Yılmaz Öztuna

Tarihçi (D. 20 Eylül 1930, İstanbul – Ö. 9 Şubat 2012, Ankara). Asıl adı Abdullah Tah­sin Yılmaz'dır. İlk ve ortaöğrenimini İstanbul'da bitirdi. Lise yıllarında İstanbul Konservatuarına da devam etti. Burada Sadeddin Arel, Dr. Suphi Ezgi, Sadeddin Nüzhet Ergun, Ömer Ferid Kam, Cevdet Perin, Edip Ayel gibi hocalardan özel dersler aldı. Bir dönem Paris’te yaşadı (1950-57). Paris Üniversitesi Siyasî İlimler Enstitüsü, Sorbonne Üniversitesi Fransız Mede­niyeti Bölümü, Paris Kon­servatuarı’nda öğrenimine devam ederken aynı zamanda Paris’in büyük kütüphanelerinde çalıştı. Henüz on üç yaşında iken ilk makalesini yazan, on beş yaşında da ilk kitabı yayımlanan Öztuna, Paris’ten döndüğünde Hayat dergi­sinde redaktör (1961-62), yazı işleri müdürü (1962-65), genel yayın mü­dürü (1965-74) olarak çalıştı. Bu ku­ruluşun kitap ve ansiklopedilerini ya­yıma hazırladı. Besteleri ve şiirleri de bulunan Öztuna'nın makaleleri; Ha­yat, Tercüman, Son Havadis, Dünya vb. gazete ve dergilerde yayımlandı.

1969 yılında Adalet Partisi’nden Konya milletvekili seçildi ve Ankara'ya yerleşti. 1966 yılından itibaren, Türkiye Radyo Kurumu’nda denetleme kurulu üyesi, repertuar kurulu üyesi, eğitim kurulu üyesi; Kültür Bakanlığı’nda bakan müşaviri, İatanbul Teknik Üniversitesi Devlet Konservatuarı ve Türk Musiki Korosu’nda kurucu yönetim kurulu üyesi, Yay-Kur (Yaygın Yüksek öğretim) Üniversitesi’nde Osmanlı Siyasî ve Medeniyet Tarihi öğretim üyesi olarak pek çopk ihtisas kurulunda görev aldı. Millî Eğitim ve Kül­tür Bakanlığı’nın yayımladığı Türk Ansiklopedisi'nin genel yayın müdürü olarak "K" harfinden "T" harfine kadar olan ciltleri yayımladı. 1998 yılında Türkiye Gazetesi başyazar olarak yazıları yayımlanmaya başladı. 1983’te kurucuları arasında yer aldığı  Milliyetçi Demokra­si Partisi’nin merkez genel yö­netim kurulu üyeliğine seçildi; fakat sonra istifa etti. 1985'te Faisal Finans Kurumu’nda müşavir oldu.

Öztuna, Türkçeyi iyi kullan­ması, bilimsel eserlerinde bile edebî bir üsluba sahip olması, araştırmala­rını geçmiş ve geleceğe atıflar yaparak derin bir coğrafya ve edebiyat kül­türüyle birlikte sunmasıyla tanındı. Bazı kitap ve yazıları çeşitli dillere çevrildi.  Ayasofya Hünkâr Mahfili'nin ibadete açılması, Topkapı Sarayı Hırka-i Saadet Dairesinde Kur'ân okunması, İstanbul Atatürk Kültür Merkezi’nin Türk Musikisine açılması gibi öneriler sunarak hayata geçmesini sağladı. Hava Kuvvetle­ri Komutanlığı Şildini (1970), Türkiye Millî Kültür Vakfı Büyük Ödülünü (1970) aldı. İstanbul Gazeteciler Cemiyeti, Ankara Aydınlar Ocağı, Ana­dolu Kulübü, Yahya Kemal'i Seven­ler Cemiyeti, Müsteşrikler Cemiyeti, WACL, APACL, NATO Parlamenterler Birliği, Parlamentolar Arası Türk-Japon, Türk-Kore, Türk-Suudi Dostluk Cemiyetleri, Avrupa Konseyi Derneği üyeliklerinde bulundu.

Kültür Bakanlığı'nın kurucuları arasında yer alan Öztuna, kamuoyuna "Büyük Türkiye", "Osmanlı Cihan Devleti", "Büyük Türk Hakanlığı" gibi tabirler kazandırdı. Öztuna, Ayasofya Hunkâr Mahfili'nin ibadete açılması, Topkapı Sarayı'nın Hırkâ-i Saâdet Dairesi'nde Kur'ân okunması, 1000 Temel Eser, Ankara Devlet Konser Salonunun ve İstanbul Atatürk Kültür Merkezi'nin Türk Mûsikîsi'ne açılması gibi zaman içerisinde gerçekleşen bir çok projeye ön ayak olmuştu. Türk Kara Kuvvetleri'nin ve Deniz Kuvvetleri'nin önceden yanlış olarak kutlanan yıldönümlerinin bugünkü doğru başlangıç tarihleri ile kutlanmasını sağlayan da yine Öztuna olmuştu. 9 Şubat 2012’de Ankara ’da tedavi gördüğü Güven Hastanesi’nde öldü.

 “Yılmaz Öztuna, kitaplarında Türkçeyi çok güzel yazan, sohbetlerinde güzel konuşan üslup sahibi bir kalemdi. Aramızda büyük yaş farkı olduğu halde ‘üstadım’ diye söze başlardı. Bir İstanbul Beyefendisiydi. Osmanlının iadeyi itibarında, Sultan Abdülhamid’e karşı yapılan haksızlığın bitmesinde emeği vardır. ‘Büyük Türkiye’ gibi bazı kavramlar kendisine aittir.” (Rahim Er)

“Nesil olarak tarihe başka türlü bakamız ve tarih okumalarını sevmemiz Yılmaz Öztuna sayesinde gerçekleşti. İnsanlar doğar, yaşar ve ölür ama kendisinden sonrakileri aydınlatmak çok az faniye nasip olur.” (İlber Ortaylı)

ESERLERİ:

1902 Ankara Muharebesi, Bayezid ile Timur'un ölümü ve Fetret Devri (1946), Türk Musikisi Lügati (1949- 5.5), Dünya Tarihi (1963), Türkiye Ansiklopedisi (Prof. Metin Tuncel’le birlikte, 1964), Türkiye Tarihi (12 cilt, 1964-67), Vilayetlerimizin Tarihi (1968), Osmanlı Padişahlarının Hayat Hikâyeleri (1969), Türk Tarihinden Yapraklar (1968'te İstanbul Radyosu'nda yaptığı konuşmalardan derleme, 1969), Resimlerle 93 Har­bi (1877-78 Türk-Rus Savaşı, 1969), Türk Bestecileri Ansiklopedisi (1969), Türk Musikisi Ansiklopedisi (1969), Resimlerle Türkiye Tarihi (1970), Bü­yük Türk Sözlüğü (Muharrem Ergin ile birlikte), Havacılık Tarihinde Türkler (Y. Kansu ve Şensözle birlikte, 1970), Türk Musiki Klasikleri (1972), Osman­lı Tarihi ve Medeniyeti (ders notları, 1976), Tarih Lise II (1976), Osmanlı İmparatorluğu (1972), Türk Musikisi Tarihi (ders notları, 1977), Büyük Tür­kiye Tarihi (1977), Bir Darbenin Ana­tomisi (1984), Sadeddin Arel (1986), Osmanlı Devleti Tarihi (2 cilt, 1986, ), Hacı Arif Bey (1986-87), Osmanoğulları ve Türk Musikisi (1987), Rumelini Kaybımız (1990; Avrupa Türkiyesi'ni Kaybımız - Rumeli'nin Elden Çıkışı adıyla, 2011), Büyük Osmanlı Tarihi (10 Cilt, 1994), Tarih Sohbetleri I-II (1998), Osmanlı Hareminde Üç Haseki Sultan (Safiye Sultan, Kösem Mahpeyker Sultan, Hadice Tarhan Sultan, 2000), Osmanlı Devleti Tarihi I,II (2004), Tanzimat Faşaları Ali ve Fuad Paşalar (2006), Tarih ve Politika Ansiklopedisi (2006), II. Sultan Mahmud (2006), Yavuz Sultan Selim (2006), Kanuni Sultan Süleyman (2006), Türk Tarihinde Ordu Faktörü (2007), Genç Osman ve IV. Murad (2008), II. Abdülhamid Zamanı ve Şahsiyeti (2008), Barbaros Hayrettin Paşa'nın Hatıraları (2007), Kanuni Sultan Sü­leyman, Türkler Araplar Yahudiler (2007), Tarih Sohbetleri III (2010),  Tarihçi Gözüyle Sohbetlerle Tarihin Lezzetine Varmak (2010), Cumhuriyet Dönemi Öncesinde Türkler (2011).

KAYNAKÇA: TDE Ansiklopedisi (1980), Büyük Larousse (c. 15, s 9086, 1986), Onur Akdoğu / Tarihçi Müzikolog Yılmaz Öztuna (1990), İhsan Işık / Yazarlar Sözlüğü (1990, 1998) - Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi (2001, 2004) – Encyclopedia of Turkish Authors (2005) - Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi (2006, gen. 2. bas. 2007) – Ünlü Bilim Adamları (Türkiye Ünlüleri Ansiklopedisi, C. 2, 2013) - Encyclopedia of Turkey’s Famous People (2013), TBE Ansiklopedisi (2001), Türklerin Hedefi Hep Batı Olmuştur (Almanya Haber, 23.2.2010), Türkiye Yazarlar Birliği / Türkiye Kültür Sanat Yıllığı (2013), Prof. Dr. Ekrem Buğra Ekinci / Tarihi Sevdiren Adam (ekrembugraekinci.com, 15 Şubat 2012 Çarşamba).