Fikret Başkaya

İktisatçı, Düşünür, Siyaset Bilimci, Yazar

Doğum
Eğitim
Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi İktisat ve Maliye Bölümü

Fikir adamı, siyaset bilimci, iktisatçı. 1940, Kızılyer / Denizli doğumlu. Denizli İlkokulu’nu ve İzmir Atatürk Lisesi’ni bitirdi. Yükseköğrenimini Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi İktisat ve Maliye Bölümünde yaptı. Doktora öğrenimini Paris ve Poitiers üniversitelerinde tamamladı (1966-73). Doktora çalışmaları aşamasında ve sonrasında azgelişmişlik, emperyalizm, kapitalizm, Kemalizm üzerine birçok araştırma yaptı. İlerleyen yıllarda Doçent ve Profesör unvanlarını aldı.

Başkaya, Türkiye’ye döndükten sonra askerliğini yaptığı Yedek Subay Okulu’nda “sakıncalı er” sayılarak  Oltu (Erzurum)’ya sürgün edildi. Askerlik sonrası değişik kuruluşlarda araştırmacı olarak çalıştı. Bir süre Sosyal Hizmetler Akademisi’nde ekonomi dersleri verdi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi iktisat bölümü öğretim üyesi iken kemalizmi eleştirdiği “Paradigmanın İflası” adlı kitabından ötürü Terörle Mücadele Yasası’na muhalefetten yargılanarak yirmi ay hapis cezasına çarptırıldı. Cezasını Haymana Kapalı Cezaevi’nde çekti.

Prof. Dr. Başkaya; Türkiye Öğretmenler Birliği Derneği (TÖB-DER) Araştırma Başkanı (1975-76), Türkiye Mimar ve Mühendis Odaları Birliği (TMMOB) İnşaat Mühendisleri Odası Yayın ve Araştırma Müdürü (1976-78), Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu (DİSK) Sosyal ve Siyasal İlişkiler Başkanı (1978), Hacettepe Üniversitesi Sosyal Hizmetler Akademisi öğretim görevlisi (1978-80), Bolu Sevk ve İdarecilik Yüksek Okulu (daha sonra Abant İzzet Baysal Üniversitesi İktisat Bölümü) öğretim üyesi (1980-93) olarak görev yaptı.

Başkaya’nın yazıları; Özgür Gündem, Özgür Ülke, Demokrasi, Ülkede Gündem, Özgür Bakış gazetelerinde yayımlandı. 1994 yılında “Gündem” gazetesinde yayımlanan ve hiçbir adli işleme konu olmayan makalelerine “Akıntıya Karşı Yazılar” (1998)  adlı kitabında yer veren Fikret Başkaya’nın, “Devletin manevi şahsiyetine hakaret ettiği” gerekçesiyle üç yıl hapsi istendi.  Ankara 2. Asliye Ceza Mahkemesi’nde görülen davada Başkaya’nın “eleştiri sınırları içinde kaldığı”na hükmedilerek hakkında beraat kararı verildi (2005). 2006 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığı, Başkaya’nın “Paradigmanın İflası” adlı kitabına sesli kitap projesinde yer verdi.

Resmi ideolojiyi ve dünyaya egemen liberal kapitalist eksendeki küreselleşmeyi yetkinlikle sorgulayan, Türkiye ve Orta Doğu Forumu Vakfı Başkanı Prof. Fikret Başkaya; 2012 yılı itibariyle Özgür Üniversite’nin başkanlığı görevini ve bu kuruluşta gönüllü olarak ders vermeyi sürdürdü. 1994’te İnsan Hakları Derneği ve 1995’te Genç Gazeteciler Derneği Onur ödüllerine layık görülmüştü.

ESERLERİ:

ARAŞTIRMA-İNCELEME: Çevre Kapitalizmi veya Azgelişmişlik Süreci (1985), Devletçilikten 24 Ocak Kararlarına (1985), Azgelişmişliğin Sürekliliği (1995), Dünyanın Balkonundaki İsyancılar Zapatistalar - “YDD” - Enternasyonalizm (Temel Demirer ve Sibel Özbudun ile, 1996), Sömürgecilik Emperyalizm Küreselleşme (1997), Avrupa - Merkezcilik Resmi İdeoloji - Bilim ve Sosyalizm (1998), Rant ve Savaş Kıskacında Türkiye Ekonomisi (Ömer Leventoğlu ile, 1998), Akıntıya Karşı Yazılar (Ankara 1998), Avrupa-Merkezcilik Resmi İdeoloji Bilim ve Sosyalizm (1999), Küreselleşmenin Karanlık Bilançosu (2000), Yediyüz Osmanlı Beyliğinden 28 Şubata: Bir Devlet Geleneğinin Anatomisi (1999), Kalkınma İktisadının Yükselişi ve Düşüşü (1997), Yenilgi Tuzağı (2001), Çığırından Çıkmış Bir Dünya: Sosyal Sefaletin - Ekolojik Felaketin - Etik Yozlaşmanın Kökeni (2004), Sosyalizmin Geleceği (2004), Borç Krizi Üzerine Bir Deneme (2004), Devletçilikten 24 Ocak Kararlarına: Türkiye Ekonomisinde İki Bunalım Dönemi (2004), Seçilmiş Yazılar (2004), Paradigmanın İflası Resmi İdeolojinin Eleştirisine Giriş (2006), Kavram Sözlüğü Söylem ve Gerçek (2006), Reel Atatürkçülük (2007), Resmi Tarih Araştırmaları: 3 / İttihatçılıktan Kemalizm’e (Ortak kitap, 2007), Yeni Paradigmayı Oluşturmak (2011), Ortadoğu -Yalancı Bahar (ortak kitap; Babür Pınar, Fikret Başkaya, Mahdi Darius Nazemroaya, Mahir Sayın, Michel Chossudovsky, Temel Demirer, Zait Çetinoğlu ile birlikte, 2012)

ÇEVİRİ: Kalkınmanın Sonu (Francois Pantant’dan, 1985), Kapitalist Ekonominin Temelleri (Jacques Gauverneur’dan, 1996), Karanlık Zafer (Walden Bello’dan, 1998), Değişim Halindeki Dünya Sistemi (Samir Amin’den, 2000), Kürt Ulusal Hareketi (Chris Kutschera’dan, 2001).

HAKKINDA: Mücellitoğlu Ali Başkaya / Yeni Mülkiyeliler Tarihi ve Mülkiyeliler (c. VII, 1970), Mehmet Ali Karahasanoğlu / Tarihi Akademik Statünün Gardiyanlarından Kurtarmak (Virgül dergisi, 15.10.2000), Fırat’ta Yaşam (12.3.2001, Evrensel (3.9.2004), Zaman (3.3.2005), İhsan Işık / Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi (2006), “Fikret Başkaya, Bu Cezaya Şaşırmadı” (Milliyet, 28 Mayıs 2007),  “Başkaya’ya Beraat: Eleştiri Sınırları İçinde” (Radikal, 28 Mayıs 2007).

PARADİGMANIN İFLASI’ndan

Cumhuriyet dönemi aydınları istedikleri kadar modernist bir dil kullansınlar, hezeyanları, kuruntuları ve monolitik düşünceleri veri iken, toplumun kendisi hakkında düşünme yeteneğini boğdular. Kendi ayrıcalıklı konumlarını muhafaza edebilmek için her türlü "farklı" düşünceyi tehlikeli saydılar. Aydınların yönetici sınıf konumunda olduğu bir toplumsal formasyonda, kültür, bir sınıf kültürü, aydın sınıfın kültürü haline gelir. Teorik referanslarında ve afişe edilen amaçlarında "çağdaşlık" temasına vurgu yapılmasına rağmen, toplumun değişmezliği üzerine kurulu pozitivist burjuva ideolojisinin taşıyıcısıydılar. Yönetici bürokratik aydınlar toplumun temeline dokunmadan onu yerinden oynatabileceklerini sandılar. Oysa bir önceki dönemin üretim ilişkileri değişmediği sürece, insanlara şapka giydirmek, klasik Batı müziği dinletmek, Latince öğretmek vb. çağdaş bir toplum oluşturmak için yeterli olmayacaktı. S. H. Paşa, Batıcılarla ilgili olarak: "Bu medeniyetin eserlerini, o medeniyeti meydana getiren sebepler zannettiler. Garbın ahlâk ve yaşayışını memleketlerine tatbik etmenin dertlerine çare olacağına inandılar" derken, baştan beri yapılanların çağdaşlaşmak olmadığını vurgulamak istiyor.

FOTO GALERİ

İLGİLİ BİYOGRAFİLER

Devamını Gör