Niyazi Berkes
Toplumbilimci (D. 21 Ekim 1908, Lefkoşe / Kıbrıs - Ö. 18 Aralık 1988, Londra / İngiltere). İstanbul Erkek Lisesi (1928), İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü (1931) mezunu. Bitirdiği fakülteye sosyoloji asistanı olarak girdi. Behice Boran’la birlikte yüksek lisans çalışmaları için ABD’ye gitti (1935). Burada Chicago Üniversitesi’nde sosyoloji araştırmaları yapıp, dönüşünde Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi’nde sosyoloji doçenti olarak göreve başladı. 1948’de DTCF tasfiyesinde Pertev Naili Boratav, Behice Boran ve eşi Mediha Berkes ile birlikte görevinden uzaklaştırıldı. Sonrasında Kanada’ya (1945) giderek Montreal Mc. Gill Üniversitesi’nde çalışmalarını sürdürdü ve profesörlüğe yükseldi (1952). Emekliye ayrıldıktan sonrada Londra’ya yerleşti (1975).
Osmanlı dönemi iktisat tarihi, Osmanlı toplum yapısı ile ilgili araştırmalar yaptı. Laikliğin tehlikede olduğunu savunan yazılar yazdı. 1942’de yazdığı Bazı Ankara Köyleri Üzerine Bir Araştırma adlı alan çalışması toplumbilim alanında Türkiye’de yayımlanan ilk monografilerden biridir. Bu çalışma, sonraki birçok çalışmaya öncü ve örnek oldu. Berkes, sosyolojik çalışmalarından ziyade, bir tarih çalışması olan The Development of Securalism in Turkey (1964) ve bunun geliştirilerek Türkçeye aktarılmış türevi olan Türkiye’de Çağdaşlaşma yapıtıyla tanındı.
Makaleleri, 1941’den itibaren Yurt ve Dünya, Antalya (1945), Yön (1961), Sesimiz (1979) gibi dergiler ile Cumhuriyet gazetesinde (1960-80) yayımlandı. Son yıllarında yaşadığı Londra yakınlarındaki sahil kenti Folkestone’da hayatını kaybetti.
ESERLERİ:
Siyasi Partiler (1946), Batıcılık - Ulusçuluk ve Toplumsal Devrimler (1965), 200 Yıldır Neden Bocalıyoruz? (1964), Arap Dünyasında İslâmiyet – Milliyetçilik - Sosyalizm (1969), 100 Soruda Türkiye İktisat Tarihi I - II (1969-70), Türkiye’de Çağdaşlaşma (1973), Türk Düşününde Batı Sorunu (1975), İslâmcılık, Ulusçuluk, Sosyalizm adıyla yeni basım, 1975), Asya Mektupları (1976), Atatürk ve Devrimler (1983), Teokrasi ve Laiklik (1984), Felsefe ve Toplumbilim Yazıları (1985), Unutulan Yıllar (yayıma hazırlayan: Ruşen Sezer, 1997), Patrikhane ve Ekümeniklik (2002).
ÇEVİRİ: Sokrates’in Savunması (Platon’dan).
KAYNAKÇA: Kurtuluş Kayalı / Hocam Niyazi Berkes’in Ardından (Tarih ve Toplum, sayı: 62, 1989), İsmail Coşkun / Niyazi Berkes Üzerine (İÜ Edebiyat Fakültesi Sosyoloji Dergisi, sayı: 2, 1991), İlhan Kutluer / TDV İslâm Ansiklopedisi (c. 5, 1992), Ali Çakmak / Unutulan Yıllar (Virgül, sayı: 1, Ekim 1997), İhsan Işık / Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi (2001, 2004) – Encyclopedia of Turkish Authors (2005) - Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi (2006, gen. 2. bas. 2007) - Ünlü Fikir ve Kültür Adamları (Türkiye Ünlüleri Ansiklopedisi, C. 3, 2013) - Encyclopedia of Turkey’s Famous People (2013), Cem Erciyes / Batıcılık, Ulusçuluk ve Toplumsal Devrimler (Radikal Kitap, 15.10.2002), Abdullah Tekin / Türkiye’de Çağdaşlaşma (Cumhuriyet Kitap, 21.11.2002), Remzi Demir – Doğan Atılgan / DTCF ve Türkiye’de Beşeri Bilimlerin Yeniden İnşası (2008).
Fotoğraflar
Toplumbilimci (D. 21 Ekim 1908, Lefkoşe / Kıbrıs - Ö. 18 Aralık 1988, Londra / İngiltere). İstanbul Erkek Lisesi (1928), İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü (1931) mezunu. Bitirdiği fakülteye sosyoloji asistanı olarak girdi. Behice Boran’la birlikte yüksek lisans çalışmaları için ABD’ye gitti (1935). Burada Chicago Üniversitesi’nde sosyoloji araştırmaları yapıp, dönüşünde Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi’nde sosyoloji doçenti olarak göreve başladı. 1948’de DTCF tasfiyesinde Pertev Naili Boratav, Behice Boran ve eşi Mediha Berkes ile birlikte görevinden uzaklaştırıldı. Sonrasında Kanada’ya (1945) giderek Montreal Mc. Gill Üniversitesi’nde çalışmalarını sürdürdü ve profesörlüğe yükseldi (1952). Emekliye ayrıldıktan sonrada Londra’ya yerleşti (1975).
Osmanlı dönemi iktisat tarihi, Osmanlı toplum yapısı ile ilgili araştırmalar yaptı. Laikliğin tehlikede olduğunu savunan yazılar yazdı. 1942’de yazdığı Bazı Ankara Köyleri Üzerine Bir Araştırma adlı alan çalışması toplumbilim alanında Türkiye’de yayımlanan ilk monografilerden biridir. Bu çalışma, sonraki birçok çalışmaya öncü ve örnek oldu. Berkes, sosyolojik çalışmalarından ziyade, bir tarih çalışması olan The Development of Securalism in Turkey (1964) ve bunun geliştirilerek Türkçeye aktarılmış türevi olan Türkiye’de Çağdaşlaşma yapıtıyla tanındı.
Makaleleri, 1941’den itibaren Yurt ve Dünya, Antalya (1945), Yön (1961), Sesimiz (1979) gibi dergiler ile Cumhuriyet gazetesinde (1960-80) yayımlandı. Son yıllarında yaşadığı Londra yakınlarındaki sahil kenti Folkestone’da hayatını kaybetti.
ESERLERİ:
Siyasi Partiler (1946), Batıcılık - Ulusçuluk ve Toplumsal Devrimler (1965), 200 Yıldır Neden Bocalıyoruz? (1964), Arap Dünyasında İslâmiyet – Milliyetçilik - Sosyalizm (1969), 100 Soruda Türkiye İktisat Tarihi I - II (1969-70), Türkiye’de Çağdaşlaşma (1973), Türk Düşününde Batı Sorunu (1975), İslâmcılık, Ulusçuluk, Sosyalizm adıyla yeni basım, 1975), Asya Mektupları (1976), Atatürk ve Devrimler (1983), Teokrasi ve Laiklik (1984), Felsefe ve Toplumbilim Yazıları (1985), Unutulan Yıllar (yayıma hazırlayan: Ruşen Sezer, 1997), Patrikhane ve Ekümeniklik (2002).
ÇEVİRİ: Sokrates’in Savunması (Platon’dan).
KAYNAKÇA: Kurtuluş Kayalı / Hocam Niyazi Berkes’in Ardından (Tarih ve Toplum, sayı: 62, 1989), İsmail Coşkun / Niyazi Berkes Üzerine (İÜ Edebiyat Fakültesi Sosyoloji Dergisi, sayı: 2, 1991), İlhan Kutluer / TDV İslâm Ansiklopedisi (c. 5, 1992), Ali Çakmak / Unutulan Yıllar (Virgül, sayı: 1, Ekim 1997), İhsan Işık / Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi (2001, 2004) – Encyclopedia of Turkish Authors (2005) - Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi (2006, gen. 2. bas. 2007) - Ünlü Fikir ve Kültür Adamları (Türkiye Ünlüleri Ansiklopedisi, C. 3, 2013) - Encyclopedia of Turkey’s Famous People (2013), Cem Erciyes / Batıcılık, Ulusçuluk ve Toplumsal Devrimler (Radikal Kitap, 15.10.2002), Abdullah Tekin / Türkiye’de Çağdaşlaşma (Cumhuriyet Kitap, 21.11.2002), Remzi Demir – Doğan Atılgan / DTCF ve Türkiye’de Beşeri Bilimlerin Yeniden İnşası (2008).
