Divan şairi (D. 1679, Diyarbekir - Ö. 1747). Dönemin ünlü düşünürleri İbrahim Âmidî ve Derviş Agâh’tan dersler aldı. Hocalarından icazet (diploma) alarak 1709’da İstanbul’a gitti. Saray çevresinde çeşitli görevlerde bulundu. 1716’da Köprülüzâde Hacı Abdullah Paşa’nın Diyarbakır valiliği sırasında divan kâtibi olarak memleketine döndü. 1724’te Abdullah Paşa’yla birlikte Tebriz seferine katıldı. Burada gösterdiği başarıdan dolayı rütbesi yüzbaşılığa yükseltildi. Bu savaşları anlatan 375 beyitlik bir kaside yazdı. 1730’da İstanbul’a gitti. Kentteki veba salgını dolayısıyla yeniden Diyarbekır’e döndü. Bu dönemi 268 beyitlik bir manzumeyle anlattı. Latin harfleriyle yayınlanan Hâmî Divanı 1937 beyittir.
"On sekizinci asır başlarında tanınmış şairlerimizdendir. Âmidli, yani Diyarbakırlıdır. Mustafa Hâmî Efendi, memleketinin medreselerinde okumuş, kâtip olmuş ve bazı Vezirlerin Divan Efendiliğinde bulunmuştur. Meşhur şair Nâbî ile ayni yıllarda şöhret bulmuşlardı. Divanlarında ikisi de birbiri hakkında methiyeler yazmışlardır.
Divanı basılmıştır. îçinde o devrin diline ve şekline göre hayli güzel parçalar vardır. Bazıları onu Nâbî derecesinde .bör üstat sayarlar.
"Gâh olur gurbet vatan, gâhi vatan gurbetlenir" gibi mesel olmuş sözleri vardır." (İbrahim Alaeddin Gövsa)
"Köprülüzade Hacı Abdullah Paşa'nın Diyarbakır Valiliği sırasında Diyarbakır esnafına yaptırdığı çadırın tamamlanışı dolayısıyla yazdığı kaside çok beğenildi ve ödüllendirildi. Ayrıca kasideden kimi bölümler hattatlara yazdırılarak çadıra asıldı. 1724'te de Abdullah Pa-şa'yla birlikte Tebriz seferine katıldı, burada gösterdiği başarıdan dolayı yüzbaşılığa yükseltildi. Bu savaşları anlatan 375 beyitlik bir kaside yazdı. 1730'da İstanbul'a gitti. Kentteki veba salgını dolayısıyla yeniden Diyarbakır'a döndü." (Yurt Ansiklopedisi)
HAKKINDA: İbrahim Alaeddin Gövsa / Türk Meşhurları (1946, İstanbul), Bursalı Mehmed Tahir / Osmanlı Müellifleri I (1972), Yurt Ansiklopedisi (c. IV, 1982), İhsan Işık / TEKAA (2006) - Diyarbakır Ansiklopedisi (2013).
