Server Tanilli
Sosyolog, siyaset bilimci, anayasa hukukçusu, yazar (D. 1931, İstanbul – 29 Kasım 2011, İstanbul). İlk ve ortaöğrenimini öğretmen olan babasının görevi dolayısıyla bulunduğu Van ve Kars’ta tamamladı. Sonrasında Haydarpaşa Lisesi (1949) ve İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi (1953)’nden mezun oldu. Aynı fakültede asistan olarak göreve başladı ve doktorasını verdikten sonra Paris’e gitti (1962). Ertesi yıl döndüğünde doçent unvanı aldı. Şişli Siyasal Bilimler Yüksek Okulu ve İstanbul Tatbiki Güzel Sanatlar Akademisi’nde uygarlık tarihi dersleri okuttu. Çıkardığı ders notlarında “komünizm propagandası yaptığı” gerekçesiyle 1975 yılında Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde yargılandı. Aklanmasının üzerinden çok geçmeden 7 Nisan 1978 tarihinde evinin önünde uğradığı silahlı saldırı sonucu felç oldu. Uzun süre tedavi gördüğü yurt dışından 12 Eylül (1980) darbesi sonrasında döndü. 1981’de Strasbourg İnsan Bilimleri Üniversitesi’nin çağrısıyla Fransa’ya giderek çağdaş Türkiye kültür tarihi dersleri verdi, 1996’da emekliye ayrıldı. 2000 yılında Türkiye’ye döndü.
Server Tanilli, 2000 yılından itibaren uzun yıllar Cumhuriyet gazetesinde köşe yazarlığı yaptı. Yazı ve şiirleri Sanat Emeği, Milliyet Sanat dergilerinde yer aldı. Uygarlık Tarihi kitabından dolayı TÜMÖD tarafından kendisine Cavit Orhan Tütengil Toplumsal Ödülü (1980) verildi. 1999’da TÜYAP 18. İstanbul Kitap Fuarının Onur Yazarı seçildi. 2006 yılında Sertel Demokrasi Ödülü’nü aldı.
“Bir mutluluktur Server Tanilli’yi okumak, durgun bir deniz kıyısında oynaşan ince dalgalara bakarak, duygusallığın yumuşağında enginlere açılmaya benzer. Onun ele aldığı sorunlara bakışı bilimsel eleştirinin ilkelerine bağlı bir yöntemin aydınlığında yürümenin verimliliğini yansıtır. Önce ölçer, düşünür, konunun içeriğini oluşturan, biçimlendiren düşünsel öğeler arasındaki kökensel bağlantıyı, uyumsal bütünlüğü bir ölçü diye sonra sergilemeye koyulur.” (İsmet Zeki Eyuboğlu)
ESERLERİ:
Uygarlık Tarihi (1980), Devlet ve Demokrasi (1981; Anayasa Hukukuna Giriş adlı kitabı ile birlikte, 2000), Yüzyılların Gerçeği ve Mirası (4 cilt, dünya tarihi, 1984, 1986, 1987, 1989), Diderot Çağı (1985), Victor Hugo, Bir Dehanın Romanı (1985), Nasıl Bir Demokrasi İstiyoruz (1988), Nasıl Bir Eğitim İstiyoruz (1988), Bir Çağdaş Öncü Namık Kemal (1988), Dünyayı Değiştiren On Yıl (1988), İslâm Çağımıza Yanıt Verebilir mi? (1991), Voltaire ve Aydınlanma (1994), Anayasalar ve Siyasal Belgeler (1994), Yüzyılların Gerçeği ve Mirası (5 cilt, 1997), Yaratıcı Aklın Sentezi (1997), İnsanlığı Nasıl Bir Gelecek Bekliyor (2000), Strasbourg Yazıları (2000), Çağdaşımız Victor Hugo, Bir Dâhinin Portresi (2002).
KAYNAKÇA: İhsan Işık / Yazarlar Sözlüğü (1990, 1998) - Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi (2001, 2004) – Encyclopedia of Turkish Authors (2005) - Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi (2006, gen. 2. bas. 2007) - Ünlü Fikir ve Kültür Adamları (Türkiye Ünlüleri Ansiklopedisi, C. 3, 2013) - Encyclopedia of Turkey’s Famous People (2013), M. A. Kılıçbay / Laik Manifesto (Cumhuriyet Kitap, 1991), İ. Selçuk / Aydınlanmaya Adanmış Bir Yaşam (Cumhuriyet Kitap, 1996), B. Tanör / Her Şeyi İnsanda Arayan Bir Yazar (Cumhuriyet Kitap, 1996), İlber Ortaylı / Server Tanilli’den Mükemmel Bir Çeviri: Osmanlı İmparatorluğu Tarihi (Cumhuriyet Kitap, 1996), Betül Çotuksöken / Server Tanilli’den Bu Kez Bir Felsefe Kitabı: Yaratıcı Aklın Sentezi (Cumhuriyet Kitap, 1998), İsmet Zeki Eyüboğlu / Aydınlığın Işıldağı (Cumhuriyet Kitap, 1999), Türkiye Yazarlar Birliği / Türkiye Kültür Sanat Yıllığı (2012).
