D. Mehmet Doğan
Kalecik’te Cumhuriyet İlkokulunda başladığı ilköğrenimini ailesinin Ankara’ya taşınmasının ardından Ankara’da Ulus İlkokulunda bitirdi. Cebeci Ortaokulundan sonra orta öğrenimini Ankara Gazi Lisesinde tamamladı (1968). Aynı yıl SBF. Basın ve Yayın Yüksek Okulu'na (şimdi Ankara Üniversitesi İletişim Fakültesi) girdi. Bu okulun radyo-televizyon uzmanlık bölümünden mezun oldu (1972). Mezuniyetten sonra Türk Tarih Kurumu Yeni Türkiye Araştırma Merkezinde dökümantalist olarak çalıştı (1972-1974). Askerlikten (1974-1975) sonra Dergâh Yayınlarında (yayın yönetmeni, 1975-1977), TRT Kurumu'nda (Genel Müdür Danışmanı, 1977-1978), tekrar Dergâh yayınlarında (1978) çalıştı.
Yayıncılığa ara vererek Ankara’ya döndü ve Büyük Türkçe Sözlük'ü hazırlamaya başladı, Türkiye Yazarlar Birliğinin kuruluş çalışmalarını yürüttü ve Birlik Yayınlarını kurdu (1978-80). 1980’de Kültür Bakanlığı Sinema ve Telif Hakları Dairesinde sözleşmeli film yapımcısı ve senaryo yazarı olarak çalışmaya başladı, Film Denetleme Kurulu üyeliği yaptı. 1986’da Kültür Bakanlığından ayrıldı. Zaman gazetesinin yayın kurulunda yer aldı ve bu gazetede Kimlik başlığı altında günlük yazılar yazdı (1986-87). Tunuslu yazar Gannuşi ve arkadaşlarının ağır cezalara çarptırılmasını protesto etmek için Tunus elçiliğinin önüne siyah çelenk koyduğu iki arkadaşıyla birlikte tutuklandı ve Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM)’nde yargılandı (1987), beraat etti. Aynı yıl Zaman gazetesinden ayrıldı. Bir süre Yörünge dergisinde haftalık yazılar yazdı (1991-92). Gazi Üniversitesi İletişim Fakültesinde yazarlık dersleri verdi. (1991-93). Vakit (Akit) gazetesinde günlük yazılar yazdı (1994-96) ve Birlik Medya AŞ’nin genel müdürlüğünü yaptı (1994-96). TBMM tarafından 22.05.1996’da Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) üyeliğine seçildi. Bu görevi, Temmuz 2005’te sona erdi.
Halen Türkiye Yazarlar Birliği Vakfı Başkanı olarak çalışmalarını sürdürmektedir. Evli ve 3 çocuk babasıdır.
Yazı Hayatı / Kültürel Hizmetleri
Mehmet Doğan'ın ilk yazıları üniversite öğrencisiyken Fikir ve San’atta Hareket dergisinde ilk yazıları yayımlandı. Hareket dergisi dışında seyrek olarak Türk Edebiyatı, Mavera, İslâm, İlim ve Sanat, İzlenim, Nehir dergilerinde yazdı. Yeni Devir, Zaman (1986-87), Yörünge (1991-1992), Vakit, Akit (1994-1996, 2009-2014), Vahdet (2014-2016) gazete ve dergilerinde günlük ve haftalık yazıları yayımlandı.
Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi’nin yayınını planlayan ve ilk ciltlerinin yayınını yöneten Doğan, bu ansiklopedinin çeşitli maddelerini de yazdı. Ayrıca Türk Aile Ansiklopedisi’nin (3 cilt, 1991-92) yayınını yönetti.
Daha çok sosyal ve iktisadî tarih, fikir ve basın tarihi, dil gibi alanlarla ilgili olarak çalışmalar yaptı, televizyon metinleri ve senaryolar yazdı, çeşitli televizyon program ve filmlerinin yapımında görev aldı. Türkiye Yazarlar Birliği, Mehmed Âkif Fikir ve Sanat Vakfı, Türkiye Yazarlar Birliği Vakfı, Türkiye Gönüllü Teşekküller Vakfının kurucularından olan Doğan, uzun süre Türkiye Yazarlar Birliğinin genel başkanlığını (1978-96, 2006-) yürüttü ve bu kuruluş tarafından yayımlanan Türkiye Kültür ve Sanat Yıllığı’nın yayınını (1984-96) yönetti. TYB Vakfının da kurucu başkanı olan Doğan, bu vakfın mütevelli heyet başkanlığını da (1991-96) yürüttü.
Yazarlık alanının tanımlanması, yazarların meslekî bir kuruluş çatısı altında toplanması, geçmiş büyük yazarlarımızın ve yaşayan yazarlarımızın tanıtılması yönünde çalışmalar yaptı. Safahat ve İstiklâl Marşı şairi Mehmed Akif Ersoy’un sürekli olarak anılması, Ankara’da Millî Mücadele sırasında ikamet ettiği Taceddin Dergâhı’nın korunmasını sağladı. Taceddin Dergâhı etrafındaki kanunsuz ve ruhsatsız yapıların yıkılarak bölgenin İstiklal Marşı Bahçesi / Parkı haline getirilmesi için proje hazırladı. Milletin milli mutabakat metni olan İstiklâl Marşı’nın TBMM tarafından kabul edildiği 12 Martın millî gün şeklinde kutlanması için çaba harcadı. TYB Vakfı bünyesinde Mehmed Âkif Araştırmaları Merkezi kurarak Mehmed Âkif bilgi şölenlerinin yapılmasına öncülük etti. Yapılan şölenlerin bildirileri 8 cilt halinde yayımlandı.
Türkiye Yazarlar Birliği Vakfı çatısı altında Türkçenin temel metinlerinin okunması için 1998’de “Safahat dersleri”ni başlattı. Ülke içinde Dursunbey / Suçıktı, Çorum, Konya gibi ilçe ve il merkezlerinde şiir şölenlerinin yapılmasına öncülük etti. “Yazar Okulu / Yazarlığa hazırlama seminerleri”ni planladı ve Türkiye’de yazarlık öğretimi konusunda ilk adımların atılmasına öncülük etti (2000). Millî Eğitim Bakanlığı’nın kelime yasakçılığı ve edebiyat müfredatını kısıtlayıcı uygulamalarına karşı mücadele etti (2001-2002).
D. Mehmet Doğan, Türkiye Yazarlar Birliği tarafından gelenekselleştirilen birçok faaliyete öncülük etti. Bunlar arasında bilhassa Ahlâk Şûraları, Şehir Tarihi Yazarları kongreleri ve Tarihi Roman ve Tarihte Roman bilgi şölenleri sayılabilir.
Türk Dünyası ile münasebetlerin yeniden kurulması sürecinde, kültürel ve edebî ilişkilerin gelişmesinde önemli yeri olan Türkçenin Uluslararası Şiir Şölenlerinin düzenlenmesine öncülük etti.
İlki 1992’de Türkiye’de, ikincisi Kazakistan’da, üçüncüsü Türkmenistan ve dördüncüsü Kıbrıs’ta, beşincisi Fransa/Strazburg’da, altıncısı Ukrayna/Kırım Akmescid’de, yedincisi Makedonya Üsküp’te, sekizincisi Azerbaycan Bakü’de, dokuzuncusu Kosova Prizren’de, onuncusu Kırgızistan Bişkek’te ve on birincisi Tataristan Kazan’da yapılan bu şölenler yanında, Türk dünyasının yazar kuruluşları başkanları arasında zirve toplantıları yapılması için çaba sarfetti. İlki 1993'de Ahmed Yesevi'nin hatırasına Türkistan'da (Yesi-Kazakistan) yapılan zirve, ikinci olarak Konya'da Mevlâna'nın hatırasına ithafen yapıldı (1996).
Ödülleri:
Tarih ve Toplum adlı eseriyle Türkiye Millî Kültür Vakfı teşvik ödülü (1978), Büyük Türkçe Sözlük’le Türkiye Yazarlar Birliği Dil Ödülü (1982) ile Büyük Türkçe Sözlük’ün geliştirilmiş 10. baskısıyla Özbekistan Yazarlar Birliği’nin Uluslararası Kaşgarlı Mahmud Mükafatına lâyık görüldü (1995). Türk dünyası ve Balkan Türklerinin kültürüne hizmetlerinden ötürü 7. Balkanlar Türk Kültürüne Hizmet Ödülünü aldı (2004). 2016 Kültür Bakanlığı Özel Ödüllerinden Edebiyat Ödülü D. Mehmet Doğan’a verildi. Karaman'da düzenlenen 735. Türk Dil Bayramı kapsamında, Büyük Türkçe Sözlük'ün geliştirilmiş yeni baskısından ötürü Karaman Dil Ödülü’ne layık bulundu (2012).
ESERLERİ:
Fikir Kitapları:
Batılılaşma İhaneti (1975, 36. bas. 2015), Tarih ve Toplum - Toplum Yapımızın Tarihi Oluşumu (1977, gen. 4. bas. 1998), Dil Kültür Yabancılaşma (1984, gen. 5. bas. 2013), Halka Karşı Demokrasi (1988, 5. bas. 1997), Camideki Şair - Mehmed Âkif (1989, gen. 5. bas. 2013), Türkiye'de Darbeler Müdahaleler ve Siyasî Sistem (1990, 5. bas. 2017), Kemalizm (1992, genişletilmişi: Bir Savaş Sonrası İdeolojisi: Kemalizm adıyla 1994), Kültürel Savaş ve Savaş Kültürü (1992, gen. 2. bas. 2005), İletişim veya Dehşet Çağı (1993), Kitaplık Kılavuzu (1996), Türkistan-Türkiye Gergefinde İran (1996), Türkendülüsiye - Hilâl Operasyonu (1998, 2. bas. 2014), Bir Lügat Bulamadım (2001, 2. bas. 2014), Yüzyılın Soykırımı (2004, 3. bas. 2013), Mağlubiyet İdeolojisinin Sonu (2007, 3. baskı 2012), Devlet Sözlük Yazar mı? (2007), İslâm Şâiri İstiklâl Şairi Mehmed Âkif (2008, 2. bas. 2013), Türkistan Türkiye - Türk Kimliğinin Coğrafyaları (2010), Son Darbe Ergenekon (2010), Türkiye Cumhuriyeti Tarihine Giriş (2013, 4. bas. 2014), Ömrüm Ankara - Bir Ankara Şehrengizi (2014), Kelimelerin Seyir Defteri (2015), İki Yol Açıcı: Nureddin Topçu ve Necip Fâzıl (2016), Neden Klasiklerimiz Yok? (2016). Ortadoğunun Türkçesi (2017).
Sözlükler:
Büyük Türkçe Sözlük (1981, geliştirilmiş 25. bas. 2014), Okullar İçin Büyük Türkçe Sözlük (1984, 6.bas. 1996), İlk Sözlük (1989), Temel Büyük Türkçe Sözlük (1994, 3. bas. 1996)
Film Metinleri ve Senaryolar:
Sanat Sözlüğü (1977), Ulucami (1977), Şairler Meydanı (1978), Kaybolan Şehirler (1985), Nureddin Topcu (1985), Mehmed Âkif (1986), Yaşayan Geçmiş (1987), Mimar Sinan (3 bölümlük dramatik belgesel,1988).
KAYNAKÇA: Sedat Yenigün / Batılılaşma İhaneti (Ortadoğu, 26.11.1975), Mete Tunçay (Milliyet Sanat, 28.11.1975), İhsan Işık / Yazarlar Sözlüğü (1990, 1998) - Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi (2001, 2004) – Encyclopedia of Turkish Authors (2005) - Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi (2007, 2009) - Ünlü Fikir ve Kültür Adamları (Türkiye Ünlüleri Ansiklopedisi, C. 3, 2013) - Encyclopedia of Turkey’s Fomous People (2013), Âfet Ilgaz / Kitap Mevsimi Kitaplar Lisan (Millî Gazete, 25.11.2001), D. Mehmet Doğan’la Dil Sözlükler ve Türkçenin Geleceği Üzerine (Akit, 29.11-2.12.2001), Taha Akyol / Türkçenin Zenginliği (Milliyet, 11.12.2001), Rasim Özdenören / Anlama Aczi (Yeni Şafak, 9.12.2005), M. Orhan Okay / Türkçe Nereye Gidiyor? (Zaman, 6.2.2005), Bekir Fuat-Mehmet Doğan (Gerçek Hayat, sayı: 228, 4.3.2005).
