Eğitimci, yazar. 6 Nisan 1973 tarihinde Diyarbakır'ın Kulp ilçesine bağlı Huruç (Kaynak) köyünde doğdu. Diyarbakır şehir merkezine ailesiyle birlikte üç yaşındayken geldi. İlk, orta ve lise eğitimini tamamladıktan sonra, 1992'de Dicle Üniversitesi Eğitim Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünü kazandı ve 1996 yılında buradan mezun oldu. Fakülte öğrencisi iken, 1995 yılında hocaları tarafından ünlü araştırmacı yazar Abdüssettar Hayati Avşar ile tanıştırıldı. Bu tanışma hayatının dönüm noktalarından biri oldu. Abdüssettar Bey’deki farklılığı, olağanüstü hafızayı, bilgi yoğunluğunu ve insani yönünü fark etmesi onu çok etkiledi. İlerleyen aylarda Abdüssettar Hayati Avşar Bey’in eşi Müslüme Avşar Hanım'ın manevi kızı oldu. Avşar ailesi bu manevi kızlarını, çevrelerindeki dostlarına “Bizim bir kızım var ” diyerek tanıttılar. Zübeyde, ailenin bu sevgisini karşılıksız bırakmaz aynı duygularla onlara yaklaşır.
Yüksek öğrenimini tamamladıktan sonra, Diyarbakır'da edebiyat öğretmenliği yapan Zübeyde Kırmızı; TRT Ankara Televizyon Müdürlüğü Eğitim Kültür Programları Müdürlüğü bünyesinde Diyarbakır Prodüksiyon Merkezince yapım ve yayını gerçekleştirilen altı bölümlük “Anadolu’ya Yolculuk” ve “Göç” adlı programlarda metin yazarlığı yaptı. Ayrıca Diyarbakır Ticaret ve Sanayi Odasının yayın organı “Ekodiyar” ile yerel dergilerden “Diyarbakır ve Yaşam”da makaleleri yayımlandı.
Edebiyat ve tarih araştırmaları yanı sıra resim ve sporla da ilgilenen Zübeyde Kırmızı, lise yıllarında yaptığı desenlerle dikkat çekmişti. Yine lise son sınıf öğrencisiyken Taekwon-Do sporuna ilgi duymuş ve katıldığı yarışmalarda birincilik ve ikincilikler almıştı.
1995 yılında kendisiyle tanıştığı ve fiilen asistanlığını yaptığı Abdüssettar Hayati Avşar’la ilgili biyografik ve sözlü tarih çalışması başlığı altında değerlendirilebilecek çalışması Amid-i Nur (2009), Zübeyde Kırmızı'nın ilk kitabı oldu.
Zübeyde Kırmızı’nın Faruk Nafiz Çamlıbel’den günümüz Türkçesine çevirdiği Şarkın Sultanları adlı şiir kitabı ise 2018’de yayımlandı.
Cumhuriyetin 100. yılı ve Dicle Üniversitesi'nin 50.yılı münasebetiyle tarih ve kültür serisi içinde Diyarbakırlı yazar Zübeyde Fidan Kırmızı'nın 2 Şubat 2024'de iki kitabı yayınlandı.
Zübeyde Fidan Kırmızı'nın 1995 yılında tanıştığı ve fiilen asistanlığını yaptığı Abdüssettar Hayati Avşar'la ilgili biyografik ve sözlü tarih çalışması Amid-i Nur (2009 yılında neşredilmiş) yeni baskısında çeşitli görsellerle zenginleştirilmiştir.
Eğitimci yazar Zübeyde Fidan Kırmızı'nın ikinci kitabı "DiYAR-I İPEK , DİYARBEKİR İPEKBÖCEKÇİLİĞİ" yüzlerce yıl başlı başına bir ekol , bir mektep ve darülfünun olarak kabul edilen Diyarbakır'ın ipekçilik ve ipekböceği alanında tarihi yolculuğuna ışık tutmuştur Yazar kitabında "ondokuz çeşit ipeğin" Diyarbakır kültüründe ve ekonomisindeki yüzlerce yıllık yolculuğuna değinmiş. M.S 149 'da Çin prenseslerinden birinin gelin olarak gittiği Cotan'a saçlarının örgüleri arasında ipekböceği tohumu ile dut ağacı tohumunu götürmesiyle başlayan yolculuk XVI. yüzyıldan XX. yüzyıla kadar sürmüş.1940'lı yıllardan başlayarak koza üretiminin geliştiği Kulp ilçesi ve köylerinin ipekçilik alanındaki çalışmaları yazarın zengin arşiviyle verilmiştir. Diyarbakır ve çevresinde ondokuz çesit ipek (harir) kumaş çeşidi kitapta dikkat çekici bir unsurdur. Kitabın son bölümünde " XX. yüzyıl Diyarbekir'inden" başlığı altında son döneme ipekçilik-puşicilik alanında damga vurmuş Müslümanıyla, Ermenisiyle, Süryanisiyle tezgah sahiplerini, birinci sınıf tüccarları, puşi işleyenleri, kamçı çekenleri, işlerinde en iyi olanları, kalfaları-ustaları isim ve lakaplarıyla vermiştir.
KAYNAKÇA: İhsan Işık / Diyarbakır Ansiklopedisi (2013) – Geçmişten Günümüze Diyarbakırlı İlim Adamları Yazarlar ve Sanatçılar (2014) - Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi (C. 12, 2018).
