Gazeteci-yazar, şair (D. 15 Mayıs 1917, Akseki / Antalya - Ö. 10 Kasım 1983, İstanbul). Asıl adı Osman Zeki Yüksel’dir. Serdengeçti dergisinde bu imzayla çıkan yazılarından dolayı bu soyadıyla tanındı. Aralarında Ahmet Hamdi Akseki, il eski müftülerden Hacı Salih Efendi’nin de bulunduğu âlimler yetiştirmiş bir aileye mensuptur. İlkokulu Akseki’de, ortaokulu yatılı öğrenci olarak Antalya’da okudu, Ankara’da Atatürk Lisesini bitirdi. Girdiği Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesinde ikinci sınıf öğrencisi iken Mayıs 1944’teki olaylara karıştığı için yükseköğrenimini tamamlayamadı. Nihal Atsız ve Alpaslan Türkeş’le birlikte bir süre tutuklu kaldı. Bir süre de Malatya’da, Ahmet Emin Yalman davasından tutuklu, “üstad” olarak benimsemiş olduğu Necip Fazıl’a hapishane arkadaşı oldu. Bu hapishane arkadaşlığıyla ilgili fıkralar üretilmiştir. Serbest bırakılınca öğrenimine devam etmek istediyse de okumasına izin verilmedi. Bunun üzerine dönemin Millî Eğitim Bakanı Hasan Ali Yücel’e hitaben “Yüksek makamın alçak vekiline” sözleriyle başlayan bir dilekçe yazdı. Dilekçeyi bakana veremeden yeniden hapishaneye gönderildi.
Serbest kalınca yeniden Serdengeçti dergisini çıkarmaya başladı. Pek çok sayısı toplatılan bu dergide çıkan yazıları nedeniyle hakkında çok sayıda dava açıldı ve sık sık tutuklanıp serbest bırakıldı. Başlığının altında “Allah, Vatan, Millet Yolunda” cümlesinin sürekli yer aldığı bu dergiyi otuz üç sayı (1947 - Şubat 1962) çıkardı. 1952 yılında Bağrıyanık adlı bir mizah gazetesi de çıkarmıştı. Başlığının altında “Hak yolunda bağrı yanık yolcular” sözü yer alan bu yayınında da inancının mücadelesini zengin esprilerle dolu yergileriyle sürdürdü. Bir ara politikaya atıldı. Adalet Partisi (AP) listesinden Antalya Milletvekili seçilerek parlamentoya (1965-69) girdi. Batılılaşmayı protesto için meclise kravatsız gelip gittiği için “Kravatsız Milletvekili” olarak da ün kazandı. Partisinin politikası ve parti ileri gelenlerine yönelttiği eleştiriler yüzünden AP’den ihraç edildi. Sonraki yıllarda mücadelesine yine yayımladığı yazı ve kitaplarla devam etti. Tek parti yönetiminin dindarlar üzerindeki baskılarını protesto etti. Son olarak Yeni İstanbul gazetesinde Selam başlığı altında günlük fıkralar yazdı.
İslam inancına samimiyetle bağlı bir fikir ve dava adamı, politikacı, gazeteci, mizah ustası ve iyi bir hatip olan Serdengeçti, hamasî ve lirik şiirlere imza attı. Ağıtlar ve sosyal konulu şiirler yazdı. Yer yer mistik, yer yer idealist eğilimleri vardır. Düzyazılarında da belagati ve şiirselliği ön planda tutmuştur.
Eserleri Türk Edebiyatı Vakfınca yeniden basıldı: Mabetsiz Şehir, Gülünç Hakikatler, Bir Nesli Nasıl Mahvettiler, Bu Millet Neden Ağlar, Akdeniz Hilalindir. Gazete ve dergilerde, kitaplarına girmemiş çok sayıda makalesi vardır.
Serdengeçti İçin Ne Dediler?
“Kalemini Hak yolunda bir kılıç gibi kullandı, bu nedenle de Anadolu’da efsanevi bir kahraman gibi tanındı.” (Mehmet Ateşoğlu).
***
“Serdengeçti’nin şiirlerine bir bütün olarak baktığımızda kimi zaman bir Yunus söyleyişi ve tevekkülü, kimi zaman Mehmet Emin Yurdakul haykırışını buluruz. Bazen derviş Rıza Tevfik’in nefeslerini andırır şiirleri, bazen de Arif Nihat Asya’nın millî ve hamasi edasını hissederiz.
Nitekim ‘Kanlı Bahar’ adlı şiirinde bunu kendisi de açıkça seslendirir:
‘Akif’in gür sesinden,
Yunus’un nefesinden,
Gökalp’in hevesinden,
Birşeyler var içimde...’
“Meselâ ‘Kara Toprak Kapmış Kara Gözlümü’ şiirinde sanki Âşık Veysel’le karşı karşıyayız. Âşık edebiyatının hoş ve hisli söyleyişi var bu tür şiirlerde. Ancak genelde şiirlerde Nâmık Kemal - Mehmet Emin Yurdakul - Ziya Gökalp - Arif Nihat Asya çizgisinin bir devamı diyebileceğimiz ve daha çok vatan, bayrak millet ve Türk insanına duyulan sevgi ve hasret mısralaşır.” (Mehmet Nuri Yardım)
***
“Aramızda gönül birliği olmasından başka kader bizi demir kapıların, kalın yapıların arasında birleştirmişti. Serdengeçti, otuz yılı aşkın beraberliğimizde, Türk onurumu, İslâmî şuurumu bilemişti. O, bazılarının şurada burada anlattığı gibi sadece espritüel, güldüren adam değil, aynı zamanda düşündüren bir beyindi.
“O, Türk-İslâm düşmanları karşısında lafını dudaktan, gözünü budaktan sakınmayan, onlarla kıyasıya ve ölesiye mücadele eden büyük bir dava ve fikir adamıydı. Serdengeçti, bu milletin bağrından çıkmış, bu millet yolunda bayraklaşmış olan bir millî kahramandı. İnsan gövdesinde aslan yüreği taşıyan, gelecek nesillerin nabzında atacak olan bir yiğit adamdı.” (Abdurrahim Balcıoğlu)
ESERLERİ:
Mabetsiz Şehir, Bir Nesli Nasıl Mahvettiler, Bu Millet Neden Ağlar, Gülünç Hakikatler, Ayasofya Davası, Türklüğün Perişan Hali, Mevlâna ve Mehmet Akif, Kara Kitap, Radyo Konuşmaları, Müslüman Çocuğunun Şiir Kitabı (antoloji), Kanlı Balkanlar (yay., haz., Zakir Avşar, 1992), Aklıselîm - Yavuz Selim (Yeni İstanbul gazetesindeki makalelerden seçmeler), Olur Böyle Olur mu? Kardeş Kardeşi Vurur mu? (Zafer gazetesindeki makalelerden seçmeler), Millî Görüş (Millî Gazete ve diğer gazetelerde çıkan yazılarından seçmeler), Nasreddin Hoca- Güldüren Düşündüren Adam, Mahallenin Yedi Delisi (hikâye).
KAYNAKÇA: İhsan Işık / Yazarlar Sözlüğü (1990, 1998) - Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi (2001, 2004) – Encyclopedia of Turkish Authors (2005) - Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi (2006, gen. 2. bas. 2007) - Ünlü Fikir ve Kültür Adamları (Türkiye Ünlüleri Ansiklopedisi, C. 3, 2013) - Encyclopedia of Turkey’s Famous People (2013), Feyzi Halıcı / Parlamenter Şairler (1990), Bozkurt Zakir Avşar / Serdengeçti’den Serdengeçtilere (1992), Bozkurt Zakir Avşar / Said-i Nursi ve Serdengeçti (1992), Abdurrahim Balcıoğlu / Osman Yüksel Serdengeçti (1992), Türkiye Büyük Millet Meclisi Albümü 1920-91 (1994), Osman Yüksel Serdengeçti (Gökkubbe dergisi, Haziran 2001), Mehmet Nuri Yardım / Türk Şiirinden Portreler (Abdurrahim Balcıoğlu ile söyleşi, 2001) - Edebiyatımızın Güleryüzü (2002), Mehmet Atilla Maraş / Şair Milletvekilleri 1 - 22. Dönem 1920-2005 (2005), Mustafa Uçurum / Her devre bir Serdengeçti gerek (dunyabizim.com. 15.01.2013).
Fotoğraflar
Haberler/Yorumlar
Gazeteci-yazar, şair (D. 15 Mayıs 1917, Akseki / Antalya - Ö. 10 Kasım 1983, İstanbul). Asıl adı Osman Zeki Yüksel’dir. Serdengeçti dergisinde bu imzayla çıkan yazılarından dolayı bu soyadıyla tanındı. Aralarında Ahmet Hamdi Akseki, il eski müftülerden Hacı Salih Efendi’nin de bulunduğu âlimler yetiştirmiş bir aileye mensuptur. İlkokulu Akseki’de, ortaokulu yatılı öğrenci olarak Antalya’da okudu, Ankara’da Atatürk Lisesini bitirdi. Girdiği Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesinde ikinci sınıf öğrencisi iken Mayıs 1944’teki olaylara karıştığı için yükseköğrenimini tamamlayamadı. Nihal Atsız ve Alpaslan Türkeş’le birlikte bir süre tutuklu kaldı. Bir süre de Malatya’da, Ahmet Emin Yalman davasından tutuklu, “üstad” olarak benimsemiş olduğu Necip Fazıl’a hapishane arkadaşı oldu. Bu hapishane arkadaşlığıyla ilgili fıkralar üretilmiştir. Serbest bırakılınca öğrenimine devam etmek istediyse de okumasına izin verilmedi. Bunun üzerine dönemin Millî Eğitim Bakanı Hasan Ali Yücel’e hitaben “Yüksek makamın alçak vekiline” sözleriyle başlayan bir dilekçe yazdı. Dilekçeyi bakana veremeden yeniden hapishaneye gönderildi.
Serbest kalınca yeniden Serdengeçti dergisini çıkarmaya başladı. Pek çok sayısı toplatılan bu dergide çıkan yazıları nedeniyle hakkında çok sayıda dava açıldı ve sık sık tutuklanıp serbest bırakıldı. Başlığının altında “Allah, Vatan, Millet Yolunda” cümlesinin sürekli yer aldığı bu dergiyi otuz üç sayı (1947 - Şubat 1962) çıkardı. 1952 yılında Bağrıyanık adlı bir mizah gazetesi de çıkarmıştı. Başlığının altında “Hak yolunda bağrı yanık yolcular” sözü yer alan bu yayınında da inancının mücadelesini zengin esprilerle dolu yergileriyle sürdürdü. Bir ara politikaya atıldı. Adalet Partisi (AP) listesinden Antalya Milletvekili seçilerek parlamentoya (1965-69) girdi. Batılılaşmayı protesto için meclise kravatsız gelip gittiği için “Kravatsız Milletvekili” olarak da ün kazandı. Partisinin politikası ve parti ileri gelenlerine yönelttiği eleştiriler yüzünden AP’den ihraç edildi. Sonraki yıllarda mücadelesine yine yayımladığı yazı ve kitaplarla devam etti. Tek parti yönetiminin dindarlar üzerindeki baskılarını protesto etti. Son olarak Yeni İstanbul gazetesinde Selam başlığı altında günlük fıkralar yazdı.
İslam inancına samimiyetle bağlı bir fikir ve dava adamı, politikacı, gazeteci, mizah ustası ve iyi bir hatip olan Serdengeçti, hamasî ve lirik şiirlere imza attı. Ağıtlar ve sosyal konulu şiirler yazdı. Yer yer mistik, yer yer idealist eğilimleri vardır. Düzyazılarında da belagati ve şiirselliği ön planda tutmuştur.
Eserleri Türk Edebiyatı Vakfınca yeniden basıldı: Mabetsiz Şehir, Gülünç Hakikatler, Bir Nesli Nasıl Mahvettiler, Bu Millet Neden Ağlar, Akdeniz Hilalindir. Gazete ve dergilerde, kitaplarına girmemiş çok sayıda makalesi vardır.
Serdengeçti İçin Ne Dediler?
“Kalemini Hak yolunda bir kılıç gibi kullandı, bu nedenle de Anadolu’da efsanevi bir kahraman gibi tanındı.” (Mehmet Ateşoğlu).
***
“Serdengeçti’nin şiirlerine bir bütün olarak baktığımızda kimi zaman bir Yunus söyleyişi ve tevekkülü, kimi zaman Mehmet Emin Yurdakul haykırışını buluruz. Bazen derviş Rıza Tevfik’in nefeslerini andırır şiirleri, bazen de Arif Nihat Asya’nın millî ve hamasi edasını hissederiz.
Nitekim ‘Kanlı Bahar’ adlı şiirinde bunu kendisi de açıkça seslendirir:
‘Akif’in gür sesinden,
Yunus’un nefesinden,
Gökalp’in hevesinden,
Birşeyler var içimde...’
“Meselâ ‘Kara Toprak Kapmış Kara Gözlümü’ şiirinde sanki Âşık Veysel’le karşı karşıyayız. Âşık edebiyatının hoş ve hisli söyleyişi var bu tür şiirlerde. Ancak genelde şiirlerde Nâmık Kemal - Mehmet Emin Yurdakul - Ziya Gökalp - Arif Nihat Asya çizgisinin bir devamı diyebileceğimiz ve daha çok vatan, bayrak millet ve Türk insanına duyulan sevgi ve hasret mısralaşır.” (Mehmet Nuri Yardım)
***
“Aramızda gönül birliği olmasından başka kader bizi demir kapıların, kalın yapıların arasında birleştirmişti. Serdengeçti, otuz yılı aşkın beraberliğimizde, Türk onurumu, İslâmî şuurumu bilemişti. O, bazılarının şurada burada anlattığı gibi sadece espritüel, güldüren adam değil, aynı zamanda düşündüren bir beyindi.
“O, Türk-İslâm düşmanları karşısında lafını dudaktan, gözünü budaktan sakınmayan, onlarla kıyasıya ve ölesiye mücadele eden büyük bir dava ve fikir adamıydı. Serdengeçti, bu milletin bağrından çıkmış, bu millet yolunda bayraklaşmış olan bir millî kahramandı. İnsan gövdesinde aslan yüreği taşıyan, gelecek nesillerin nabzında atacak olan bir yiğit adamdı.” (Abdurrahim Balcıoğlu)
ESERLERİ:
Mabetsiz Şehir, Bir Nesli Nasıl Mahvettiler, Bu Millet Neden Ağlar, Gülünç Hakikatler, Ayasofya Davası, Türklüğün Perişan Hali, Mevlâna ve Mehmet Akif, Kara Kitap, Radyo Konuşmaları, Müslüman Çocuğunun Şiir Kitabı (antoloji), Kanlı Balkanlar (yay., haz., Zakir Avşar, 1992), Aklıselîm - Yavuz Selim (Yeni İstanbul gazetesindeki makalelerden seçmeler), Olur Böyle Olur mu? Kardeş Kardeşi Vurur mu? (Zafer gazetesindeki makalelerden seçmeler), Millî Görüş (Millî Gazete ve diğer gazetelerde çıkan yazılarından seçmeler), Nasreddin Hoca- Güldüren Düşündüren Adam, Mahallenin Yedi Delisi (hikâye).
KAYNAKÇA: İhsan Işık / Yazarlar Sözlüğü (1990, 1998) - Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi (2001, 2004) – Encyclopedia of Turkish Authors (2005) - Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi (2006, gen. 2. bas. 2007) - Ünlü Fikir ve Kültür Adamları (Türkiye Ünlüleri Ansiklopedisi, C. 3, 2013) - Encyclopedia of Turkey’s Famous People (2013), Feyzi Halıcı / Parlamenter Şairler (1990), Bozkurt Zakir Avşar / Serdengeçti’den Serdengeçtilere (1992), Bozkurt Zakir Avşar / Said-i Nursi ve Serdengeçti (1992), Abdurrahim Balcıoğlu / Osman Yüksel Serdengeçti (1992), Türkiye Büyük Millet Meclisi Albümü 1920-91 (1994), Osman Yüksel Serdengeçti (Gökkubbe dergisi, Haziran 2001), Mehmet Nuri Yardım / Türk Şiirinden Portreler (Abdurrahim Balcıoğlu ile söyleşi, 2001) - Edebiyatımızın Güleryüzü (2002), Mehmet Atilla Maraş / Şair Milletvekilleri 1 - 22. Dönem 1920-2005 (2005), Mustafa Uçurum / Her devre bir Serdengeçti gerek (dunyabizim.com. 15.01.2013).
