İlhan Tarus

Yazar (D. 27 Ocak 1907, Tekirdağ - Ö. 8 Ocak 1967, Ankara). Ortaöğrenimini Kabataş Erkek Lisesinde tamamlayıp (1925). Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesini bitirdi (1928). Pazarcık, Edirne ve Kayseri’de savcılık ve hakimlik yaptıktan sonra mesleğinden ayrılarak gazeteciliğe başladı. Bir ara Adalet Bakanlığında çalışıp (1946-57) yeniden gazeteciliğe döndü. Ankara Zafer gazetesinde fıkra yazarlığı yaptı. Ankara Adliyesi Kütüphanesi memuruyken öldü. Cebeci Mezarlığında toprağa verildi.

İlk oyunu “Çıldıran Adam”, Hareket dergisinde (1927), ilk hikâyeleri Haber gazetesinde çıkmıştı (1935). Eserlerinde Millî Mücadele dönemi ve bürokrasi çevrelerini konu aldı. Karıncalar adlı oyunla CHP 1949 Piyes Yarışmasında üçüncülük kazanmıştı.

“İlhan Tarus, bir yandan Sabahattin Ali, Aziz Nesin, Sadri Ertem çizgisine, bir yandan da Esendal çizgisine yakın bir öykü evreni kurmuştur. Politik görüşleri, sosyal hicivleri, gündelik olaylara bakışı onu Toplumcu Gerçekçilik akımına yaklaştırırken, sade, gösterişsiz insanların sıradan yaşamlarını anlattığı öykülerinde de Esendal çizgisine ulaşmıştır. Ne var ki Aziz Nesin ile benzer konuları (sosyal hiciv) işlemelerine rağmen ondaki parlaklığı, Esendal’a yaklaşırken de ondaki derinliği yakalayamamıştır.

“İlhan Tarus ‘gazeteci öykücüler’ kuşağından bir yazardır. Gazeteci öykücü kavramıyla, gazetecilik yapan öykücüleri değil, daha çok bir beğeni, düzey ve anlayışı kastettiğimiz belirtelim. Bu yaklaşımdaki yazarlar, öykülerinde ortalama bir gazete okurunu hedeflerler. Gazete okurunun bir gazetede görebileceği olaylar, durumlar bu öykülerde hikâye edilir. Bu tür öykülerin açık, sade, yalın bir yapısı vardır. Okura bulmaca çözdürmez, kısa bir süre içinde tatlı ve hoş vakitler geçirtir. Konuları da gazete haberlerinin bir yansımasıdır. Ölümler, siyasi polemikler, memleket meseleleri, kız kaçırmalar vb.” (Necip Tosun)

ESERLERİ:

HİKÂYE: Doktor Monro’nun Mektubu (1938), Tarus’un Hikâyeleri (1947), Apartman (1950), Karınca Yuvası (uzun hikâye, 1952), Ekin İti (1953), Köle Hanı (1954).

ROMAN: Yeşilkaya Savcısı (1955), Var Olmak (1957), Uzun Atlama: Bir Endüstrileşmenin Romanı (1957), Dur Göl (1961), Hükümet Meydanı (1962), Vatan Tutkusu (1967).

OYUN: Ceza Hakimi (1940), Bir Gemi (1942), Suavi Efendi (1962).

İNCELEME: Hıfzıssıha Enstitüsü’nü Tanıtıyoruz (Cevad Baykal ile, 1940), Yüksek Ziraat Enstitüsü’nü Tanıtıyoruz (Cevad Baykal ile, 1940), Ahiler (1947).

KAYNAK: TDE Ansiklopedisi (c. 8, 1976-98), Atilla Özkırımlı / Türk Edebiyatı  Ansiklopedisi (1982), Seyit Kemal Karaalioğlu / Resimli Türk Edebiyatçılar Sözlüğü (1982), Yurt Ansiklopedisi (c. VIII, 1982-83), Ömer Lekesiz / Yeni Türk Edebiyatında Öykü - 2 (1999), Behçet Necatigil / Edebiyatımızda İsimler Sözlüğü (18. bas. 1999), Şükran Kurdakul / Şairler ve Yazarlar Sözlüğü (gen. 6. bas. 1999), TBE Ansiklopedisi (2001), Memet Fuat / İncelemeler (2002), Necip Tosun / Gazeteci Öykücü: İlhan Tarus (Heceöykü, Ekim-Kasım 2004), Mehmet Nuri Yardım / Yazar Olacak Çocuklar (2004), İhsan Işık / Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi (2. bas., 2009).