Hasan Rızâ Efendi
Mutasavvıf şair, mevlithan (D. 1809/1810, Manisa – Ö. 1890, İstanbul). Özellikle mevlithanlığı ve hanendeliğiyle tanınırdı. Aynı zamanda Vehbî mahlasıyla (takma ad) şiirler yazan bir şairdi. Babası, Manisa’da “Kısık Mektebi Hocası” olarak tanınan Eğridirli Abdullah Efendi’dir. Memleketinde geçen çocukluk ve gençlik yıllarında hafızlığa çalıştı; güzel yazı ve müzik dersleri aldı. 1833 yılında İstanbul’dan Manisa’ya gelen mutasavvıf ilim adamı Antakyalı Seyyid Ahmed Vehbî Efendi, manevî bakımdan onun yaşamının değişmesine yolaçtı. Memleketinde tahminen 1841 yılından sonra Ahmed Vehbî Efendi’den Ma’rûfiye icazeti alan Hasan Rızâ Efendi, İstanbul’a giderek Üsküdar’ın Toygar Tepesi semtine yerleşti. Bu yeni çevrede, sesinin güzelliği ve musiki bilgisiyle kısa zamanda tanınmaya başlayan Hasan Efendi, Dâmad Said. Paşa'nın dairesine girdi ve uzun yıllar orada hocalık ve imamlık yaptı.
Hasan Efendi, İstanbul'a geldiği sırada aslında müzik alanında hayli bilgi sahibi olduğu hâlde, ünlü besteci Hammâmîzâde İsmâil Dede Efendi'nin en seçkin öğrencisi Mutafzâde Ahmed Efendi'den yararlandı; ondan çok sayıda ilâhi, durak, mersiye ve özellikle mevlit meşk etti. Dinleyenler, onun mevlit okuyuşunda olağanüstü bir tavır sahibi olduğunu ifade ederlerdi. Hasan Efendi, bir güfteyi seslendirirken, sözlerin anlaşılmasını sağlamak için kelimelerin arasını kesmeden okumaya dikkat eder; nağmeleri mısra sonlarında yapardı. Klâsik formlar çerçevesinde birçok fasıl geçen Hasan Efendi, gür ve tiz bir sese sahipti. 1877-78 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında Mevkib-i Hümâyun Alayı’nın kuruluşu nedeniyle Hasan Rızâ Efendi’nin Sultantepesi'nde okuduğu mevlit, Beşiktaş'ta bile dinlendiği söylenir.
XIX. yüzyılın ileri gelen devlet adamlarından Yusuf Kâmil Paşa, Said Paşa İmamı Hasan Rızâ Efendi'ye kimi zaman Ömer İbnü'l-Fârız'ın ünlü Arapça Hamriyye Kasidesi'ni terennüm ettirirdi. Tanınmış mutasavvıf şair, bu manzumesinde İlâhî aşkı içki tarzında tasvir etmekteydi. 1873’te basılmış küçük bir Divan’ı vardır.
HAKKINDA: Sadeddin Nüzhet Ergun / Türk Musikisi Antolojisi (1942), Doç. Dr. Âdem Ceyhan / Manisa Şehri Bilgi Şöleni (Bildiriler, 2005).
