Zeynep AliyeBu sayfa sizin mi?
Şair ve yazar. 15 Ağustos 1952, Samsun doğumlu. Asıl adı Aliye Dündar, genç kızlık soyadı Yavuz’dur. Namık Kemal Ortaokulunu ve 19 Mayıs Lisesini bitirdikten sonra öğretmen okulunun fark dersleri sınavını vererek öğretmen oldu. Atatürk Eğitim Enstitüsünden mezun olduktan sonra Eskişehir Anadolu Üniversitesi Açık Öğretim Fakültesinde lisans tamamladı. İstanbul’da çeşitli devlet okulları ile Almanya’da Türkçe ve edebiyat öğretmenliği yaptı (1971-79). Bilgi Yayınlarının İstanbul temsilciliğini üstlendi. Bir dönem TYS Genel Sekreterliğini, bir süre de Özerk Sanat Konseyi sekreterya görevlerini yürüttü. Türkiye Yazarlar Sendikası ile PEN Edebiyatçılar Derneği üyesidir.
Şiir, öykü ve köşe yazılarından oluşan ilk çalışmaları, 19 Mayıs Lisesi’ndeki öğrenciliği sırasında Demokrat Canik, Son Posta gibi yerel gazetelerde yayımlanmaya başladı (1968-73).
İlk yazısı 1968 yılında, Samsun Demokrat Canik gazetesindeki “Yaşadıkça” adlı köşesinde, ilk şiiri Mart 1996’da Şiir-lik dergisinde çıkmıştı. Sonraki yıllarda ise öykü- şiir- söyleşileri, inceleme-araştırma yazıları, resim üstüne yazıları “Sombahar, Ada Öykü, Adam Öykü, Atika, Cumhuriyet Dergi, Cumhuriyet Kitap, Düşler Öykü, Düşler Şiir, Şehir, Edebiyat Nöbeti, ‘E’ Dergisi, Hürriyet Gösteri, Karşı Edebiyat, Mavi Ada, Milliyet Sanat, Sombahar, Sesler, Şiir-lik, Şiir Oku, Türk Dili dergisi, Yazarlar Dünyası, Yaşasın Edebiyat, Yeni Biçem, Varlık” başta olmak üzere hemen tüm kültür sanat dergilerimizde yayımlandı.
Yazın çalışmaları dışında bugüne dek ‘Türkiye Yazarlar Sendikası genel sekreterliği’, ‘BESAM (Bilim ve Edebiyat Eseri Sahipleri Meslek Birliği) kurucu üyeliği ve başkan yardımcılığı, Özerk Sanat Konseyi Yürütme Kurulu üyeliği, ‘Sine Koop Genel Sekreterliği’, PEN Yazarlar Derneği genel sekreterliği yaptı ve hala aynı yazar kuruluşunda yönetim kurulu saymanlık görevini yürütüyor.
Profesyonel olarak Yaşasın Edebiyat dergisinde ve Bilgi Yayınevi İstanbul Temsilciliği görevlerinde bulunan Zeynep Aliye, Türk Dili Dergisi, Yaşasın Edebiyat dergilerinin yayın kadrolarında yer aldı; ‘Yazarlar Dünyası’ dergisinin genel yayın yönetmenliğini yaptı.
2007 yılından bu yana Yaratıcı Yazın Dersleri veren yazar, yaşamını Büyükada’da sürdürmektedir.
ESERLERİ:
Yaşamak Masal Değil (1990, Gerçek Sanat Yayınları);
Aliye’nin Öyküleri (Öykü, 1993’te İsveç’te Hümanist Enternasyonal’in dördüncü yıldönümü onuruna düzenlenen yarışmada “Art, Contest’93 Öykü Ödülü”, Cem Yayınevi, 1992);
Dolunay Vardı (öykü, Altın Kitaplar, 1995);
Diş İzleri (öykü, 1996 “Orhan Kemal Öykü Ödülü” ve “1997 Haldun Taner Öykü Ödülü Ücüncülüğü”; Bilgi Yayınevi, 1998);
Raylardaki Merdivenler (öykü, “1998 Sabahattin Ali Öykü Ödülü”; Bilgi Yayınevi, 1998); Vahşi Kelebek ( öykü, 2002, Bilgi Yayınevi) Yunus Nadi Öykü Ödülü),
Bir Neon Kayması (şiir kitabı, 1999, Bilgi Yayınevi;)
Yüz Yüze Edebiyat (söyleşi, 2000; Bilgi Yayınevi);
Mavi Adam-Attila İlhan’la Söyleşiler(söyleşi, 2000; Bilgi Yayınevi)
Çıplak Güvercinler( öykü, 2005; İskele Yayınevi),
Çöl Kapısı (şiir, 2008; Artshop Yayınevi);
Ressam Neriman Oyman kataloğu (2008, Bilim Sanat Galerisi);
Bekaret Boncuğu (öykü, 2012; Kavis Yayınları);
Prinkipo Fırtına Burcunda (öykü, 2015; Heyamola Yayınları),
Kavşakta (roman, 2021 Mayıs, Cumhuriyet Kitap)
Ödülleri:
Aliye’nin Öyküleri (Öykü, 1993’te İsveç’te Hümanist Enternasyonal’in dördüncü yıldönümü onuruna düzenlenen yarışmada “Art, Contest’93 Öykü Ödülü”nü kazandı. Diş İzleri’yle 1996 Orhan Kemal Öykü Ödülü ile 1997 Haldun Taner Öykü Ödülü Üçüncülüğü ve Raylardaki Merdivenler ile 1998 Sabahattin Ali Öykü Ödülünü aldı. Vahşi Kelebek ile 2002 Yunus Nadi Öykü Ödülünü M. Sadık Aslankara ile paylaştı.
Zeynep Aliye İçin Ne Dediler?
“Aliye’nin öykülerinde duygu yoğunluğu ile katı gerçek iç içe, ustaca eritilmiş birbirinde...” (Muzaffer İzgü)
***
“Zeynep Aliye’nin öyküleri, yaşam denilen toplu akın içinde sürüklenen bireyin, içine düştüğü ağların, bu ağların nasıl örüldüğünün öyküsüdür. Kuruluş ve anlatım yönünden taşıdığı özelliklerin ötesinde, bir kişilik arama sorununun, kişinin kendisiyle özdeşliğini kurarak dünyadaki yerini saptama çabasının irdelenişi olduğunu söylersek yanılmış olmayız.” (Yılmaz Yeşildağ)
***
“Yazar, öykülerinde, şiirsellik boyutunu çoğunlukla öne çıkararak, az sayıda sözcük kullanımıyla çok yoğun duygular aktarmakta, içlerinde, şiirsel söyleyim, kişileştirme, eğretileme, simge, imge, sıradışı sözcük birliktelikleri, zıt kavramların bağdaştırılması, masalsı anlatım, sapma, önceleme gibi söz sanatlarını barındıran dil kullanımlarını sıklıkla kullanmakta.” (Aysu Erden)
***
“Zeynep Aliye’nin yayımladığı her öykü kitabı bir öncekinin içerdiği yetkinliği aşan bir yapı sunar: yazınsal çıtayı her yapıtında bir üst düzeye taşımaktadır yazar. Her yeni kitap bildiğimiz insanların bildiğimiz öykülerini yepyeni teknik ve dilsel ustalıklarla anlatır. 1995 tarihli Dolunay Vardı bireyin gündelik sorunlarla başa çıkma/ çıkamama gerilimini kimi zaman gülümseten bir fantastikle anlatıyordu. 1998 tarihli Diş İzleri ve Raylardaki Merdivenler ise yepyeni bir fantastiğin, insanın ruhsal labirentlerinde gözüpek bir serüvene atılmış bir yazarın öykü dünyasıyla çetin bir mücadelesini duyuruyordu okura. (…) Raylardaki Merdivenler’de de tutku öyküleri yer alır, ancak bunlar mesleğine, sanatına tutkulu kişileri anlatan, son derece geniş bir bilgilenme sürecinden geçtiği belli olan damıtılmış, inceltilmiş öykülerdir. (…) Vahşi Kelebek yazarın yükselen çizgisinin ulaştığı son nokta: baş döndürücü, acıtan, sarsan, soluksuz bırakan öyküler birbiri ardına okuru sarmalıyor.” (Nedret Tanyolaç Öztokat)
KAYNAKÇA Muzaffer Uyguner / Yaşamak Masalı (Karşı Edebiyat, Aralık 1990), Leyla Şahin / “Yaşamak Masal Değil”den “Diş İzleri”ne (Cumhuriyet Kitap, 22.10.1998), Ataol Behramoğlu / Zeynep Aliye’nin Gizemli Dünyasında Yolculuk (Cumhuriyet Kitap, Ekim 1998), Erendiz Atasü / Zeynep Aliye ya da Öykücüde Gizli Şair (Papirüs, Mayıs 1999), İhsan Işık / Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi (2001, 2004) – Encyclopedia of Turkish Authors (2005) - Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi (2007) - Encyclopedia of Turkey’s Famous People (2013), Aysu Erden / Zeynep Aliye’den “Vahşi Kelebek” Deneysel Bir Öykü Kitabı (Cumhuriyet Kitap, 12.12.2002), Nedret Tanyolaç Öztokat: Vahşi Kelebek ve Zeynep Aliye’nin Öykü Sanatı (Varlık, Ocak 2003), Zeynep Aliye (Bilgi teyidi, 18.04.2021).
Fotoğraflar
Hakkında Yazılanlar
Şair ve yazar. 15 Ağustos 1952, Samsun doğumlu. Asıl adı Aliye Dündar, genç kızlık soyadı Yavuz’dur. Namık Kemal Ortaokulunu ve 19 Mayıs Lisesini bitirdikten sonra öğretmen okulunun fark dersleri sınavını vererek öğretmen oldu. Atatürk Eğitim Enstitüsünden mezun olduktan sonra Eskişehir Anadolu Üniversitesi Açık Öğretim Fakültesinde lisans tamamladı. İstanbul’da çeşitli devlet okulları ile Almanya’da Türkçe ve edebiyat öğretmenliği yaptı (1971-79). Bilgi Yayınlarının İstanbul temsilciliğini üstlendi. Bir dönem TYS Genel Sekreterliğini, bir süre de Özerk Sanat Konseyi sekreterya görevlerini yürüttü. Türkiye Yazarlar Sendikası ile PEN Edebiyatçılar Derneği üyesidir.
Şiir, öykü ve köşe yazılarından oluşan ilk çalışmaları, 19 Mayıs Lisesi’ndeki öğrenciliği sırasında Demokrat Canik, Son Posta gibi yerel gazetelerde yayımlanmaya başladı (1968-73).
İlk yazısı 1968 yılında, Samsun Demokrat Canik gazetesindeki “Yaşadıkça” adlı köşesinde, ilk şiiri Mart 1996’da Şiir-lik dergisinde çıkmıştı. Sonraki yıllarda ise öykü- şiir- söyleşileri, inceleme-araştırma yazıları, resim üstüne yazıları “Sombahar, Ada Öykü, Adam Öykü, Atika, Cumhuriyet Dergi, Cumhuriyet Kitap, Düşler Öykü, Düşler Şiir, Şehir, Edebiyat Nöbeti, ‘E’ Dergisi, Hürriyet Gösteri, Karşı Edebiyat, Mavi Ada, Milliyet Sanat, Sombahar, Sesler, Şiir-lik, Şiir Oku, Türk Dili dergisi, Yazarlar Dünyası, Yaşasın Edebiyat, Yeni Biçem, Varlık” başta olmak üzere hemen tüm kültür sanat dergilerimizde yayımlandı.
Yazın çalışmaları dışında bugüne dek ‘Türkiye Yazarlar Sendikası genel sekreterliği’, ‘BESAM (Bilim ve Edebiyat Eseri Sahipleri Meslek Birliği) kurucu üyeliği ve başkan yardımcılığı, Özerk Sanat Konseyi Yürütme Kurulu üyeliği, ‘Sine Koop Genel Sekreterliği’, PEN Yazarlar Derneği genel sekreterliği yaptı ve hala aynı yazar kuruluşunda yönetim kurulu saymanlık görevini yürütüyor.
Profesyonel olarak Yaşasın Edebiyat dergisinde ve Bilgi Yayınevi İstanbul Temsilciliği görevlerinde bulunan Zeynep Aliye, Türk Dili Dergisi, Yaşasın Edebiyat dergilerinin yayın kadrolarında yer aldı; ‘Yazarlar Dünyası’ dergisinin genel yayın yönetmenliğini yaptı.
2007 yılından bu yana Yaratıcı Yazın Dersleri veren yazar, yaşamını Büyükada’da sürdürmektedir.
ESERLERİ:
Yaşamak Masal Değil (1990, Gerçek Sanat Yayınları);
Aliye’nin Öyküleri (Öykü, 1993’te İsveç’te Hümanist Enternasyonal’in dördüncü yıldönümü onuruna düzenlenen yarışmada “Art, Contest’93 Öykü Ödülü”, Cem Yayınevi, 1992);
Dolunay Vardı (öykü, Altın Kitaplar, 1995);
Diş İzleri (öykü, 1996 “Orhan Kemal Öykü Ödülü” ve “1997 Haldun Taner Öykü Ödülü Ücüncülüğü”; Bilgi Yayınevi, 1998);
Raylardaki Merdivenler (öykü, “1998 Sabahattin Ali Öykü Ödülü”; Bilgi Yayınevi, 1998); Vahşi Kelebek ( öykü, 2002, Bilgi Yayınevi) Yunus Nadi Öykü Ödülü),
Bir Neon Kayması (şiir kitabı, 1999, Bilgi Yayınevi;)
Yüz Yüze Edebiyat (söyleşi, 2000; Bilgi Yayınevi);
Mavi Adam-Attila İlhan’la Söyleşiler(söyleşi, 2000; Bilgi Yayınevi)
Çıplak Güvercinler( öykü, 2005; İskele Yayınevi),
Çöl Kapısı (şiir, 2008; Artshop Yayınevi);
Ressam Neriman Oyman kataloğu (2008, Bilim Sanat Galerisi);
Bekaret Boncuğu (öykü, 2012; Kavis Yayınları);
Prinkipo Fırtına Burcunda (öykü, 2015; Heyamola Yayınları),
Kavşakta (roman, 2021 Mayıs, Cumhuriyet Kitap)
Ödülleri:
Aliye’nin Öyküleri (Öykü, 1993’te İsveç’te Hümanist Enternasyonal’in dördüncü yıldönümü onuruna düzenlenen yarışmada “Art, Contest’93 Öykü Ödülü”nü kazandı. Diş İzleri’yle 1996 Orhan Kemal Öykü Ödülü ile 1997 Haldun Taner Öykü Ödülü Üçüncülüğü ve Raylardaki Merdivenler ile 1998 Sabahattin Ali Öykü Ödülünü aldı. Vahşi Kelebek ile 2002 Yunus Nadi Öykü Ödülünü M. Sadık Aslankara ile paylaştı.
Zeynep Aliye İçin Ne Dediler?
“Aliye’nin öykülerinde duygu yoğunluğu ile katı gerçek iç içe, ustaca eritilmiş birbirinde...” (Muzaffer İzgü)
***
“Zeynep Aliye’nin öyküleri, yaşam denilen toplu akın içinde sürüklenen bireyin, içine düştüğü ağların, bu ağların nasıl örüldüğünün öyküsüdür. Kuruluş ve anlatım yönünden taşıdığı özelliklerin ötesinde, bir kişilik arama sorununun, kişinin kendisiyle özdeşliğini kurarak dünyadaki yerini saptama çabasının irdelenişi olduğunu söylersek yanılmış olmayız.” (Yılmaz Yeşildağ)
***
“Yazar, öykülerinde, şiirsellik boyutunu çoğunlukla öne çıkararak, az sayıda sözcük kullanımıyla çok yoğun duygular aktarmakta, içlerinde, şiirsel söyleyim, kişileştirme, eğretileme, simge, imge, sıradışı sözcük birliktelikleri, zıt kavramların bağdaştırılması, masalsı anlatım, sapma, önceleme gibi söz sanatlarını barındıran dil kullanımlarını sıklıkla kullanmakta.” (Aysu Erden)
***
“Zeynep Aliye’nin yayımladığı her öykü kitabı bir öncekinin içerdiği yetkinliği aşan bir yapı sunar: yazınsal çıtayı her yapıtında bir üst düzeye taşımaktadır yazar. Her yeni kitap bildiğimiz insanların bildiğimiz öykülerini yepyeni teknik ve dilsel ustalıklarla anlatır. 1995 tarihli Dolunay Vardı bireyin gündelik sorunlarla başa çıkma/ çıkamama gerilimini kimi zaman gülümseten bir fantastikle anlatıyordu. 1998 tarihli Diş İzleri ve Raylardaki Merdivenler ise yepyeni bir fantastiğin, insanın ruhsal labirentlerinde gözüpek bir serüvene atılmış bir yazarın öykü dünyasıyla çetin bir mücadelesini duyuruyordu okura. (…) Raylardaki Merdivenler’de de tutku öyküleri yer alır, ancak bunlar mesleğine, sanatına tutkulu kişileri anlatan, son derece geniş bir bilgilenme sürecinden geçtiği belli olan damıtılmış, inceltilmiş öykülerdir. (…) Vahşi Kelebek yazarın yükselen çizgisinin ulaştığı son nokta: baş döndürücü, acıtan, sarsan, soluksuz bırakan öyküler birbiri ardına okuru sarmalıyor.” (Nedret Tanyolaç Öztokat)
KAYNAKÇA Muzaffer Uyguner / Yaşamak Masalı (Karşı Edebiyat, Aralık 1990), Leyla Şahin / “Yaşamak Masal Değil”den “Diş İzleri”ne (Cumhuriyet Kitap, 22.10.1998), Ataol Behramoğlu / Zeynep Aliye’nin Gizemli Dünyasında Yolculuk (Cumhuriyet Kitap, Ekim 1998), Erendiz Atasü / Zeynep Aliye ya da Öykücüde Gizli Şair (Papirüs, Mayıs 1999), İhsan Işık / Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi (2001, 2004) – Encyclopedia of Turkish Authors (2005) - Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi (2007) - Encyclopedia of Turkey’s Famous People (2013), Aysu Erden / Zeynep Aliye’den “Vahşi Kelebek” Deneysel Bir Öykü Kitabı (Cumhuriyet Kitap, 12.12.2002), Nedret Tanyolaç Öztokat: Vahşi Kelebek ve Zeynep Aliye’nin Öykü Sanatı (Varlık, Ocak 2003), Zeynep Aliye (Bilgi teyidi, 18.04.2021).
