Biyografi yazarı. (D. ?, Uluköy / Sonusa / Amasya - Ö. 1567). Asıl adı Kemâleddin İbrahim bin Bahşî'dir. Kara Dede diye de tanınır. Memleketinde deri işleri yaparken okula başladı, kısa zamanda kendini yetiştirerek müderris oldu. Kefe'de yedi yıl müftülük yaptı. Daha sonra Bursa'ya yerleşti ve orada öldü, Set Başı'nda Büyük Kilise sokağı karşısındaki Hoca Muhammed Karaman Mescidinin bahçesine gömüldü. “
Gülşen-i cennât ona me'vâ ola” mısrası ile ölümüne tarih düşürüldü. Yazılarını cönk biçimindeki defterlere yazdığı için Cöngî olarak anılmaktadır.
ESERLERİ:
BİYOGRAFİ:Tabakâtü'n-nuhât (Nahiv ve edebiyat bilginlerinin yaşamöyküleri).
ŞİİR:Manzume (Fıkıh'tan Vehbaniye tarzındadır).
DİĞER:Haşiye alâ Tefsîr-i Kadı, Haşiye alâ Sadrü'ş-şerîa, Haşiye alâ Mevâkıf, İzzî Şerhi Sadeddin Haşiyesi (Sarf, nahiv, sözlük vb’den sözeden bu eser Dede Cöngî diye bilinir), Menâkıb-ı Evliya, Masârif-i Beytü'1-Mâl, Lüccetü'l-Fevâid, Siyâsetnâme (Arapça olan bu eser Şeyhülislâm Meşrepzade Mehmed Ârif tarafından Türkçeye çevrilerek bastırırıldı,1859).
HAKKINDA: Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi 2 (1977), Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi 3 (2003).
