Hamdullah Suphi Tanrıöver
Eğitimci, siyaset ve devlet adamı (D. 1885, İstanbul - Ö. 10 Haziran 1966). Maarif Nazırı A. Suphi Paşa’nın oğlu, ilk Maarif Nazırı A. Sami Paşa’nın torunudur. Galatasaray Lisesini bitirdikten (1904) sonra Ayasofya Rüştiyesi (ortaokul, 1908-10), Darülmuallimin (erkek öğretmen okulu, 1910-13) ve Darülfünûn’da (İstanbul Üniversitesi) Fransızca, Türk edebiyatı, pedagoji dersleri hocalığı yaptı. Türk ve İslâm Güzel Sanatlar Kürsüsünü kurarak bu dersi okuttu (1913-20). Aynı dönemde Matbuat Umum Müdürlüğü yaptı. Son Osmanlı Meclisine Antalya’dan üye (milletvekili, 1920) seçildi. Birinci TBMM’ne Saruhan (Manisa) Milletvekili olarak katıldı, iki defa Millî Eğitim Bakanı (1920-21 ve 1925) olarak görev yaptı. 1946 ve 1950 seçimlerinde de iki kez milletvekili seçildi.
Tanrıöver; Türk Ocaklarının kurucusu olup, on sekiz yıl (1913-31) bu kuruluşun başkanlığını yaptı. Türk Ocakları kapatılınca (1931) elçilik görevi ile gönderildiği Bükreş’te uzun bir süre (1931-44) görev yaptı. Bu görevi sırasında Dobruca Basarabya köylerinde yaşayan Gagavuz Türkleri ile ilgilendi. Onlar için Türkçe öğreten okullar açılmasını, okulların bazı gereçlerini ve bazı öğrencilerin Türkiye’ye gelerek öğrenim görmelerini sağladı. Birinci Dünya Savaşı’ndaki Türk şehitleri için Bükreş’te bir Türk Mezarlığının kurulmasına katkısı oldu. Türkiye’ye döndükten sonra Demokrat Parti (DP) listesinden İstanbul Milletvekili olarak TBMM’de bulundu. Sonra DP’den ayrılarak Hürriyet Partisinden aday olarak katıldığı 1957 seçimini kayberek bir süre sonra politikadan çekildi. İstanbul’da Merkez Efendi Mezarlığında toprağa verildi.
Hamdullah Suphi Tanrıöver; tarihçi, fikir adamı, siyaset adamı idi. Bu üç kaynağı da yalnız bir ülkünün, Türklük şuurunun emrinde kullandı. Bütün ömrü, hangi yerde ve mevkide olursa olsun, aynı ülkünün savunması ile geçti. Hamdullah Suphi’nin ilk şiirleri Paris’te yayımlanan Şurâyı Ümmet gazetesinde çıkmıştı. Başyazarı olduğu Davul (1908-09) dergisinde mizah yazıları ve taşlamalar yayımladı. Fecri Âti edebiyat topluluğu ve ardından Millî Edebiyat akımı hareketine katıldı. Edebiyatımızın hitabet kolunda olduğu kadar fikri gelişmemizde de önemli bir kişi olarak yer alır. Türk Ocakları onun kurup geliştirdiği bir kültür ve fikir yuvasıydı. O, bunların yaşayıp gelişmesi için sürekli olarak çalışmış, ikinci açılışlarına da öncülük yapmıştı. Hitabet edebiyatımızla ilgili iki kitabı vardır. Bu konuyla ilgili olarak bu iki kitaptan başka eser de yoktur. Türk Ocaklarında yaptığı konuşmalarla tanındı. Edipliği yanında hâtipliği ile de ünlendi. TBMM’nin önemli hâtiplerindendir. Maarif vekili iken Mehmet Âkif’in İstiklâl Marşı’nı Meclis kürsüsünden ilk defa okumuş, Meclis tarafından ayakta alkışlanmıştı.
“Siyaset ve idare tarihimize ünlü adlar yetiştirmiş köklü bir ailedendir. Soyundan ve tarihimizden tevarüs ettiği değer hükümlerini, küçük yaşta başladığı Batılı öğrenim ve eğitim içinde kaybetmemiştir. O da, Halide Edip gibi, yerli geleneklerimizle Batı medeniyetini uzlaştıran bir terkibi kafasında ve kalbinde kolayca yapabilmiştir. Bu vasfıyla Hamdullah Suphi Tanrıöver, yurtdışında elçi olarak yalnız devleti değil bütün soylu gelenekleriyle Türk kültürünü de haysiyetle temsil etmiştir.
“Zarif adamdı. Türk nezâket ve terbiyesinin belki de aramızda son temsilcisi olmuştur. Güzeli, iyiyi, doğruyu söylemeye alışık ağzından, kaba değil, ahenksiz bir kelimenin çıkabilmiş olacağına ihtimal veremem.” (Munis Faik Ozansoy)
ESERLERİ:
Dağyolu (konferans ve konuşmaları, 2 cilt, 1928-31), Günebakan (makaleler, 1929).
Kitaplarından Mustafa Necati Sepetçioğlu’nun yaptığı seçmeler MEB tarafından yayımlandı (1971).
KAYNAK: Mehmet Zeki / Türkiye Teracimi Ahval Ansiklopedisi (c. II, 1929), Munis Faik Ozansoy / Hamdullah Suphi Tanrıöver (Hisar, Temmuz 1966), Mustafa Baydar / Hamdullah Suphi Tanrıöver ve Anıları (1968), Muzaffer Uyguner / H. Suphi Tanrıöver ve Anıları (Hisar, Temmuz 1968), Feyzi Halıcı / Parlamenter Şairler (1990), Türkiye Büyük Millet Meclisi Albümü 1920-91 (1994), Mehmet Behçet Yazar / Edebiyatçılar Alemi - Edebiyatımızın Unutulan Simaları (yay. haz. Mustafa Everdi, 1999), İbnülemin Mahmud Kemal İnal / Son Asır Türk Şairleri (c. II, 2000), Mehmet Nuri Yardım / Edebiyatımızın Güleryüzü (2002), Mehmet Atilla Maraş / Şair Milletvekilleri 1 - 22. Dönem 1920-2005 (2005), İhsan Işık / Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi (2. bas., 2009).
Eğitimci, siyaset ve devlet adamı (D. 1885, İstanbul - Ö. 10 Haziran 1966). Maarif Nazırı A. Suphi Paşa’nın oğlu, ilk Maarif Nazırı A. Sami Paşa’nın torunudur. Galatasaray Lisesini bitirdikten (1904) sonra Ayasofya Rüştiyesi (ortaokul, 1908-10), Darülmuallimin (erkek öğretmen okulu, 1910-13) ve Darülfünûn’da (İstanbul Üniversitesi) Fransızca, Türk edebiyatı, pedagoji dersleri hocalığı yaptı. Türk ve İslâm Güzel Sanatlar Kürsüsünü kurarak bu dersi okuttu (1913-20). Aynı dönemde Matbuat Umum Müdürlüğü yaptı. Son Osmanlı Meclisine Antalya’dan üye (milletvekili, 1920) seçildi. Birinci TBMM’ne Saruhan (Manisa) Milletvekili olarak katıldı, iki defa Millî Eğitim Bakanı (1920-21 ve 1925) olarak görev yaptı. 1946 ve 1950 seçimlerinde de iki kez milletvekili seçildi.
Tanrıöver; Türk Ocaklarının kurucusu olup, on sekiz yıl (1913-31) bu kuruluşun başkanlığını yaptı. Türk Ocakları kapatılınca (1931) elçilik görevi ile gönderildiği Bükreş’te uzun bir süre (1931-44) görev yaptı. Bu görevi sırasında Dobruca Basarabya köylerinde yaşayan Gagavuz Türkleri ile ilgilendi. Onlar için Türkçe öğreten okullar açılmasını, okulların bazı gereçlerini ve bazı öğrencilerin Türkiye’ye gelerek öğrenim görmelerini sağladı. Birinci Dünya Savaşı’ndaki Türk şehitleri için Bükreş’te bir Türk Mezarlığının kurulmasına katkısı oldu. Türkiye’ye döndükten sonra Demokrat Parti (DP) listesinden İstanbul Milletvekili olarak TBMM’de bulundu. Sonra DP’den ayrılarak Hürriyet Partisinden aday olarak katıldığı 1957 seçimini kayberek bir süre sonra politikadan çekildi. İstanbul’da Merkez Efendi Mezarlığında toprağa verildi.
Hamdullah Suphi Tanrıöver; tarihçi, fikir adamı, siyaset adamı idi. Bu üç kaynağı da yalnız bir ülkünün, Türklük şuurunun emrinde kullandı. Bütün ömrü, hangi yerde ve mevkide olursa olsun, aynı ülkünün savunması ile geçti. Hamdullah Suphi’nin ilk şiirleri Paris’te yayımlanan Şurâyı Ümmet gazetesinde çıkmıştı. Başyazarı olduğu Davul (1908-09) dergisinde mizah yazıları ve taşlamalar yayımladı. Fecri Âti edebiyat topluluğu ve ardından Millî Edebiyat akımı hareketine katıldı. Edebiyatımızın hitabet kolunda olduğu kadar fikri gelişmemizde de önemli bir kişi olarak yer alır. Türk Ocakları onun kurup geliştirdiği bir kültür ve fikir yuvasıydı. O, bunların yaşayıp gelişmesi için sürekli olarak çalışmış, ikinci açılışlarına da öncülük yapmıştı. Hitabet edebiyatımızla ilgili iki kitabı vardır. Bu konuyla ilgili olarak bu iki kitaptan başka eser de yoktur. Türk Ocaklarında yaptığı konuşmalarla tanındı. Edipliği yanında hâtipliği ile de ünlendi. TBMM’nin önemli hâtiplerindendir. Maarif vekili iken Mehmet Âkif’in İstiklâl Marşı’nı Meclis kürsüsünden ilk defa okumuş, Meclis tarafından ayakta alkışlanmıştı.
“Siyaset ve idare tarihimize ünlü adlar yetiştirmiş köklü bir ailedendir. Soyundan ve tarihimizden tevarüs ettiği değer hükümlerini, küçük yaşta başladığı Batılı öğrenim ve eğitim içinde kaybetmemiştir. O da, Halide Edip gibi, yerli geleneklerimizle Batı medeniyetini uzlaştıran bir terkibi kafasında ve kalbinde kolayca yapabilmiştir. Bu vasfıyla Hamdullah Suphi Tanrıöver, yurtdışında elçi olarak yalnız devleti değil bütün soylu gelenekleriyle Türk kültürünü de haysiyetle temsil etmiştir.
“Zarif adamdı. Türk nezâket ve terbiyesinin belki de aramızda son temsilcisi olmuştur. Güzeli, iyiyi, doğruyu söylemeye alışık ağzından, kaba değil, ahenksiz bir kelimenin çıkabilmiş olacağına ihtimal veremem.” (Munis Faik Ozansoy)
ESERLERİ:
Dağyolu (konferans ve konuşmaları, 2 cilt, 1928-31), Günebakan (makaleler, 1929).
Kitaplarından Mustafa Necati Sepetçioğlu’nun yaptığı seçmeler MEB tarafından yayımlandı (1971).
KAYNAK: Mehmet Zeki / Türkiye Teracimi Ahval Ansiklopedisi (c. II, 1929), Munis Faik Ozansoy / Hamdullah Suphi Tanrıöver (Hisar, Temmuz 1966), Mustafa Baydar / Hamdullah Suphi Tanrıöver ve Anıları (1968), Muzaffer Uyguner / H. Suphi Tanrıöver ve Anıları (Hisar, Temmuz 1968), Feyzi Halıcı / Parlamenter Şairler (1990), Türkiye Büyük Millet Meclisi Albümü 1920-91 (1994), Mehmet Behçet Yazar / Edebiyatçılar Alemi - Edebiyatımızın Unutulan Simaları (yay. haz. Mustafa Everdi, 1999), İbnülemin Mahmud Kemal İnal / Son Asır Türk Şairleri (c. II, 2000), Mehmet Nuri Yardım / Edebiyatımızın Güleryüzü (2002), Mehmet Atilla Maraş / Şair Milletvekilleri 1 - 22. Dönem 1920-2005 (2005), İhsan Işık / Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi (2. bas., 2009).
