Nev’izade Atayî

Divan şairi (D. 1583, İstanbul - Ö. 10 Ocak 1635). Asıl adı Ataullah’tır. Döneminin ünlü bilginleri Kafzade Feyzullah ve Ahizade Abdülhalim Efendi’den özel dersler alarak yetişti. İcazetnamesini (diploma) aldıktan (1603) sonra müderrisliğe yükseldi. Lofça (1608), Babaeski (1610), Varna, Rusçuk, Silistre, Tekirdağ, Tırnova, Manastır ve Üsküp’te kadılık yaptı. Üsküp kadılığından azledilince İstanbul’a (1632) döndü. Üsküdarlı Aziz Mahmud Hüdaî Efendi’nin bağlılarındandı. Şeyh Vefa Camii Mezarlığında babası Nev’î’nin yanında gömülüdür.

Benzerleri arasında en üstünü sayılan Hamse’sinde yer alan hikâyelerde İran örneklerini taklide düşmediğinden manzum hikâye alanında çağının en başarılı temsilcisi oldu. Divan’ında yer alan şiirlerinde babasının ve Bâki’nin etkisinde görülen Nev’îzade’nin bir diğer önemli eseri Taşköprülüzade’nin Şakaik-i Numaniye’sine yazdığı Zeyl (ek)’dir. Taşköprülüzade, eserinde Osman Gazi’den Kanuni Sultan Süleyman zamanına kadar yaşamış bilgin ve şeyhlerin hayatları hakkında bilgi vermişti. Atayî, yazdığı iki ciltlik Türkçe zeylinde, bu eseri kaldığı yerden sürdürerek 1557-1635 tarihleri arasında yaşayanların hayatlarını da esere ekledi.

ESERLERİ:

Divan, Hamse (beş mesnevi Sâkinâme, Nefhatü’l-Ezhar, Sohbetü’l-Efkâr, Heft Hân, Hilyetü’l Efkâr. Son iki mesnevisi Âgah Sırrı Levend tar. yayımlandı, 1948), Hezliyat (Hamse’sinin sonunda), Şakâik-i Nizamiye Zeyli (2 cilt, 1852), Siyer-i Veysî Zeyli.

KAYNAK: Bursalı Mehmed Tahir / Osmanlı Müellifleri III (1972), İhsan Işık / Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi (2. bas., 2009).