Fatma Bacı
19. Yüzyıl halk şairlerinden. Diyarbekir'in "Dalkabak" ailesinden olduğunu ve 1895 - 97 yılları arasında öldüğünü tesbit edebildiğimiz Fatma Bacı'nın elimizde bir "Karakış Destanı" ile bir de "Ağıt"ı mevcuttur.
Beysanoğlu'nun araştırmasına göre; 1887 yılı kışını anlatan bu destana şimdiye kadar üç cönkte rastlandı. Bunlardan ilkindeki metin, ifade ve vezince bozuk olduğu gibi mahlas kıt'ası da yoktur. Ayrıca, derleyicisi tarafından ilaveler yapıldığı anlaşılmıştır.
Cenazeler kaldı yerde, dondu yerin damarı
Ataş ile kabir kazan güç hal kazdı mezarı
Perdeler oldu kefen hani bunun astarı
Lal eyledi bu savuk genci hem ihtiyari
Aman yandık bu savuğun elinden.
Veya,
Tarihi oldu mısra ey gülâm
Dicle nehri incimâd etti tamam
Okuyana, dinleyene çok selâm
Buldu kelâmım bununla hitam
Yandık Yârab bu savuğun elinden.
Destan bu şekliyle, edebiyat öğretmeni Behçet Altın tarafından 1945 yılında "Karacadağ" dergisinde yayımlanmıştır (Sayı: 76, s. 7-8).
İkinci cönkte destanın bir kıtası eksik olup, üçüncü cönkteki "Komşuya gitmeye olmadı imkân" mısraı, "Fatma der gitmeye olmadı imkân" şeklindedir. Beysanoğlu, bu ikinci Cöng’ü 1976 senesinde elde etmiş ve destanı 1977 yılında "Türk Folklor Araştırmaları" dergisinde yayımlamıştı (sayı: 332, s. 7937) 1984'te elde ettiği üçüncü cönkte ise "Karakış Destanı" tam ve doğru şekliyle verilmiştir.
KAYNAK: Şevket Beysanoğlu / Diyarbakırlı Fikir ve Sanat Adamları (2. bas. 1996, c. 1, s. 374), Yurt Ansiklopedisi (c.4, Anadolu Yayıncılık,1982), Hikmet Dizdaroğlu / Türk Saz Şiirinde İlk Örnekler (II. Milletlerarası Türk Folklor Kongresi Bildirileri, c. 2, s. 115, Kültür Ve Turizm Bakanlığı Milli Folklor Araştırma Dairesi Yayınları; 38. Ankara, 1982), M. Ş. Ülkütaşır / Halk Edebiyatı Araştırmalarında Cönklerin Değeri (Türk Kültürü Sayı: 60, s. 905-907, Ekim 1967), Dr. Müjgan Cunbur / Folklor Araştırmalarında Cönklerin Yeri (I. Uluslararası Türk Folklor Semineri Bildirileri (Ankara 1974, S 69 - 73), Orhan Şaik Gökyay / Cönkler Üzerine, Folklor ve Etnografya Araştırmaları (Anadolu Sanat Yayınları, İstanbul 1984, s. 107 - 173), İhsan Işık / Diyarbakır Ansiklopedisi (2013) - Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi (C. 12, 2015).
