Ekrem Cemil Paşa

Asker, siyaset adamı, tarihçi, anı yazarı (D. 22 Şubat 1891, Diyarbekir - Ö. 31 Ocak 1974, Şam / Suriye). Cemilpaşazade Ekrem olarak da bilinir. Diyarbekir’in önde gelen ailelerinden Cemil Paşazade Kasım Bey ile Çerkez Hayriye Hanımın oğlu olarak dünyaya geldi. İlköğretimini evde özel olarak dersler alarak tamamladı. Ardından Diyarbekir Askerî Rüştiyesi (Ortaokulu, 1908) ile İstanbul Mekteb-i Sultanisi (Galatasaray Lisesi, 1912)’ni bitirdi.  Liseyi bitirdiği yıl, ilk yasal Kürt öğrenci derneği olarak İstanbul’da kurulan Kürt Talebe Hêvî Cemiyeti’nin üyesi oldu.

Yükseköğrenim için yurtdışına gönderildi. Ancak Lozan’da başlayıp Belçika’nın Gand kentinde sürdürdüğü mühendislik öğrenimi bitmeden Birinci Dünya Savaşı (1914-18) başlayınca yurda döndü. Topçu olarak Çanakkale Cephesi’nde savaştıktan sonra gönderildiği Şark Cephesi’nde yaralanmıştır. Tedavi gördükten sonra Diyarbekir’de Mustafa Kemal (Atatürk)’in şifre subaylığını ve Nihat (Anılmış)’ın karargâh komutan yardımcılığını yaptı. Sonra Filistin Cephesi’ne gönderildi. Nablus Yarmasıyla kendi birliği yok edilince, Halep’ten Mardin’e, oradan da Diyarbekir’e döndü.

Ekrem Cemil Paşa,1918 yılında Diyarbekir’de Kürt Teâli Cemiyeti’ni kurdu ve bir süre de başkanlığını yaptı. 1919’da İstanbul’a geçerek oradaki Kürdistan Teâli Cemiyeti’nin de resmi üyesi oldu. 1920’de Kürdistan’ın bağımsızlığını amaçlayan Kürt Teşkilat-ı İçtimaiye Cemiyeti’ni kurdu. 1921’de tekrar Anadolu’ya dönerek Diyarbekir ve Mardin yöresinde beş aydan fazla kaldıktan sonra bölgeden ayrılacakken, Midyadî tarafından Abdülkerim’e ihbar edilip yakalanarak Ankara’ya gönderildi, 1922’de İstiklal Mahkemesi’nce beraat ettirildi. 1925’te Şeyh Said İsyanı sırasında tutuklanıp İstiklal Mahkemesi’nde yargılanarak Kastamonu Cezaevi’ne gönderildi. 1928’de serbest kaldıktan sonra İstanbul’a sürüldü. Altı aylık bu sürgünden sonra Diyarbekir’e dönebildi. Ancak 19 Mart 1929’da Suriye’ye iltica etti ve 13 Ocak 1974’te Şam’da vefat etti.

ESERLERİ:

Hînkerê Zimanê Kurdî, Rehberê Ziman ê Her Du Kurdî: Kurmancî, Babanî (1921), C.P.C., Dîrok a Kurdistan Bi Kurteliri - I, (Beyrut, 1972), Muhtasar Hayatım (1989), Kürdistan Kısa Tarihi (1998).

KAYNAKÇA: Şevket Beysanoğlu / Diyarbakırlı Fikir ve Sanat Adamları (c. 2, 1997), Mehmet Kemal Işık (Torî) / ‘Ekrem Cemil Paşa’ (Ünlü Kürt Bilgin ve Birinci Kuşak Aydınlar, 2000), İhsan Işık / - TEKAA (11 Cilt, 2. Bas. 2009) - Diyarbakır Ansiklopedisi (2013).