Muhammed Esed
Yahudi kökenli Ukraynalı Müslüman bilgin, düşünür, müfessir, yazar ve siyasetçi (D. 2 Temmuz 1900, Lvow / Ukrayna – Ö. 23 Şubat 1992, Granada / İspanya). Doğum adı Leopold Weıss.
Muhammed Esed, 2 Temmuz 1900’de Avusturya-Macaristan İmparatorluğu’nun şehrinde (bugün Ukrayna’da, günümüzdeki adıyla Lvow şehri) Yahudi bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi; babası avukat, dedesi hahamdı. Aile geleneğine göre özel öğretmenlerden İbrânî dili ve kültürü üzerine eğitim gördü.
1918-1920 yıllarında Viyana Üniversitesi’nde sanat tarihi ve felsefe okudu. Prag ve Berlin’e gidip entelektüel çevrelerle tanıştı, bir müddet sinema ve tiyatroyla uğraştı.
Gazetecilik kariyeri, 1921’de gizlice Berlin’e gelen Maxim Gorky’nin eşiyle yaptığı röportajdan sonra başladı. 1922’de Frankfurter Zeitung’un özel muhabiri olarak Kudüs’e gitti ve orada siyonizmin lideri Hayyim Weizmann’la (müstakbel İsrail cumhurbaşkanı) karşı olduğu bu hareketi tartıştı. 1923 yılını Kudüs’te ve Kahire’de geçirip Ortadoğu’da yaşanan siyasî ve içtimaî hayata dair ayrıntılı bilgi edindi. Bursa, İstanbul, Sofya, Belgrad, Berlin üzerinden Frankfurt’a giderek bir süre gazetenin merkezinde çalıştı. 1924’te Mısır, Ürdün, Suriye, Lübnan, İran ve Afganistan’ı kapsayan bir seyahate çıktı. Gezisini Merv, Semerkant, Buhara, Taşkent ve Moskova’dan geçerek tamamladı.
Son seyahati sırasında Kahire’de Muhammed Abduh’un öğrencilerinden Ezher şeyhi Muhammed Mustafa el-Merâgī ile tanıştı ve Ezher’de Arapça öğrendi. 1926 yılında eşiyle birlikte İslâmiyet’i kabul etti ve Muhammed Esed adını aldı; ertesi yıl da beraberce hacca gittiler. Yaklaşık altı yıl Arabistan’da yaşadı; bu sırada İslâmî bilgilerini geliştirdi. Libya’daki bağımsızlık mücadelesini destekleyen yazılar yazdı. Suudi Kralı Abdülazîz ile dost oldu. Hindistan’a giderek Muhammed Ali Cinnah ve Muhammed İkbal ile yakın ilişki kurdu. Islamic Culture adlı derginin editörlüğünü yaptı (1936-1938).
1947’de Pakistan’ın doğuşunun ardından devlet ve toplum düzeninin dinî temellerini araştırma işlevi görecek İslâmî Tecdid Kurumu adlı bir müessese oluşturmakla görevlendirildi. 1949’da Dışişleri Bakanlığı Ortadoğu Dairesi başkanlığına, 1952’de Pakistan’ın Birleşmiş Milletler dâimî temsilciliğine tayin edildi. Böylece yirmi beş yıl Batı’dan uzak kaldıktan sonra New York’a gitti ve büyük ilgi gördü. 1955’te Pakistan’a döndü. Devlet Başkanı Eyyûb Han’ın kalması yönündeki talebine rağmen 1959’da siyasî karışıklıklar yüzünden Pakistan’dan ayrılarak ömrünün kalan kısmını İsviçre, Fas, Portekiz ve İspanya’da ilmî çalışmalarla geçirdi. 20 Şubat 1992’de Granada’da vefat etti.
Siyasî faaliyetlerinin ve gazeteciliğinin yanında önemli bir düşünür olarak tanınan Muhammed Esed, İran İslâm Devrimi’ne karşı çıkmış, İslâm dünyasındaki aşırı hareketlerden rahatsızlığını dile getirmiş, İslâm hukukunun bu şekliyle uygulanamayacağını, sistemleştirilmesi gerektiğini belirtmiş, İslâm dünyasında kadın hakları savunuculuğu yapmıştır. Pakistan anayasasında kadınların siyasî parti başkanı seçilmesine izin verilmesi onun bu mücadelesinin bir ürünüdür.
Muhammed Esed, Elsa Schiemann, Munira Asad, Pola Hamida Asad adlarında üç hanımla evlilik yaptı. Çocukları: Heinrich (Elsa'dan), Talal (Münire'den).
Hakkında, 2016 yılında Maşallah Turan tarafından Muhammed Esed'in Kur'an Mesajına Eleştirel Bir Yaklaşım adlı bir eser de yayımlanmıştır.
Türkçeye Çevrilmiş Bazı Eserleri:
Yolların Ayrılış Noktasında İslâm: Batı Medeniyeti Karşısında Müslümanlık (Çev. Hayrettin Karaman (1965, 1969, 1986, 1997).
Sahîh-i Buhârî: İslâm’ın İlk Yılları (Çev. Mustafa Armağan, 2000).
Mekke’ye Giden Yol (Çev. İhsan Babulluoğlu, 1967; Çev. Cahit Koytak, 1967, 1984, 1988, 1992).
İslâm’da Yönetim Biçimi (Çev. M. Beşir Eryarsoy, tarafından 1977, 1988, 1995).
Kur’an Mesajı: Meal-Tefsir (Çev. Cahit Koytak ve Ahmet Ertürk, 1996),
Nüzul Sırasına Göre Kur’an Mesajı Meal-Tefsir Orta Boy Mushafsız - Arapça Metinsiz (Çev. Cahit Koytak ve Ahmet Ertürk, 2018)
Kalbin Yuvaya Dönüşü Mekke’ye Giden Yol 2 (Pola Hamide Esed ile, 2018)
İslam’da Devlet ve Yönetim İlkeleri (2018)
Yol Ayrımında İslam (2018)
Hukukumuz ve Ahvalimiz (2018)
KAYNAK: Maşallah Turan / Muhammed Esed'in Kur'an Mesajına Eleştirel Bir Yaklaşım (2016), Kemal Kahraman / Muhammed Esed - Leopold Weıss (TDV İslâm Ansiklopedisi, 2020, c. 30. s, 523-524 - islamansiklopedisi.org.tr, erişim 27.04.2022), Muhammed Esed kitapları (kitapyurdu.com, erişim 27.04.2022).
Fotoğraflar
Yahudi kökenli Ukraynalı Müslüman bilgin, düşünür, müfessir, yazar ve siyasetçi (D. 2 Temmuz 1900, Lvow / Ukrayna – Ö. 23 Şubat 1992, Granada / İspanya). Doğum adı Leopold Weıss.
Muhammed Esed, 2 Temmuz 1900’de Avusturya-Macaristan İmparatorluğu’nun şehrinde (bugün Ukrayna’da, günümüzdeki adıyla Lvow şehri) Yahudi bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi; babası avukat, dedesi hahamdı. Aile geleneğine göre özel öğretmenlerden İbrânî dili ve kültürü üzerine eğitim gördü.
1918-1920 yıllarında Viyana Üniversitesi’nde sanat tarihi ve felsefe okudu. Prag ve Berlin’e gidip entelektüel çevrelerle tanıştı, bir müddet sinema ve tiyatroyla uğraştı.
Gazetecilik kariyeri, 1921’de gizlice Berlin’e gelen Maxim Gorky’nin eşiyle yaptığı röportajdan sonra başladı. 1922’de Frankfurter Zeitung’un özel muhabiri olarak Kudüs’e gitti ve orada siyonizmin lideri Hayyim Weizmann’la (müstakbel İsrail cumhurbaşkanı) karşı olduğu bu hareketi tartıştı. 1923 yılını Kudüs’te ve Kahire’de geçirip Ortadoğu’da yaşanan siyasî ve içtimaî hayata dair ayrıntılı bilgi edindi. Bursa, İstanbul, Sofya, Belgrad, Berlin üzerinden Frankfurt’a giderek bir süre gazetenin merkezinde çalıştı. 1924’te Mısır, Ürdün, Suriye, Lübnan, İran ve Afganistan’ı kapsayan bir seyahate çıktı. Gezisini Merv, Semerkant, Buhara, Taşkent ve Moskova’dan geçerek tamamladı.
Son seyahati sırasında Kahire’de Muhammed Abduh’un öğrencilerinden Ezher şeyhi Muhammed Mustafa el-Merâgī ile tanıştı ve Ezher’de Arapça öğrendi. 1926 yılında eşiyle birlikte İslâmiyet’i kabul etti ve Muhammed Esed adını aldı; ertesi yıl da beraberce hacca gittiler. Yaklaşık altı yıl Arabistan’da yaşadı; bu sırada İslâmî bilgilerini geliştirdi. Libya’daki bağımsızlık mücadelesini destekleyen yazılar yazdı. Suudi Kralı Abdülazîz ile dost oldu. Hindistan’a giderek Muhammed Ali Cinnah ve Muhammed İkbal ile yakın ilişki kurdu. Islamic Culture adlı derginin editörlüğünü yaptı (1936-1938).
1947’de Pakistan’ın doğuşunun ardından devlet ve toplum düzeninin dinî temellerini araştırma işlevi görecek İslâmî Tecdid Kurumu adlı bir müessese oluşturmakla görevlendirildi. 1949’da Dışişleri Bakanlığı Ortadoğu Dairesi başkanlığına, 1952’de Pakistan’ın Birleşmiş Milletler dâimî temsilciliğine tayin edildi. Böylece yirmi beş yıl Batı’dan uzak kaldıktan sonra New York’a gitti ve büyük ilgi gördü. 1955’te Pakistan’a döndü. Devlet Başkanı Eyyûb Han’ın kalması yönündeki talebine rağmen 1959’da siyasî karışıklıklar yüzünden Pakistan’dan ayrılarak ömrünün kalan kısmını İsviçre, Fas, Portekiz ve İspanya’da ilmî çalışmalarla geçirdi. 20 Şubat 1992’de Granada’da vefat etti.
Siyasî faaliyetlerinin ve gazeteciliğinin yanında önemli bir düşünür olarak tanınan Muhammed Esed, İran İslâm Devrimi’ne karşı çıkmış, İslâm dünyasındaki aşırı hareketlerden rahatsızlığını dile getirmiş, İslâm hukukunun bu şekliyle uygulanamayacağını, sistemleştirilmesi gerektiğini belirtmiş, İslâm dünyasında kadın hakları savunuculuğu yapmıştır. Pakistan anayasasında kadınların siyasî parti başkanı seçilmesine izin verilmesi onun bu mücadelesinin bir ürünüdür.
Muhammed Esed, Elsa Schiemann, Munira Asad, Pola Hamida Asad adlarında üç hanımla evlilik yaptı. Çocukları: Heinrich (Elsa'dan), Talal (Münire'den).
Hakkında, 2016 yılında Maşallah Turan tarafından Muhammed Esed'in Kur'an Mesajına Eleştirel Bir Yaklaşım adlı bir eser de yayımlanmıştır.
Türkçeye Çevrilmiş Bazı Eserleri:
Yolların Ayrılış Noktasında İslâm: Batı Medeniyeti Karşısında Müslümanlık (Çev. Hayrettin Karaman (1965, 1969, 1986, 1997).
Sahîh-i Buhârî: İslâm’ın İlk Yılları (Çev. Mustafa Armağan, 2000).
Mekke’ye Giden Yol (Çev. İhsan Babulluoğlu, 1967; Çev. Cahit Koytak, 1967, 1984, 1988, 1992).
İslâm’da Yönetim Biçimi (Çev. M. Beşir Eryarsoy, tarafından 1977, 1988, 1995).
Kur’an Mesajı: Meal-Tefsir (Çev. Cahit Koytak ve Ahmet Ertürk, 1996),
Nüzul Sırasına Göre Kur’an Mesajı Meal-Tefsir Orta Boy Mushafsız - Arapça Metinsiz (Çev. Cahit Koytak ve Ahmet Ertürk, 2018)
Kalbin Yuvaya Dönüşü Mekke’ye Giden Yol 2 (Pola Hamide Esed ile, 2018)
İslam’da Devlet ve Yönetim İlkeleri (2018)
Yol Ayrımında İslam (2018)
Hukukumuz ve Ahvalimiz (2018)
KAYNAK: Maşallah Turan / Muhammed Esed'in Kur'an Mesajına Eleştirel Bir Yaklaşım (2016), Kemal Kahraman / Muhammed Esed - Leopold Weıss (TDV İslâm Ansiklopedisi, 2020, c. 30. s, 523-524 - islamansiklopedisi.org.tr, erişim 27.04.2022), Muhammed Esed kitapları (kitapyurdu.com, erişim 27.04.2022).
