M. Naci Kutlay
Tıp doktoru, yazar, siyaset adamı. 10 Ağustos 1931, Tendürek köyü / Ağrı doğumlu. İlkokulu ve ortaokulun bir bölümünü Ağrı’da bitirdi. Yatılı olarak okuduğu Erzurum Lisesi ve Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesinden mezun oldu. Uzmanlığını genel cerrahi dalında, aynı fakültenin 1. Cerrahi Kliniğinde yaptı. 1959 yılında tutuklanan 49 Kürt aydınından biri olarak Harbiye Tutukevinde kaldı. Yargılama sonunda bir buçuk yıl ceza aldıysa da, dava zaman aşımına uğradı. Siyasete Türkiye İşçi Partisinde (TİP) başladı. 12 Mart sıkıyönetimi döneminde yeniden tutuklanarak 7.5 yıl ceza aldı. Dava Yargıtay aşamasında iken 1974 genel affı ile tahliye edildi. TİP’ten sonra siyasette ikinci durağı olan CHP’nin milletvekili ve senatör adayı oldu. 1970-71 yıllarında Diyarbakır’da Devrimci Doğu Kültür Ocağının (DDKO) çalışmalarına katıldı, derneğin yöneticileri arasında yer aldı.
12 Eylül (1980) darbesi döneminde yeniden tutuklandı. Tahliyeden yararlanarak İsveç’e iltica etti. On altı yılı aşkın bir süre kaldığı bu ülkede siyasi çizgisi doğrultusunda bilimsel ve edebi çalışmalara ağırlık verdi. İlk kitabı İttihat Terakki ve Kürtler’i bu dönemde yayımladı. Türkiye’ye döndükten sonra siyasi görüşü yönündeki siyasi partilerde yer alarak, HADEP Genel Başkan Yardımcılığı görevinde bulundu. Çalışmalarını Ankara’da sürdürdü.
Dr. M. Naci Kutlay’ın ilk makalesi 1953 yılında Ağrı’da çıkan Şarkın Dili gazetesinde, ilerleyen yıllarda inceleme yazıları ve makaleleri İnvandrar (İsveç), 1960-70’li yıllarda Yön, Sosyal Adalet, Barış Dünyası dergilerinde; son yıllarda Özgür Gündem, Yeniden Gündem, Özgür Politika gazeteleri ile Tarih ve Toplum, Bilim ve Siyaset, Virgül, War ve Nûbihar dergilerinde yayımlandı.
ESERLERİ:
Araştırma: İttihat Terakki ve Kürtler (1990), Zeviyén Soro (Nuri Şemdin imzasıyla, Soro’nun Toprakları, Kürtçe, 1988), Kürt Kimlik Oluşum Süreci (1997, 2012), 49’lar Dosyası (1994), 21. Yüzyıla Girerken Kürtler (2002, 2011), Türk Siyasal İslamcılığında Kürt Damarları (2006), Kürt Tarihini Yeniden Okumak – İslamiyet – Osmanlı – Cumhuriyet (2012), Kürtlerde Değişim ve Milliyetçilik (2013), Osmanlı'dan Günümüze Kürtler - Kürdoloji Notları (2013), Kürt Folklorunda Miraze Bedil Gönülsüz Evlilik (2014), İttihat Terakki ve Kürtler (2015).
Anı: Anılar (1998, yeni bas Anılarım).
Çeviri: Evîna Cemilé (Cengiz Aytmatov’dan, Cemile romanının Kürtçeye çevirisi, 1992).
Kürtçe: De U Demari (2016).
KAYNAKÇA: İhsan Işık / Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi (2001, 2004) - Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi (2006, gen. 2. bas. 2007), Naci Kutlay: Kürtleri ‘buralar Ermenistan olacak’ diyerek korkuttular (Neşe Düzel röportajı, Taraf - agos.com.tr, 10.09.2012).
Tıp doktoru, yazar, siyaset adamı. 10 Ağustos 1931, Tendürek köyü / Ağrı doğumlu. İlkokulu ve ortaokulun bir bölümünü Ağrı’da bitirdi. Yatılı olarak okuduğu Erzurum Lisesi ve Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesinden mezun oldu. Uzmanlığını genel cerrahi dalında, aynı fakültenin 1. Cerrahi Kliniğinde yaptı. 1959 yılında tutuklanan 49 Kürt aydınından biri olarak Harbiye Tutukevinde kaldı. Yargılama sonunda bir buçuk yıl ceza aldıysa da, dava zaman aşımına uğradı. Siyasete Türkiye İşçi Partisinde (TİP) başladı. 12 Mart sıkıyönetimi döneminde yeniden tutuklanarak 7.5 yıl ceza aldı. Dava Yargıtay aşamasında iken 1974 genel affı ile tahliye edildi. TİP’ten sonra siyasette ikinci durağı olan CHP’nin milletvekili ve senatör adayı oldu. 1970-71 yıllarında Diyarbakır’da Devrimci Doğu Kültür Ocağının (DDKO) çalışmalarına katıldı, derneğin yöneticileri arasında yer aldı.
12 Eylül (1980) darbesi döneminde yeniden tutuklandı. Tahliyeden yararlanarak İsveç’e iltica etti. On altı yılı aşkın bir süre kaldığı bu ülkede siyasi çizgisi doğrultusunda bilimsel ve edebi çalışmalara ağırlık verdi. İlk kitabı İttihat Terakki ve Kürtler’i bu dönemde yayımladı. Türkiye’ye döndükten sonra siyasi görüşü yönündeki siyasi partilerde yer alarak, HADEP Genel Başkan Yardımcılığı görevinde bulundu. Çalışmalarını Ankara’da sürdürdü.
Dr. M. Naci Kutlay’ın ilk makalesi 1953 yılında Ağrı’da çıkan Şarkın Dili gazetesinde, ilerleyen yıllarda inceleme yazıları ve makaleleri İnvandrar (İsveç), 1960-70’li yıllarda Yön, Sosyal Adalet, Barış Dünyası dergilerinde; son yıllarda Özgür Gündem, Yeniden Gündem, Özgür Politika gazeteleri ile Tarih ve Toplum, Bilim ve Siyaset, Virgül, War ve Nûbihar dergilerinde yayımlandı.
ESERLERİ:
Araştırma: İttihat Terakki ve Kürtler (1990), Zeviyén Soro (Nuri Şemdin imzasıyla, Soro’nun Toprakları, Kürtçe, 1988), Kürt Kimlik Oluşum Süreci (1997, 2012), 49’lar Dosyası (1994), 21. Yüzyıla Girerken Kürtler (2002, 2011), Türk Siyasal İslamcılığında Kürt Damarları (2006), Kürt Tarihini Yeniden Okumak – İslamiyet – Osmanlı – Cumhuriyet (2012), Kürtlerde Değişim ve Milliyetçilik (2013), Osmanlı'dan Günümüze Kürtler - Kürdoloji Notları (2013), Kürt Folklorunda Miraze Bedil Gönülsüz Evlilik (2014), İttihat Terakki ve Kürtler (2015).
Anı: Anılar (1998, yeni bas Anılarım).
Çeviri: Evîna Cemilé (Cengiz Aytmatov’dan, Cemile romanının Kürtçeye çevirisi, 1992).
Kürtçe: De U Demari (2016).
KAYNAKÇA: İhsan Işık / Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi (2001, 2004) - Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi (2006, gen. 2. bas. 2007), Naci Kutlay: Kürtleri ‘buralar Ermenistan olacak’ diyerek korkuttular (Neşe Düzel röportajı, Taraf - agos.com.tr, 10.09.2012).
