Güngör Dilmen
Oyun yazarı, yönetmen (D. 1930, Tekirdağ – Ö. 8 Temmuz 2012, İstanbul). Tam adı Güngör Dilmen Kalyoncu olup ilk yazılarında Güngör Kalyoncu imzasını da kullandı. Biga İlkokulu, İstanbul İngiliz Erkek Ortaokulu (High School), Çapa Lisesi ve İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Klasik Filoloji Bölümü (1960) mezunu.
Erzurum, Ankara ve İstanbul'da çeşitli geçici işlerde çalıştı, tercümanlık yaptı. Yükseköğrenimini tamamladıktan sonra, önce Tel-Aviv'e, ardından Atina'ya giderek tiyatro alanında incelemeler yaptı. Kazandığı bir bursla ABD'nin Yale ve Washington üniversitelerinde tiyatro öğrenimi gördü (1961-64).
Döndüğünde İstanbul Şehir Tiyatroları'nda dramaturg ve başrejisör yardımcısı olarak göreve başladı. 1967-68 yıllarında İstanbul Radyosu tiyatro şubesi metinler servis şefi olarak görev yaptıktan sonra yeniden Şehir Tiyatroları'na döndü. 1971’de İngiltere Durham Üniversitesi Doğu Araştırmaları Okulu’nda Türkçe okutmanlığı, 1976-80 yılları arasında İstanbul Belediyesi Şehir Tiyatrosu'nda dramaturgluk ve Araştırma İnceleme Bölümü başkanlığı yaptı. Eskişehir Anadolu Üniversitesinde öğretim görevlisi (1982-83) olarak çalıştı.
Güngör Dilmen, 8 Temmuz 2012 günü İstanbul’da hayatını kaybetti.
İlk sahne yapıtı olan Midas'ın Kulakları ile Sinema-Tiyatro dergisinin bir perdelik oyun yarışmasında birincilik alan (1959) Dilmen, drama sanatının kaynaklarından, efsanelerden tarihsel olaylardan aldığı malzemeyi yerel motiflerle kaynaştırarak yazdığı oyunlarında insan ikilemini somut, evrensel, çağdaş boyutları içinde vermeyi denedi. Ben Anadolu adlı tek kişili oyununda, Kybele'den günümüze Anadolu kültürlerinde kadının toplumsal-tarihsel yerini ele aldı.
Dede Korkut masallarından yola çıkarak yazdığı Deli Dumrul'da insanın özündeki zaafları, çelişkileri vurguladı. Canlı Maymun Lokantası'nda insan beyni yiyen Amerikalı petrol kralıyla beynini satan Çinli şairin kişiliğinde gelişmişlik-gelişmemişlik, madde-duygu çatışmasını gündeme getirdi.
Ödülleri:
Güngör Dilmen, Canlı Maymun Lokantası ile 1963 Halkevleri Genel Merkezi Şinasi Efendi Tiyatro Ödülünü, Kurban ile 1966-67 İlhan İskender Armağanı, Anzavur ile 1969-70 Yunus Nadi Senaryo Yarışması birincilik (O. Arayıcı ile paylaştı) ödülünü, Midas'ın Kördüğümü ile 1975 TDK Oyun Ödülünü, Deli Dumrul ile 1980 Muhsin Ertuğrul Oyun Ödülünü, Ben, Anadolu: Söylenceden Gerçeğe ile 1984 Uluslararası Endüstri ve Ticaret Bankası Tiyatro Oyunu Yarışması birincilik ödülünü, 1986 Ulvi Uraz Tiyatro Ödülünü, Aşkımız Aksaray'ın En Büyük Yangını ile 1988 Türkiye İş Bankası Tiyatro Büyük Ödülünü, İsmet Küntay Tiyatro Ödülünü, Troya İçinde Vurdular Beni ile Kültür Bakanlığı Ödülünü aldı.
ESERLERİ (Oyun):
Avcı Karkap (1960), Ayak Parmakları (1960), Midas’ın Kulakları (oyn. 1959, bas. 1965), Canlı Maymun Lokantası (1965), Küp Hamit (1967), Kurban (1967, Midas’ın Kulakları - Midas’ın Altınları - Midas’ın Kördüğümü (üçü bir arada, 1979), Akad’ın Yayı (1967), İttihad ve Terakki (1968), Midas’ın Altınları (1970), Bağdat Hatun (1972), Midas’ın Kördüğümü (1975), Ak Tanrılar (1975), Deli Dumrul (1979, Akad’ın Yayı ile birlikte, 1982), Hasan Sabbah (1983), Devlet ve İnsan (1990), Toplu Oyunları (2002), Montezuma, Anzavur, Ben Anadolu: Söylenceden Gerçeğe.
KAYNAKÇA: Mustafa N. Özön - Baha Dürder / Türk Tiyatrosu Ansiklopedisi (1967), Metin And / Meşrutiyet Dönemi Türk Tiyatrosu 1908-1928 (1971), Türkiye Ansiklopedisi (c. 3, s. 858-859, 1974), Atilla Özkırımlı / Türk Edebiyatı Ansiklopedisi (c. 2, s. 379-380, 1982), Yurt Ansiklopedisi (c. 8, 1982-83), Büyük Larousse (c. 5, s. 3178, 1986), Ana Britannica (c. 7, s. 277, 1987), Niyazi Akı / Türk Tiyatro Edebiyatı Tarihi I (1989), Metin And / Türk Tiyatro Tarihi (1992), TBE Ansiklopedisi (s. 338-339, 2001), İhsan Işık / Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi (2001, 2004) - Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi (2006, gen. 2. bas. 2007) - Ünlü Sanatçılar (Türkiye Ünlüleri Ansiklopedisi, C. 5, 2013) - Encyclopedia of Turkey’s Famous People (2013), 2012 yılında aramızdan ayrılan ustalar (mynet.com, 16.11.2012), Türkiye Yazarlar Birliği / Türkiye Kültür Sanat Yıllığı (2013).
Oyun yazarı, yönetmen (D. 1930, Tekirdağ – Ö. 8 Temmuz 2012, İstanbul). Tam adı Güngör Dilmen Kalyoncu olup ilk yazılarında Güngör Kalyoncu imzasını da kullandı. Biga İlkokulu, İstanbul İngiliz Erkek Ortaokulu (High School), Çapa Lisesi ve İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Klasik Filoloji Bölümü (1960) mezunu.
Erzurum, Ankara ve İstanbul'da çeşitli geçici işlerde çalıştı, tercümanlık yaptı. Yükseköğrenimini tamamladıktan sonra, önce Tel-Aviv'e, ardından Atina'ya giderek tiyatro alanında incelemeler yaptı. Kazandığı bir bursla ABD'nin Yale ve Washington üniversitelerinde tiyatro öğrenimi gördü (1961-64).
Döndüğünde İstanbul Şehir Tiyatroları'nda dramaturg ve başrejisör yardımcısı olarak göreve başladı. 1967-68 yıllarında İstanbul Radyosu tiyatro şubesi metinler servis şefi olarak görev yaptıktan sonra yeniden Şehir Tiyatroları'na döndü. 1971’de İngiltere Durham Üniversitesi Doğu Araştırmaları Okulu’nda Türkçe okutmanlığı, 1976-80 yılları arasında İstanbul Belediyesi Şehir Tiyatrosu'nda dramaturgluk ve Araştırma İnceleme Bölümü başkanlığı yaptı. Eskişehir Anadolu Üniversitesinde öğretim görevlisi (1982-83) olarak çalıştı.
Güngör Dilmen, 8 Temmuz 2012 günü İstanbul’da hayatını kaybetti.
İlk sahne yapıtı olan Midas'ın Kulakları ile Sinema-Tiyatro dergisinin bir perdelik oyun yarışmasında birincilik alan (1959) Dilmen, drama sanatının kaynaklarından, efsanelerden tarihsel olaylardan aldığı malzemeyi yerel motiflerle kaynaştırarak yazdığı oyunlarında insan ikilemini somut, evrensel, çağdaş boyutları içinde vermeyi denedi. Ben Anadolu adlı tek kişili oyununda, Kybele'den günümüze Anadolu kültürlerinde kadının toplumsal-tarihsel yerini ele aldı.
Dede Korkut masallarından yola çıkarak yazdığı Deli Dumrul'da insanın özündeki zaafları, çelişkileri vurguladı. Canlı Maymun Lokantası'nda insan beyni yiyen Amerikalı petrol kralıyla beynini satan Çinli şairin kişiliğinde gelişmişlik-gelişmemişlik, madde-duygu çatışmasını gündeme getirdi.
Ödülleri:
Güngör Dilmen, Canlı Maymun Lokantası ile 1963 Halkevleri Genel Merkezi Şinasi Efendi Tiyatro Ödülünü, Kurban ile 1966-67 İlhan İskender Armağanı, Anzavur ile 1969-70 Yunus Nadi Senaryo Yarışması birincilik (O. Arayıcı ile paylaştı) ödülünü, Midas'ın Kördüğümü ile 1975 TDK Oyun Ödülünü, Deli Dumrul ile 1980 Muhsin Ertuğrul Oyun Ödülünü, Ben, Anadolu: Söylenceden Gerçeğe ile 1984 Uluslararası Endüstri ve Ticaret Bankası Tiyatro Oyunu Yarışması birincilik ödülünü, 1986 Ulvi Uraz Tiyatro Ödülünü, Aşkımız Aksaray'ın En Büyük Yangını ile 1988 Türkiye İş Bankası Tiyatro Büyük Ödülünü, İsmet Küntay Tiyatro Ödülünü, Troya İçinde Vurdular Beni ile Kültür Bakanlığı Ödülünü aldı.
ESERLERİ (Oyun):
Avcı Karkap (1960), Ayak Parmakları (1960), Midas’ın Kulakları (oyn. 1959, bas. 1965), Canlı Maymun Lokantası (1965), Küp Hamit (1967), Kurban (1967, Midas’ın Kulakları - Midas’ın Altınları - Midas’ın Kördüğümü (üçü bir arada, 1979), Akad’ın Yayı (1967), İttihad ve Terakki (1968), Midas’ın Altınları (1970), Bağdat Hatun (1972), Midas’ın Kördüğümü (1975), Ak Tanrılar (1975), Deli Dumrul (1979, Akad’ın Yayı ile birlikte, 1982), Hasan Sabbah (1983), Devlet ve İnsan (1990), Toplu Oyunları (2002), Montezuma, Anzavur, Ben Anadolu: Söylenceden Gerçeğe.
KAYNAKÇA: Mustafa N. Özön - Baha Dürder / Türk Tiyatrosu Ansiklopedisi (1967), Metin And / Meşrutiyet Dönemi Türk Tiyatrosu 1908-1928 (1971), Türkiye Ansiklopedisi (c. 3, s. 858-859, 1974), Atilla Özkırımlı / Türk Edebiyatı Ansiklopedisi (c. 2, s. 379-380, 1982), Yurt Ansiklopedisi (c. 8, 1982-83), Büyük Larousse (c. 5, s. 3178, 1986), Ana Britannica (c. 7, s. 277, 1987), Niyazi Akı / Türk Tiyatro Edebiyatı Tarihi I (1989), Metin And / Türk Tiyatro Tarihi (1992), TBE Ansiklopedisi (s. 338-339, 2001), İhsan Işık / Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi (2001, 2004) - Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi (2006, gen. 2. bas. 2007) - Ünlü Sanatçılar (Türkiye Ünlüleri Ansiklopedisi, C. 5, 2013) - Encyclopedia of Turkey’s Famous People (2013), 2012 yılında aramızdan ayrılan ustalar (mynet.com, 16.11.2012), Türkiye Yazarlar Birliği / Türkiye Kültür Sanat Yıllığı (2013).
