Hükümdar (D. 1198 – Ö. 1282-83). Osmanlı Devleti’nin kurucusu olan Osman Gazi’nin babası Ertuğrul Gazi hakkında bilinenlerinin çoğu geç dönemlere ait eserlerde yer aldığı için hayatı hakkında çeşitli bilgiler vardır. Doğum yeri ve yılı hakkındaki bilgiler kesin değildir. Nesebi kimi kaynaklarda Oğuz Han’a hatta Nuh Peygambere dayandırılır.
Ertuğrul Gazi’nin babası, Oğuzların Kayı boyunun beyi Gündüz Alp, Moğol baskılarında kurtulmak için Anadolu’nun içlerine doğru göç etme kararı aldı. Göç sırasında Gündüz Alp’in vefat etmesi üzerine boy’un başına oğlu Ertuğrul Gazi geçti. Sivas yakınlarında konakladıklarında Moğol-Selçuklu savaşında Selçuklulara yardım ederek savaşı kazanmalarında etkili oldu. Bunun üzerine Selçuklu Sultanı Alaeddin Keykubat, Ertuğrul Gazi’ye iltifatta bulundu ve yerleşmeleri için Ankara çevresini verdi (1230). Burada bir süre kalan Kayı boyu, yine Alaeddin Keykubat’ın izniyle daha sonra batıya doğru hareket ederek Bizans sınırındaki Söğüt ve Domaniç çevresine yerleşti. Ertuğrul Gazi, iyi ilişkiler içinde olduğu çevredeki tecrübeli uç beylerinin de desteğiyle zaman zaman Bizans sınırlarındaki bölgelere akınlar düzenledi. Böylece Kayı boyu, her geçen gün güçlenerek büyüdü.
1279’da hayli yaşlanan Ertuğrul Gazi, Bizans sınırına kadar gelen Selçuklu Sultanı Gıyaseddin Keyhüsrev’e bağlılığını bildirdikten sonra boyun idaresini oğlu Osman Bey’e bıraktı. Bundan kısa bir süre sonra da vefat etti. Osman, Saruyatı Savcı ve Gündüz Alp adlı üç oğlu olmuştur. Türbesi, Bilecik-Söğüt yolu üzerindedir.
“Kayı aşiretine mensup olanlar ve özellikle Karakeçili aşireti, Ertuğrul Gazi'nin ölümünden sonra onun türbesini mânevî bir ziyaret yeri haline getirmişler ve yıllarca burayı ziyaret ederek şölenler tertiplemiş, cirit, güreş gibi millî oyunlarla atalarını anmışlardır. Ertuğrul Gazi'nin türbesi bugün de aynı şekilde ziyaret edilmekte ve Söğüt'te her yıl şenlikler düzenlenmektedir.” (Fahamettin Başar)
HAKKINDA: İbrahim Alaeddin Gövsa / Türk Meşhurları (1946), M. Fuat Köprülü / Osmanlı İmparatorluğu'nun Kuruluşu (1959), Faruk Sümer / Oğuzlar [Türkmenler] (1972), İbrahim Artuk / "Osmanlı Beyliği'nin Kurucusu Osman Gazi'ye Ait Sikke", Türkiye'nin Sosyal ve Ekonomik Tarihi: 1071-1920 (1980), Ahmedî / İskendernâme (Yay. İsmail Ünver, 1983), Büyük Larousse (c. 7, 1986), Ana Britannica (c. 8, s. 277, 1987), Fahamettin Başar / “Ertuğrul Gazi” (TDV İslam Ansiklopedisi, c. 11, s. 314-315, 1995).
