Adile Ayda

Senatör, Diplomat, Akademisyen, Yazar

Doğum
22 Şubat, 1912
Ölüm
Eğitim
Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Fransız Filolojisi Bölümü
Burç

İlk kadın senatör ve diplomat, akademisyen, yazar (D. 22 Şubat 1912, St. Petersburg / Rusya – Ö. 1992, Ankara). Yazar ve hukukçu Sadri Maksudi Arsal (1880-1957)’ın kızı, Şakir Rami ve Nizamettin Maksudi’nin torunu, Naile Turhan’ın ablası, Reşid Mazhar Ayda’nın eşi, Gönül Pultar ve Gülnur Üçok’un annesidir.

İlköğrenimi Berlin ve Paris’te yaptıktan sonra, ortaöğrenimini İstanbul’daki Notre Dame de Sion Fransız Lisesinde tamamladı. 1932’de Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesinden, daha sonra da AÜ Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Fransız Filolojisi Bölümünden mezun oldu. 1941’de DTCF’de Fransız edebiyatı asistanı, 1943’te de doçent oldu. Ankara ve İstanbul üniversitelerinde uzun yıllar öğretim üyeliğinde bulundu. Dışişleri Bakanlığına giriş imtihanını kazanarak, Cumhuriyet döneminin ilk Türk kadın diplomatı oldu. Fakat kadın diplomatların dış görevlere atanmasını engelleyen karar ve hükümler yüzünden, Dışişlerinden ayrılarak Konservatuvar ve Ankara Kız Lisesinde hocalık yaptı.

1957 sonunda üniversiteden ayrılarak Dışişlerine döndü; Lahey, Belgrad ve Roma elçiliklerinde diplomatik görevlerde bulundu. 1966 yılında, genel müdür vekili unvanıyla Dışişleri Bakanlığı kültür işlerini yönetti. Bu dönemde İtalya devleti tarafından Liyakat nişanıyla ödüllendirildi. 1976’da Cumhurbaşkanı Fahri Korutürk tarafından kontenjan sena-törlüğüne seçildi. Lahey ve Belgrad büyükelçilikleri müsteşarlığı, Roma’da ortaelçilik yaptı.   

Fransızcayı küçük yaşlardan itibaren ana dili gibi bildiğinden öğrencilik yıllarında Fransızca şiirler yazmıştı. Edebî eleştirileri ve anıları Cumhuriyet gazetesi (1946-56) ile Hisar dergisinde (1975-80), Tarih Öncesi ve Eski Çağ Tarihi ile ilgili ilmî yazıları Türk Tarih Kurumunun Belleten dergisinde yayımlandı. Bilinen eserleri dışında Mallarmé hakkında Fransızca olarak yayımlanmış bir eseri ile Etrüskler’e dair eserleri de vardır. Yazarın edebiyat ve sanat çevreleriyle içli dışlı olması, babasının bilim ve edebiyat ortamından dostlukları, evlerinde yapılan edebiyat ve sanat sohbetleri çağdaşı edebiyatçıları yakından tanımasını sağladığından, eserleri edebiyat tarihi açısından kıymetlidir.

“Türk edebiyatının ünlü romancı, hikâyeci, şair ve oyun yazarlarıyla ‘anıların ışığında’ onları kendi objektifinde ve potasında gözlem, etüt ederek akıcı bir üslûpla, bir kadın duyarlılığı inceliği ve zarafetiyle edebiyat dünyasına tanıklık edecek belgesel nitelikte makaleler yazdı. Ona göre, ..kültür denen şey, geçmişin mirası üzerine inşa edilir. Bizi biz yapan eski şiirimiz, eski musikimiz, eski hayat görüşümüzdür. Bunlarla iftihar etmeliyiz. Varsın Batılılar bizi anlamasın ve beğenmesin. Esasen ilerleyemeyişimiz Tanzimat’tan beri Batı’yı taklit etmeye yeltenişimizdendir. ”  (Şener Öztop)

ESERLERİ:

İNCELEME: Yahya Kemal - Kendi Ağzından Fikirleri ve Sanat Görüşleri (1962; Yahya Kemal’in Fikir ve Şiir Dünyası adıyla, 1979), Etrüskler Türk mü idiler? (1974, yeni bas. 1992), Türklerin İlk Ataları (1987).

ANI: Böyle İdiler Yaşarken (1984), Atsız’dan Adile Ayda’ya Mektuplar (1989),  Bir Demet Edebiyat (Halil İnalcık’ın önsözüyle, 1998).

BİYOGRAFİ: Sadri Maksudi Arsal (1991).

FRANSIZCA: L’Influence de Victor Hugo sur Mallarme - Dialogues 1953), Le Drame Interieur de Mallarme ou l’Origine des Symboles Mallarmeens (1955), Un Diplomate Turc Aupres du Roi-Soleil (1956), Moliere et l’Envoye de la Sublime Porte (1956), Les Etrusques Etaient-ils des Turcs? (1971), Les Etrusques Etaient des Turcs. Preuves (1985).

KAYNAK: Hisar’dan Biyografiler (Hisar dergisi, Eylül 1976), Âdile Ayda / Batı’yı Taklit Etmemeliyiz (Hisar, Ocak-Şubat 1979), Âdile Ayda / Yahya Kemal’in Fikir ve Şiir Dünyası  (1979), Sermet Sami Uysal / Yeni Yahya Kemal (Varlık, Şubat 1980), Atsız’dan Adile Ayda’ya Mektuplar (1989), Halil İnalcık / Adile Abla (1998), Şener Öztop / Bir Demet Edebiyat (Cumhuriyet Kitap, 25.11.1999), TBE Ansiklopedisi (c. 1,  2003), Gönül Pultar / Batı Avrupa Kültürü ile Türk-Tatar Kültürünün Sentezi: Adile Ayda (2005).

 

FOTO GALERİ

İLGİLİ BİYOGRAFİLER

Devamını Gör