Şair ve yazar. 12 Temmuz 1949, Sütçüler / Isparta doğumlu. Gülsüm Cengiz Akyüz imzasını da kullandı. İstanbul İlk Öğretmen Okulu (1966) mezunu. Uzun süre Balıkesir ve İstanbul’da öğretmenlik yaptıktan (1966-80) sonra, İstanbul’da, yayıncılık sektöründe çalışmaya başladı. Çeşitli yayın evlerinde çocuk yayınları editörlüğü ve yönetmenliği yaptı. 1988’de arkadaşlarıyla birlikte Demet Yayınevi'ni kurdu. 1994’te TRT 1 İstanbul Radyosu’nda Gecenin İçinden Programı’nda Kitaplı Dakikalar’ı hazırlayıp sunarak başladığı radyo yayıncılığını, 1998’de Yaşam Radyo’da Yaşamanın Yedi Rengi Var, Radyo Cumhuriyet’te Umut İle, Özgür Radyo’da Yaşamanın Yedi Rengi Var başlıklı programları hazırlayıp sunarak sürdürdü. 1998’de TRT 2’de Ateşi Çalmak TV programında Yeraltında Sesler Var ve Dokuruz Ha Dokuruz başlıklı bölümleri hazırlayıp sundu. TRT 2’de yayınlanan Bir Yurttaşın Güncesi ve Düşünceden Neşeye başlıklı TV programlarında danışman ve metin yazarı olarak görev yaptı. Çeşitli dergilere şiir, çocuk yazını ve kadın sorunları üzerine yazılar yazdı. Morpa Kültür Yayınları’nda Çocuk ve Gençlik Kitapları Editörlüğü yaptı. 2004-2015 yılları arasında Osmangazi Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi Karşılaştırmalı Edebiyat Bölümü’nde öğretim görevlisi olarak çalıştı; İTÜ'de okutmanlık yaptı. Türkiye Yazarlar Sendikası, Uluslararası PEN, Edebiyatçılar Derneği, Tiyatro Yazarları Derneği üyesidir. Mart 1999- Mayıs 2005 tarihleri arasında TYS Genel Sekreterlik görevini yürüttü. PEN Türkiye Merkezi’nde Barış İçin Yazarlar Komitesi üyesi ve Tiyatro Yazarları Derneği yönetim kurulu üyesi olarak görev yaptı.
Şiirleri ilk kez 1983 yılında Varlık dergisinde yayımlandı. Ürünleri daha sonra Yazko Edebiyat, Kıyı, Gösteri, Varlık, Biçem, Evrensel Kültür vb. dergilerde yer aldı. Erikler Çiçek Açıyor ile 1979 Politika Gazetesi Özel Ödülünü aldı. 1986 yılında Yeni Türkü Şiirleri Yayınlarının düzenlediği bir yarışmada şiirleri ilgiye değer bulundu. Kuşlar Kralı Kim Olacak adlı çocuk kitabı ile 1990 Sıtkı Dost Çocuk Edebiyatı ödülünü, Bir Kedinin Günlüğü adlı çocuk öyküsüyle 1990 Türkiye Yayıncılar Birliği ödülünü, Makas Kesmez İğne Dikmez Olmasa Ellerimiz adlı oyunu ile 1991 TOBAV ve Çankaya Belediyesi Gençlik Ödülünü, şiirleriyle 1995 yılı Truva Şiir Ödülünü, Ayşe’nin Günleri ile 1997 Eselsohr dergisi Sıradışılık Ödülünü-Almanya, Yaşamın İzindeki Kadınlar adlı oyunu ile 2005 yılı Dil Derneği Kerim Afşar Ödülünü, şiirleriyle Azerbaycan'da şaire Mahsati Gencavi Ödülünü; Kadınlar İçin Söylenmiştir adlı araştırma-antoloji çalışmasıyla 2012 Oğuz Tansel Halk Bilim Ödülünü, şiirleriyle Manisa Şiir Günleri Niobe Ödülü'nü aldı. Öykü, roman, oyun olmak üzere yayınlanmış yüzün üzerinde çocuk kitabı vardır. Çok sayıda çocuk roman ve öyküsü Almanca, Rusça, Arapça, Sırp-Hırvatça, Arnavutça, Farsça ve Azerice'ye çevrilerek yayınlandı. Silinsin Diye Yeryüzünden Savaş Sözcüğü- So as to Wipe the Word of War From All Over the World (İngilizce-Türkçe), Akdeniz’in Rengi- Die Farbe des Mittelmeeres (Almanca-Türkçe), Yasak Sevda Sözcükleri- Lessico Proibito D'amore (Italyanca) çevrilmiş şiir kitaplarıdır. Şiirleri pek çok dile çevrilerek seçki, antoloji ve dergilerde yayınlandı. Edebiyatın her alanında ulusal ve uluslararası bilimsel toplantılara konuşmacı olarak katıldı. Yapıtlarını ve yazar kimliğini konu alan birçok tez ve dosya çalışması yapıldı. Eskisehir Osmangazi Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Karşılaştırmalı Edebiyat Bölümü ile Türk Dili ve Edebiyatı Bölümleri tarafından 28-30 Nisan 2010’da Çocuk ve Gençlik Edebiyatında Gülsüm Cengiz Sempozyumu düzenlendi. Sempozyum bildirileri ŞİİRİN RÜZGARINDA MASAL KUŞUNUN KANADINDA adıyla kitaplaştırıldı. Antakya TYS Temsilciliği ve AALEN Kültür Sanat Derneği’nde Ocak 2017'de, Milas Belediyesi tarafından Milas-Ören’de Eylül 2017'de olmak üzere adını taşıyan iki kütüphane açıldı.
“Gülsüm Cengiz’in şiiri, ilk bakışta okuyanı sarsıcı, allak bullak edici imgeler getirmiyor. Olağan, belki yer yer sıradan görünüşlü bir anlatım, sürprizlere yer vermeyen bir sözdizimi, her günkü kullanımdan tanıdığımız bir sözcük dağarı. Hiçbir şeyiyle uçlara götürmeyen, estetik hesaplaşmasını olağanda, ortalamada kalarak göğüsleyen bir şiir. Ama, kazandığı zaman, armağanının yaşam olacağını biliyor.” (Kemal Özer)
ESERLERİ
ŞİİR: Eylül Deyişleri (1987) Sevdamız Çiçeklenir Zulada (1990), Mayısta Üzgün Gönlüm (1993), Akdenizin Rengi Mavi (1997). Silinsin Diye Yeryüzünden Savaş Sözcüğü (2010), Yasak Sevda Sözcükleri (2013).
ANI: Boğaz’daki Mutlu Çocuk Kuzguncuk (2009); 4. baskı (2018)
ANTOLOJİ (Eray Canberk ile): Selam Yaratana / Emek Şiirleri -1 (2000), Ellerimiz Günışığı / Emek Şiirleri -2 (2001), Kadınlar İçin Söylenmiştir (2011).
OYUN: Makas Kesmez İğne Dikmez Olmasa Ellerimiz (1997), Hepimiz Çevreciyiz (1997), Yaşamın İzindeki Kadınlar (2007), Kırda Bir Yaz Sabahı (çocuk oyunu ve şarkıları, Bulunmaz Tiyatro, Maskara tiyatrosu ve Seyhan Belediyesi Şehir Tiyatrosunda sahnelendi).
ÇOCUK VE İLK GENÇLİK KİTAPLARI (Öykü, Roman, Oyun): 1988' de ilk çocuk kitapları Kente Gelen Çam Ağacı-Bir Dilim Ekmek İçin-Arı ile Papatya-Damlacık yayınlandı. Onu öteki öykü, roman ve kitap dizileri izledi. Aslı Okula Başladı – 8 kitap (1990), Tırtıl Kitaplar- 10 kitap (2000), Bıcırık Kitaplar- 10 kitap (2004), Televizyon Çocukları- 10 kitap (2001), Sihirli Ellerin Öyküleri- 10 kitap (2003), Cimcime Kitaplar-(çeviri Derleme) 10 kitap (2004), Annemin Masalları-(derleme) 10 kitap (2005), Kelebek Kitaplar- 10 kitap (2008-2009), Çiçek Kitaplar 7 kitap (2017); Tomurcuk Kitaplar: Doğum Günü Armağanı (1989), Herkesin Bir İşi Var (1990), Kuşlar Kralı Kim Olacak (1990), Doğanın Öfkesi (1990), Başak’ın Çevre Günlüğü (1991), Taş Devrine Yolculuk (1991), Çiçek ile Kirlikara (1991), Hayvanlarla Konuşan Çocuk (1991), Evdeki Altınlar (1999), Bıcırık (1999), Bir Kedinin Günlüğü (1999), Kırda Bir Yaz Sabahı (1999), Sarmanın Serüvenleri (2004), Herkesin Bir İşi Var (2004), Nereye Gitti Bu Çocuklar? (2004), Kayıp Sözcükler (2004), Bilmece Bildirmece, Resim Yapar Gündüz Gece (2004), Suyun Rengi ve Rengarenk Çiçek Bahçesi (2016), Ağaç Gölgesi (2016), Uçan Sincap ile Uzaylı Topaç (2017), Kaplumbağa Karita Denizatı Derya ve Ötekiler (2017). Gülsüm Cengiz Kitaplığı: Kuşlar Okullu Oldu (2011), Prenses Pila (2011), Tuz Masalı (2011), Toprak Testi (2011), Halının Sihirli Renkleri (2011).
İlk gençlik romanları: Ayşe'nin Günleri, İpini Kopartan Uçurtma, Son Çiçek, Ahşap Evin Çocukları, Uçurtmanın Kuyruğundaki Düşler. Biyografik ilk gençlik kitapları: Güldürürken Düşündüren Adam, Nasrettin Hoca (2008), Masalcılar Masalcısı- Andersen (2008); Ben, Leonardo (2016), Yaşamla Bilimi Buluşturan Adam-Arşimet (2016); Çağdaş Tıbbın Babası- Hipokrat (2016); Renklerin İzindeki Adam- Isaac Newton (2016); Yıldız Habercisi- Galileo Galilei (2016); Dünyaya Dil Çıkaran Dahi-Albert Einstein (2016).
KAYNAKÇA: Mehmet Başaran / Ne Arabesk Ne Bilmece (Milliyet Sanat, sayı: 182, 15.12.1987), Sennur Sezer / Kadınlar Konuşunca (Hürriyet-Almanya, 3 Aralık 1987), Tacim Çiçek / Eylül Deyişleri, Neyin Ürünü (Yeni Adana, 17 Şubat 1988), Orhan Selim / Eylül Deyişleri (Anadolu gazetesi, 3. 4. 1988), Nuh Ömer Çetinay (Sevdamız Çiçeklenir Zulada, Milliyet Sanat Dergisi, Şubat 1991), Vedat Yazıcı (Sevdamız Çiçeklenir Zulada (Öğretmen Dünyası, Mart 1991), Asım Bezirci / Güle Dil Verenler (1993), Gülseren Engin / “İnsanlar Şiirden Sırılsıklam” (Cumhuriyet Kitap, 8. 4.1993), Nuri Taner / Gülsüm Cengiz’in Eylül Deyişlerini Okurken (İnsancıl, Mart 1993), Şair, Şiirle Öder Borcunu (Gerçek Dergisi, Şubat 1993), Bedihan Tamsöz / Osmanlıdan Günümüze Kadın Şairler Antolojisi (1994, s. 243), Vedat Yazıcı / Sözümüz Şairlerden Şiirlerden (1997), Drei Welten / Drei Madchen (Eselsohr, Kasım 1997), Gabriele Kölliker / Katzen Wascht Man Nicht (Baobab, Eylül 1997), Şükran Soner / Şiirleri ve Çocuk Kitaplarıyla Gülsüm Cengiz - Akgün Akova / Gerçeğin Yedi Rengi - Güngör Gençay / Gülsüm Cengiz Şiiri ve Tarihsel Olgular - Yılmaz Onay / Sahnelerimize Taze Kan (Cumhuriyet Kitap, 27.1.1998), Aydın Hatipoğlu / Kavganın İçinden Güzelleme (Gösteri Dergisi, Mart-Nisan 1998), Güngör Gençay (Gülsüm Cengiz Şiiri ve Tarihsel Olgular (Cumhuriyet Kitap, 22 Ocak 1998), Akgün Akova / Gerçeğin Rengi Mavi (Cumhuriyet Kitap, 22 Ocak 1998), Yılmaz Onay / Sahnelerimize Taze Kan (Cumhuriyet Kitap, 22 Ocak 1998), İhsan Işık / Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi (2001, 2004) – Encyclopedia of Turkish Authors (2005) - Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi (2006, gen. 2. bas. 2007), Erem Melike Roman / Gülsüm Cengiz O Voce Gingaşa A Poeziei Turce (Femeia, Ocak 2002), Martina Meier / Die Lampe (Buchkritik At Amazon.De 2.2.2006), Metin Günaydın / Akdeniz'in Rengi Mavi (Evrensel, 2007), Tacim Çiçek / Mayısta Üzgün Gönlüm (Damar, Sayı 42), Sevgi Tamgüç / Emekçi Şiirinden Seçkiler (Gündem-2001), Arife Kalender / Gülsüm Cengiz Şiirinde Direnç, Umut ve Sevgi (Akköy Dergisi, Mayıs-Haziran 2009), Güngör Gençay / Gülsüm Cengiz ve Yaşam Deyişleri (Akköy Dergisi, Mayıs-Haziran 2009), Müslim Çelik / Gülsüm Mavinin Çağrısına Uydu (Akköy Dergisi, Mayıs-Haziran 2009), Gülseren Engin / Toroslardan Bir Şair (Akköy Dergisi, Mayıs-Haziran 2009), Hidayet Karakuş / Bir Görev Şairi (Akköy Dergisi, Mayıs-Haziran 2009), Sennur Sezer / Gülsüm Cengiz'e Mektup (Evrensel-2010), Nihat Ateş / Eylül Deyişleri (Cumhuriyet Kitap), Süleyman Selçuk / Okuma Sevgisi (Hürriyet Berlin- 2.11.2005), İki Dil Yoluyla Uyum (Evrensel-10.11.2005), Grosstadtleben (Neue Zuricher Zeitung, 17. 2. 1998), Heidi Mück / Zwiespaltige Schulreform (Sektor Erziehung, Nisan 1997), Miterleben, Wie Turkische Kinder Aufwaschsen (Solothurner Zeitung, 30.9.1997), Mut Machen, Die Turkische Kinderbuch Autorin Gülsüm Cengiz (Neue Zuricher Zeitung, 17.2.1998), Mareike Aden / Kinderbucher in Beiden Mutter Sprachen (Deutsche Welle, 14.10.2005), Anne Burgmer / Mehr Mut Zur Sweisprachgikeit (Webcritics, 24.11.2005), Erem Melike Roman / O Proeminenta a Liricii Feminine Din Turcia ( Ecart, 7.8.2002), Salatın Ahmedli / Balaca Sarman'ın Böyük Düşünceleri (Edebiyyat Gazeti, 13.8. 2010), Feride Leman / Türk Yazarı Gülsüm Cengiz'in “Sarmanın Serüvenleri” Eseri Esasında Düşüncelerim (Mahsati, Ekim-Kasım 2010), Makbule Muharremova / Gülsüm Cengiz (Ulduz-2010), Ebru Mocoş / Şiirde 30 Yıl (Evrensel Kültür- Kasım 2013), Şaban Akbaba / Gülsüm Cengiz İçin Söylenmiştir (Evrensel Kültür - Mart 2014), Tülin Tankut / Anna Frank'ın Günlüğü ile Ayşe'nin Günleri'nde İki Karakterin Karşılaştırılması (Roman Kahramanları-...) Hıfzı Topuz / Gülsüm Cengiz Şiiri (Evrensel Kültür- Haziran 2010), Yusuf Çotuksöken / Gülsüm Cengiz'in Şiiri ( Şiirin Rüzgarında Masal Kuşunun Kanadında: Gülsüm Cengiz Sempozyumu Kitabı- 2011)...
