler (2007).
Deneme-İnceleme: Felsefe ve Ulusal Kültür (1975), Roman Kavramı ve Türk Romanı (1977), Felsefe Üzerine (1987), Kültür Üzerine (1987), Yazın Üzerine (1987), Denemeler Karşı Denemeler (1988), Dilin Dili (1991), İstanbul Yazıları (1991), Okuma Notları (1992), İstanbul’u Dinliyorum (1993), Yazın, Dil, Sanat (1995), Ah Kadınlar (1996), Osmanlılık Kültür Kimlik (1997), Denemeler (1997), Felsefe Yazıları (1997), Kendime İstanbul’a Kadınlara Dair (1997), İnsanlar Mekânlar Yolculuklar (1997), İslâm ve Sivil Toplum Üzerine Yazılar (1998), Modernleşme Oryantalizm İslâm (1998), Geçmiş Yaz Defterleri (deneme-anı-günlük,1998), Özel Hayat’tan Küreselleşmeye (2000), Budalalığın Keşfi (2003), Kara Güneş (2003), Yüzler ve İzler (portreler, 2006), Batı Uygarlık Tarihine Teorik Bir Giriş (Burcu Pelvanoğlu ile, 2008), İslam’ın Zihin Tarihi (2009), Türkiye’nin Zihin Tarihi (2009), Alafrangalığın Tarihi (2009), Okuma Biçimleri (2010), Belleğin Kuytularından (2010).
Anlatı:Taormina (1990), Fehmi K.’nın Acayip Serüvenleri (1991), Kuyu (1994), Üç Anlatı (üç anlatı birlikte, 1995).
Anı-Günce:Geçmiş Yaz Defterleri (1998), Ceviz Sandıktaki Anılar (2001), Bulanık Defterler (2005).
Söyleşi:Şiir Henüz (1999), Doğu’ya ve Batı’ya Yolculuk (2003), Şiirim Gibi Yaşadım (2006).
Çeviri:Pablo Neruda’dan Seçme Şiirler (1971), Din ve Bilim (Bertrand Russel’dan, 1972).
KAYNAKÇA: İhsan Işık / Yazarlar Sözlüğü (1990, 1998) - Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi (2001, 2004) – Encyclopedia of Turkish Authors (2005) - Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi (2006, gen. 2. bas. 2007) - Ünlü Edebiyatçılar (Türkiye Ünlüleri Ansiklopedisi, C. 4, 2013) - Encyclopedia of Turkey’s Famous People (2013), Adnan Binyazar / Hilmi Yavuz’un Şiiri - Bir Ozan Nedir - Çöl Saatleri (Ozanlar Yazarlar Kitaplar, 1998), Ali K. Metin / İki Hilmi Yavuz Olmak Sahih Mi? (Hece dergisi, Ocak 1999), Beşir Ayvazoğlu / Nâmı Diğer “İrfan Külyutmaz”: Hilmi Yavuz (Defterimde Kırk Sûret, 3. bas., 1999, s. 111-115), Feridun Andaç / Edebiyatımızın Yol Haritası (2000), Sefa Kaplan / Kara Güneş - İlham Dil Sürçmesi midir (Hürriyet Keyif Eki, 20.7.2003), Didem Ardalı Büyükarman / Geçmişle Gelecek Arasında Kopan Bir Halkanın Birleştiricisi (Yasakmeyve, Mart-Nisan 2004).
