Mehmed Ali Nazima
Eğitimci, dilbilimci, yazar (D. 1861, İstanbul – Ö. 1935, İstanbul). Asıl adı Mehmed Ali olup, eserlerinde kullandığı Ali Nazîmâ imzası ile tanındı. Soyadı Kanunu ile Yiğit soyadını aldı. Hilâliahmer'in kurucularından Doktor Yarbay Ahmed Servet Bey'in oğlu, Millî Mücadele döneminin tanınmış isimlerinden İbrâhim Süreyyâ Yiğit'in ağabeyidir. Kafkas-Rus savaşları sırasında Osmanlı topraklarına göç eden Abhaz bir ailedendir. İlk ve ortaöğrenimini Üsküdar’da tamamladıktan sonra Galatasaray Mekteb-i Sultanîsi (Galatasaray Lisesi)’ne girdi. Burayı bitirdikten sonra iki yıl Mekteb-i Mülkiye’de öğrenim gördü. 1881'de Galatasaray Mekteb-i Sultanîsi Türkçe ve Arapça hocalığına tayin edildi. 1885-93 yılları arasında buradaki görevine ek olarak Mekteb-i Mülkiye'de Fransızca dersleri verdi. 1888'de sultanî hocalarından Necib Bey ile beraber Mekteb-i Edeb adıyla Arapça ve Farsça öğretilen özel bir okul açtı. Dönemin tanınmış eğitimcilerinden Mehmed Zihni Efendi, Muallim Feyzi Efendi ve Muallim Nâci de bu okulda ders verdi. Zihni Efendi ve Muallim Nâci, Mekteb-i Edeb adını taşıyan ders kitaplarını bu okuldaki görevleri sırasında hazırladı. Necib Bey'in ölümü ve Ali Nazîmâ’nın Maarif Nezâreti Tedkîk-i Müellefât Komisyonu üyeliğine getirilmesiyle okul 1890'da kapandı.
1894’te Galatasaray’daki görevinden ayrılarak Aşiret Mektebi müdürlüğüne tayin edilen Ali Nazîmâ, kısa bir süre sonra Mekteb-i Mülkiye müdür muavinliğine getirildi. Bu okulun Fransızca hocalığı yanında Mercan İdadîsi Fransızca ve tercüme usulü hocalığı (1900), Dârülfünun Ulûm-i Tıbbîiyye ve Dîniyye Şubesi müdür muavinliği (1895), Dârülmuallimîn ile Vefa İdadîsi Fransızca hocalığı (1906) görevlerini dönem dönem yürüttü. 1909 yılı başında Mekteb-i Mülkiye'deki müdür muavinliği görevinden istifa etti. Aynı yıl Dârülfünun Elsine (Filoloji) Şubesi Türk dili müderrisliğine ve Kadastro Mektebi müdürlüğüne tayin edildi. Kadastro Mektebi'nin kapatılması, Dârülfünun derslerinin kaldırılmasıyla açıkta kaldı. Bir süre sonra yeni kurulan İnâs Dârülfünunu müdürlüğüne ve Kavânîn-i Câriye muallimliğine getirildi (1916). 1919'da Maarif Nezâreti Telif ve Tercüme Heyeti üyeliğine, 1921'de Nişantaşı Sultânîsi müdürlüğü ve Fransızca hocalığına, 1924'te Kadıköy, Davutpaşa, Gaziosmanpaşa orta mektepleri Fransızca hocalığına getirildi. 1925'te yaş haddinden emekliye ayrıldı. Bundan sonra Amerikan Erkek ve Kız kolejleriyle Saint Benoit Lisesi Türkçe, Üsküdar Muhtelit Ortaokulu Fransızca hocalıklarında bulundu.
Ali Nazîmâ, 1925 yılında İstanbul Muallimler Birliği'nden "Fazilet Mükâfatı" alan sekiz muallim ve müderris arasında yer aldı.
BAŞLICA ESERLERİ:
Mükemmel Osmanlı Lügati (Fâik Reşad’la birlikte, 1320), Lugat-ı Nazîmâ (1901), Lugat-ı Tefeyyüz (1910), Mini Mini Lugat-ı Tefeyyüz (1912), Çukulata (1309), Çay (1309), Mükellim (Ahn'den tercüme, 1303), Nevâbigu'l-kelîm (Zemahşerî'den tercüme, 1303), Yeni Müntehabât-ı Gülistan (Sa'dî-i Şîrâzî'den tercüme, 1326), Muhtasar Yeni Hesab, Nasihat-ı Hükema, Muhtasar Lisan-ı Osmani, Haritalı Küçük Tarih-i Osmanî.
KAYNAKÇA: Hüseyin Namık Orkun / Ali Nazîmâ Bey (Milli Mecmua, sy. 9, s. 139-140, 1340), İbrahim Alaeddin Gövsa / Türk Meşhurları (1946), Ali Çankaya / Yeni Mülkiye Tarihi ve Mülkiyeliler (1968), A. Fidarok / İçimizden Birkaç İsim (Kafkasya Gerçeği, sayı: 3, s. 25, 1991), Sefer E. Berzeg / Kafkasya Diasporası’nda Edebiyatçılar ve Yazarlar Sözlüğü (1995), Nuyan Yiğit / Atatürk’le Otuz Yıl İbrahim Süreyya Yiğit'in Öyküsü (s. 14-18, 2004), Alim Kahraman/ TDV İslam Ansiklopedisi (C. 32, s.453,454, 2006), İhsan Işık / Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi (2006, 2007) - Ünlü Fikir ve Kültür Adamları (Türkiye Ünlüleri Ansiklopedisi, C. 3, 2013) - Encyclopedia of Turkey’s Famous People (2013).
