Yazar, siyaset adamı (D. 25 Aralık 1925, Piraziz kasabası / Giresun – Ö. 26 Mayıs 2009, İstanbul). Tam adı Naim Şafak Tirali’dir. Naim H. Tirali, Nureddin Şafgil adlarını da kullandı. İlkokulu Giresun’da okudu. Galatasaray Lisesi (1945), İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi (1950) mezunu. Ancak hukukçuluk mesleğini yapmadı, geçimini memleketinde ailesinden kalan toprağın geliriyle sağladı. Giresun’dan milletvekili seçilerek 1961-65 yıllarında TBMM’de yasama görevinde bulundu.
İlk öyküsü “Arkadaş”, 1943’te Yeşilgiresun gazetesinde yayımlandı. Öykülerinde, yaşamlarında büyük serüvenlere, olağanüstü olaylara yer olmayan, toplumun ortalama ve en yaygın tipini oluşturan insanları konu edindi. Bir süre Paris’te kaldıktan sonra dönüşünde Yenilik Yayınevini kurdu, Yenilik (1952-57, 62 sayı) dergisini çıkardı. Vatan gazetesinde yazı işleri müdürlüğü ve fıkra yazarlığı yaptı (1959-60). Sahipliği ve başyazarlığını yaptığı Vatan gazetesini bir süre Ankara’da (1962), daha sonra yine İstanbul’da (1974-76) yayımladı. Yazıları ayrıca Yeni Adam, Yenilikler vd. dergi ve gazetelerde yer aldı. Tirali’nin tüm eserlerinin yeni basımları, yazarlığının elli beşinci yılında Yön Yayıncılık tarafından yayımlandı. Türkiye Yazarlar Sendikası ve PEN Yazarlar Derneği üyesidir.
“Tirali’nin öykülerinde öyküye öncelik veren biçimsel yenilik arayışlarından önce yaşanmışlık vardır. Bu yeğlemede anlatıcılık (tahkiye) kurguculuktan önce gelir ve kuruluşu belirler. Oktay Akbal’a göre de, çok başarılı bir öykü anlatıcısıdır Tirali. Dili söyleşi diline yakın bir dildir. Bu özelliği, onu, giderek ilk yapıtlarında görülen betimleyicilikten anlatımcılığa götürmüştür. Bu yönelim dolayısıyla, kendisi için kurguya ilişkin arayışları özel bir dikkat ve ilgi konusu olmamış, gözlemlediği durum ve oluşumlardaki yaşam düzeninin sıradan gerçeklerini dile getirmekle yetinmiştir. Tirali’ye göre öykünün sanatsal değerini belirleyen, kurguya ilişkin kuramsal seçimler, denemelerden önce, insan gerçeklerine bakıştaki, yazar kişiliğiyle belirlenen yaşam sıcaklığı olmuştur. Sanatının bu nitelikleriyle Naim Tirali, yazınımızda, geleneksel öykücülüğümüzün özgün adlarından biri olarak anılacaktır.” (Cemalettin Aykın)
“Naim Tirali’nin, Türk öykücülüğüne, 1940’larda hoş esintiler taşımış bir genç yazar olarak katıldığı açık. İyimser bakış egemenliğinde, her işe olurundan bakan genç öykü kişileriyle, anlatıcısıyla, biraz da delidoluluk yansıtan bir genç yazar. Dönemi içinde umut veren bu öykücünün, 1954’te kendini suskunluğa kaptırıp otuz yıl boyunca bunu sürdürmesi büyük şanssızlık olmuş doğrusu. Türk öykücülüğüne çok iyi bir başlangıç yaptığı açık çünkü Tirali’nin. Gerçekten de öykülerinde hiçbir iddia taşımadan, ötesinde izlenimci bir edayla toplumsal değişimlerden ilginç, üstelik çok net ipuçları döşediğini düşünüyorum yazarın…” (M. Sadık Aslankara)
ESERLERİ:
HİKÂYE: Park (1947), Yirmibeş Kuruşa Amerika (1948, eklerle 2. bas., 1984), Aşka Kitakse (1953), Piraziz Nere, Berlin Nere (1984), Aşk Dediğin (iki yeni hikâyesi, Bir Adayın Notları ve Aşka Kitakse adlı eserlerinin yeni basımı, 1988), Çılgınca Şeyler (1994).
GEZİ-FIKRA: Bir Adayın Notları, Avrupa’daki Amerika, Devrimden Önce Devrimden Sonra (1965), İki Şalom Arasında (1992).
SEÇKİ: Sakıncalı Yazarlardan Sakıncasız Öyküler (1994).
KAYNAK: TDE Ansiklopedisi (c. 8, 1976-98), Atilla Özkırımlı / Türk Edebiyatı Ansiklopedisi (1982), Seyit Kemal Karaalioğlu / Resimli Türk Edebiyatçılar Sözlüğü (1982), Yurt Ansiklopedisi (c. V, 1982), İhsan Işık / Yazarlar Sözlüğü (1990, 1998) - Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi (2001, 2004) – Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi (2007, 2009), Behçet Necatigil / Edebiyatımızda İsimler Sözlüğü (18. bas. 1999), Şükran Kurdakul / Şairler ve Yazarlar Sözlüğü (gen. 6. bas. 1999), TBE Ansiklopedisi (2001), M. Sadık Aslankara / Kitaplar Adası: Naim Tirali’nin Öyküleri (Cumhuriyet Kitap, 10.2.2005), Türkiye Kültür ve Sanat 2010 Yıllığı (2010).
Fotoğraflar
Yazar, siyaset adamı (D. 25 Aralık 1925, Piraziz kasabası / Giresun – Ö. 26 Mayıs 2009, İstanbul). Tam adı Naim Şafak Tirali’dir. Naim H. Tirali, Nureddin Şafgil adlarını da kullandı. İlkokulu Giresun’da okudu. Galatasaray Lisesi (1945), İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi (1950) mezunu. Ancak hukukçuluk mesleğini yapmadı, geçimini memleketinde ailesinden kalan toprağın geliriyle sağladı. Giresun’dan milletvekili seçilerek 1961-65 yıllarında TBMM’de yasama görevinde bulundu.
İlk öyküsü “Arkadaş”, 1943’te Yeşilgiresun gazetesinde yayımlandı. Öykülerinde, yaşamlarında büyük serüvenlere, olağanüstü olaylara yer olmayan, toplumun ortalama ve en yaygın tipini oluşturan insanları konu edindi. Bir süre Paris’te kaldıktan sonra dönüşünde Yenilik Yayınevini kurdu, Yenilik (1952-57, 62 sayı) dergisini çıkardı. Vatan gazetesinde yazı işleri müdürlüğü ve fıkra yazarlığı yaptı (1959-60). Sahipliği ve başyazarlığını yaptığı Vatan gazetesini bir süre Ankara’da (1962), daha sonra yine İstanbul’da (1974-76) yayımladı. Yazıları ayrıca Yeni Adam, Yenilikler vd. dergi ve gazetelerde yer aldı. Tirali’nin tüm eserlerinin yeni basımları, yazarlığının elli beşinci yılında Yön Yayıncılık tarafından yayımlandı. Türkiye Yazarlar Sendikası ve PEN Yazarlar Derneği üyesidir.
“Tirali’nin öykülerinde öyküye öncelik veren biçimsel yenilik arayışlarından önce yaşanmışlık vardır. Bu yeğlemede anlatıcılık (tahkiye) kurguculuktan önce gelir ve kuruluşu belirler. Oktay Akbal’a göre de, çok başarılı bir öykü anlatıcısıdır Tirali. Dili söyleşi diline yakın bir dildir. Bu özelliği, onu, giderek ilk yapıtlarında görülen betimleyicilikten anlatımcılığa götürmüştür. Bu yönelim dolayısıyla, kendisi için kurguya ilişkin arayışları özel bir dikkat ve ilgi konusu olmamış, gözlemlediği durum ve oluşumlardaki yaşam düzeninin sıradan gerçeklerini dile getirmekle yetinmiştir. Tirali’ye göre öykünün sanatsal değerini belirleyen, kurguya ilişkin kuramsal seçimler, denemelerden önce, insan gerçeklerine bakıştaki, yazar kişiliğiyle belirlenen yaşam sıcaklığı olmuştur. Sanatının bu nitelikleriyle Naim Tirali, yazınımızda, geleneksel öykücülüğümüzün özgün adlarından biri olarak anılacaktır.” (Cemalettin Aykın)
“Naim Tirali’nin, Türk öykücülüğüne, 1940’larda hoş esintiler taşımış bir genç yazar olarak katıldığı açık. İyimser bakış egemenliğinde, her işe olurundan bakan genç öykü kişileriyle, anlatıcısıyla, biraz da delidoluluk yansıtan bir genç yazar. Dönemi içinde umut veren bu öykücünün, 1954’te kendini suskunluğa kaptırıp otuz yıl boyunca bunu sürdürmesi büyük şanssızlık olmuş doğrusu. Türk öykücülüğüne çok iyi bir başlangıç yaptığı açık çünkü Tirali’nin. Gerçekten de öykülerinde hiçbir iddia taşımadan, ötesinde izlenimci bir edayla toplumsal değişimlerden ilginç, üstelik çok net ipuçları döşediğini düşünüyorum yazarın…” (M. Sadık Aslankara)
ESERLERİ:
HİKÂYE: Park (1947), Yirmibeş Kuruşa Amerika (1948, eklerle 2. bas., 1984), Aşka Kitakse (1953), Piraziz Nere, Berlin Nere (1984), Aşk Dediğin (iki yeni hikâyesi, Bir Adayın Notları ve Aşka Kitakse adlı eserlerinin yeni basımı, 1988), Çılgınca Şeyler (1994).
GEZİ-FIKRA: Bir Adayın Notları, Avrupa’daki Amerika, Devrimden Önce Devrimden Sonra (1965), İki Şalom Arasında (1992).
SEÇKİ: Sakıncalı Yazarlardan Sakıncasız Öyküler (1994).
KAYNAK: TDE Ansiklopedisi (c. 8, 1976-98), Atilla Özkırımlı / Türk Edebiyatı Ansiklopedisi (1982), Seyit Kemal Karaalioğlu / Resimli Türk Edebiyatçılar Sözlüğü (1982), Yurt Ansiklopedisi (c. V, 1982), İhsan Işık / Yazarlar Sözlüğü (1990, 1998) - Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi (2001, 2004) – Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi (2007, 2009), Behçet Necatigil / Edebiyatımızda İsimler Sözlüğü (18. bas. 1999), Şükran Kurdakul / Şairler ve Yazarlar Sözlüğü (gen. 6. bas. 1999), TBE Ansiklopedisi (2001), M. Sadık Aslankara / Kitaplar Adası: Naim Tirali’nin Öyküleri (Cumhuriyet Kitap, 10.2.2005), Türkiye Kültür ve Sanat 2010 Yıllığı (2010).
