Edward Said
Oryantalizme yaptığı eleştirilerle tanınan ABD vatandaşı Filistinli bilim adamı, karşılaştırmalı edebiyat profesörü ve aktivist, teorisyen. (D. 1 Kasım 1935, Kudüs / Filistin (Günümüzde İsrail) – Ö. 25 Eylül 2003, New York / ABD). Tam adı Edward William Said. 1935 yılında ABD vatandaşı Filistinli Hıristiyan bir baba ile Lübnanlı varlıklı bir Hristiyan annenin çocuğu olarak Kudüs'te dünyaya geldi.
1948 yılında ailesi göçmen olarak Mısır'a yerleşti ve İngilizce dışında başka bir dilin konuşulmasının yasak olduğu seçkin koloni okullarında eğitim aldı. Aldığı bu Anglosakson eğitim sırasında kendisine “Avrupalı olmayan diğer“ olduğu da öğretildi. Kendisi bu durumu şöyle anlatıyor: "Biz'i Onlar'dan ayıran dilsel, kültürel, ırksal ve etnik çizgi idi. Benim Anglikan kilisesine bağlı olarak doğmuş, orada vaftiz edilmiş ve kilisenin bir üyesi olmuş olmam işimi kolaylaştırmıyordu."
Said, 1951'de Mısır'daki okuldan haylazlık nedeniyle uzaklaştırılınca babası tarafından eğitimini sürdürmek üzere Amerika'ya gönderildi. O yıllar Ortadoğu'nun giderek karıştığı yıllardır. Üniversite eğitimini Princeton ve Harvard'da tamamlar. Bu yıllarda, tatillerinde ailesinin Mısır'dan ayrılarak yerleştiği Lübnan'a gitmekte, edebiyat, müzik ve felsefe eğitimi almaktadır. 1963 yılında New York'da Columbia Üniversitesinde ders vermeye başlar.
O yıllarda Arap ya da Filistin'li olarak değil herkesi daha rahatlatan bir terimle, Orta Doğulu olarak anılmaktadır. Durumunun garipliğini hissetmekle birlikte bilinçli bir tepki oluşturmadığı, geleneklerinden kopuk olarak yaşadığını söylediği 1967 yılına kadar politik bir eylemin içinde yer almaz. 1967 yılındaki Arap-İsrail Savaşı ile çakışan üniversitedeki politik hareketlilik ve Vietnam Savaşı değişikliklerin başlangıcıdır. Filistin milliyetçiliği hareketine katılır. Yahudi karşıtı olduğu gerekçesiyle ABD'de eleştiri alır. Kazanılmış kimliği ile doğduğu ve uzaklaştırıldığı kültür arasındaki farklılıkların oluşmasına izin verdiği düşüncesinden hareketle daha önce yapmadığı birşeyi yapar ve 1972 yılında sabbatical hakkını Beyrut'ta Arap edebiyatı konusunda çalışarak kullanır. Böylece, hem Arap hem de Amerikalı olarak, hem birlikte hem de birbirine karşı düşünmeye ve yazmaya başlar.
70'lerin sonlarında Enver Sedat ve Yaser Arafat tarafından barış görüşmelerine Filistin temsilcisi olarak atanır. Sürgünde Filistin Parlamentosunda 14 yıl görev yapar. 1980'lerin sonunda FKÖ lideri sonunda FKÖ lideri Yaser Arafat'la görüş ayrılığına düşerek barış görüşmelerinde görev almaz ve barış karşıtı olmakla suçlanır. 1985'de İsrail Savunma Gücü tarfından Nazi olmakla suçlanan Said çeşitli tehditler alır. 1999'da "Out of Place" adını verdiği anılarını yayınlamıştır. İngilizce ve Arapça dışında Fransızcayı da iyi bilen Said, Londra'da yayınlanan The Guardian, Fransa'da yayınlanan Le Monde Diplomatique ve Arapça yayınlanan günlük Al-Hayat gazetelerine düzenli olarak yazılar yazmaktadır.
1978 yılında yayınlanan "Oryantalizm" (Şarkiyatçılık) üzerinde çok konuşulan ve tartışılan bir kitap olmuş. Bunu "Kültür ve Emperyalizm", Filistin ve İslam'a dair diğer kitapları izlemiş ve yayınladığı kitaplar 14 dile çevrilmiş. Üç ayrı yayınevi tarafından Türkçe'ye de çevrilmiş ve basılmıştır.
1990'lı yılların başından bu yana lösemi hastası olan Said, 25 Eylül 2003'te New York'taki bir hastanede 67 yaşında hayata veda etti.
Edward Said İçin Ne Dediler?
"Edward Said tamamen haklı olarak zamanımızın en büyük edebiyat, kültür ve jeopolitik eleştirmenidir." (Richard Poirier)
***
“Bu bizim mâruz kaldığımız serüvene Müslüman olmayan ama İslâmî kültür dünyasının bir parçası olan Edward Said yanıt verdi. Oryantalizm (Şarkiyatçılık, çev: Berna Ülner, Metis Yay.) kırk yıldan beri –bunu siz de biliyorsunuz– dünya akademik hayatını çok ciddi bir şekilde meşgul ediyor. Kırk yıldan beri hiçbir zaman o kitap önemini kaybetmedi. Çünkü kitap ortaya çok niteliksel bir eleştirel dil koyuyordu; çok nitelikli bir dil, derinlikli bir dil koyuyordu. Hamâsî değil, popülist değil, ucuz sloganlara dayalı değil, klişelere müracaat etmeyen bir dil koyuyordu. Bunu şunun için arz ediyorum: Kırk yıl boyunca bu kitap etkisini hâlâ sürdürüyor. Hatta ben geçen bir makalede gördüm. Ilan Pappé –Yahudi bir tarihçi– bir başka kitaptaki bir açıklamaya atfen –muhtemelen Tarihin Küresel Tarihi (çev: Mehmet Moralı, Alfa Yay.) kitabındaki bir açıklama, ki o kitapta 20. yüzyılın en büyük entelektüel olayının, Edward Said’in Oryantalizm’i olduğunu yazıyor– Ilan Pappé de şunu söylüyor: “20. yüzyılın değil, 20 yüzyılın yarısının en önemli kitabıdır” diyor. Asıl burada benim gündeme getirmek istediğim şey şu: Edward Said’in bir Hıristiyan olduğunu, seküler birisi olduğunu, hümanist birisi olduğunu, Amerikan hayat tarzını özümsemiş birisi olduğunu biliyorsunuz. Böyle birisi böyle etkili bir eser yazmayı başardı. Kırk yıldan beri İslâmî düşünce hayatı böyle bir, bu kitabın muadili bir kitap yazmayı başaramadı. Ben kendisiyle tanışma şansına da kavuşmuştum. Gerçekten rahmetle analım. Çok önemli.” (Atasoy Müftüoğlu)
Türkçe Yayımlanan Kitapları:
Oryantalizm (Doğubilim) - Sömürgeciliğin Keşif Kolu (Çev. Nezih Uzel, 1998)
Haberlerin Ağında İslam (2000),
Kültür ve Emperyalizm (Çev. Necmiye Alpay, 2004),
Yeni Binyılda Filistin Sorunu (2004),
Hümanizm ve Demokratik Eleştiri (Çev. Osman Akınhay, 2005),
Medyada İslam - Gazeteciler ve Uzmanlar Dünyaya Bakışımızı Nasıl Belirliyor? (Çev. Aysun Babacan, 2008),
Başlangıçlar - Niyet ve Yöntem (Çev. Ferit Burak Aydar, 2009),
Kültür ve Direniş - David Barsamian'la Konuşmalar (Çev. Osman Akınhay, 2009)
Edward Said, David Barsamian, Osman Akınhay (Çevirmen)
Entelektüel - Sürgün, Marjinal, Yabancı (Çev. Tuncay Birkan, 2011)
Yersiz Yurtsuz - Anılar (Çev. Aylin Ülçer, 2014),
Şarkiyatçılık – Batı’nın Şark Anlayışları (Çev. Berna Ülner, 2016),
İktidar, Siyaset ve Kültür – Söyleşiler (Çev. Salih Uzer, 2016),
Kış Ruhu (Seçme yazıları, Çev. Tuncay Birkan, 2016),
Freud ve Avrupalı Olmayan (Çev. Erol Mutlu, 2017),
Milliyetçilik, Sömürgecilik ve Yazın (F. Jameson ve T. Eagleton ile, Çev. Şensüer Kaya (Çevirmen, 2017)
KAYNAKÇA: Atasoy Müftüoğlu ile söyleşi: Türkiye’de ve dünyada İslamcılık (Ruşen Çakır röportajı, medyascope.tv, 03.04.2017), Alev Alatlı / Edward Said (herttaraf.com, 30.03.2019), Edward Said oryantalizme dair ne söyledi? (fikriyat.com, 1 Kasım 2019), Edward Said Kimdir (timeturk.com, 06.04.2020), SAID, Edward William - TDV İslâm Ansiklopedisi (islamansiklopedisi.org.tr, 06.04.2020), Edward Said (eksisozluk.com, 06.04.2020), Edward W. Said Eserleri (idefix.com, kitapyurdu.com, dr.com.tr, 06.04.2020), Edward Saıd İle 'Oryantalizm'e Dair(dergipark.org.tr - mediaed.org/transcripts , 06.04.2020).
Fotoğraflar
Hakkında Yazılanlar
Oryantalizme yaptığı eleştirilerle tanınan ABD vatandaşı Filistinli bilim adamı, karşılaştırmalı edebiyat profesörü ve aktivist, teorisyen. (D. 1 Kasım 1935, Kudüs / Filistin (Günümüzde İsrail) – Ö. 25 Eylül 2003, New York / ABD). Tam adı Edward William Said. 1935 yılında ABD vatandaşı Filistinli Hıristiyan bir baba ile Lübnanlı varlıklı bir Hristiyan annenin çocuğu olarak Kudüs'te dünyaya geldi.
1948 yılında ailesi göçmen olarak Mısır'a yerleşti ve İngilizce dışında başka bir dilin konuşulmasının yasak olduğu seçkin koloni okullarında eğitim aldı. Aldığı bu Anglosakson eğitim sırasında kendisine “Avrupalı olmayan diğer“ olduğu da öğretildi. Kendisi bu durumu şöyle anlatıyor: "Biz'i Onlar'dan ayıran dilsel, kültürel, ırksal ve etnik çizgi idi. Benim Anglikan kilisesine bağlı olarak doğmuş, orada vaftiz edilmiş ve kilisenin bir üyesi olmuş olmam işimi kolaylaştırmıyordu."
Said, 1951'de Mısır'daki okuldan haylazlık nedeniyle uzaklaştırılınca babası tarafından eğitimini sürdürmek üzere Amerika'ya gönderildi. O yıllar Ortadoğu'nun giderek karıştığı yıllardır. Üniversite eğitimini Princeton ve Harvard'da tamamlar. Bu yıllarda, tatillerinde ailesinin Mısır'dan ayrılarak yerleştiği Lübnan'a gitmekte, edebiyat, müzik ve felsefe eğitimi almaktadır. 1963 yılında New York'da Columbia Üniversitesinde ders vermeye başlar.
O yıllarda Arap ya da Filistin'li olarak değil herkesi daha rahatlatan bir terimle, Orta Doğulu olarak anılmaktadır. Durumunun garipliğini hissetmekle birlikte bilinçli bir tepki oluşturmadığı, geleneklerinden kopuk olarak yaşadığını söylediği 1967 yılına kadar politik bir eylemin içinde yer almaz. 1967 yılındaki Arap-İsrail Savaşı ile çakışan üniversitedeki politik hareketlilik ve Vietnam Savaşı değişikliklerin başlangıcıdır. Filistin milliyetçiliği hareketine katılır. Yahudi karşıtı olduğu gerekçesiyle ABD'de eleştiri alır. Kazanılmış kimliği ile doğduğu ve uzaklaştırıldığı kültür arasındaki farklılıkların oluşmasına izin verdiği düşüncesinden hareketle daha önce yapmadığı birşeyi yapar ve 1972 yılında sabbatical hakkını Beyrut'ta Arap edebiyatı konusunda çalışarak kullanır. Böylece, hem Arap hem de Amerikalı olarak, hem birlikte hem de birbirine karşı düşünmeye ve yazmaya başlar.
70'lerin sonlarında Enver Sedat ve Yaser Arafat tarafından barış görüşmelerine Filistin temsilcisi olarak atanır. Sürgünde Filistin Parlamentosunda 14 yıl görev yapar. 1980'lerin sonunda FKÖ lideri sonunda FKÖ lideri Yaser Arafat'la görüş ayrılığına düşerek barış görüşmelerinde görev almaz ve barış karşıtı olmakla suçlanır. 1985'de İsrail Savunma Gücü tarfından Nazi olmakla suçlanan Said çeşitli tehditler alır. 1999'da "Out of Place" adını verdiği anılarını yayınlamıştır. İngilizce ve Arapça dışında Fransızcayı da iyi bilen Said, Londra'da yayınlanan The Guardian, Fransa'da yayınlanan Le Monde Diplomatique ve Arapça yayınlanan günlük Al-Hayat gazetelerine düzenli olarak yazılar yazmaktadır.
1978 yılında yayınlanan "Oryantalizm" (Şarkiyatçılık) üzerinde çok konuşulan ve tartışılan bir kitap olmuş. Bunu "Kültür ve Emperyalizm", Filistin ve İslam'a dair diğer kitapları izlemiş ve yayınladığı kitaplar 14 dile çevrilmiş. Üç ayrı yayınevi tarafından Türkçe'ye de çevrilmiş ve basılmıştır.
1990'lı yılların başından bu yana lösemi hastası olan Said, 25 Eylül 2003'te New York'taki bir hastanede 67 yaşında hayata veda etti.
Edward Said İçin Ne Dediler?
"Edward Said tamamen haklı olarak zamanımızın en büyük edebiyat, kültür ve jeopolitik eleştirmenidir." (Richard Poirier)
***
“Bu bizim mâruz kaldığımız serüvene Müslüman olmayan ama İslâmî kültür dünyasının bir parçası olan Edward Said yanıt verdi. Oryantalizm (Şarkiyatçılık, çev: Berna Ülner, Metis Yay.) kırk yıldan beri –bunu siz de biliyorsunuz– dünya akademik hayatını çok ciddi bir şekilde meşgul ediyor. Kırk yıldan beri hiçbir zaman o kitap önemini kaybetmedi. Çünkü kitap ortaya çok niteliksel bir eleştirel dil koyuyordu; çok nitelikli bir dil, derinlikli bir dil koyuyordu. Hamâsî değil, popülist değil, ucuz sloganlara dayalı değil, klişelere müracaat etmeyen bir dil koyuyordu. Bunu şunun için arz ediyorum: Kırk yıl boyunca bu kitap etkisini hâlâ sürdürüyor. Hatta ben geçen bir makalede gördüm. Ilan Pappé –Yahudi bir tarihçi– bir başka kitaptaki bir açıklamaya atfen –muhtemelen Tarihin Küresel Tarihi (çev: Mehmet Moralı, Alfa Yay.) kitabındaki bir açıklama, ki o kitapta 20. yüzyılın en büyük entelektüel olayının, Edward Said’in Oryantalizm’i olduğunu yazıyor– Ilan Pappé de şunu söylüyor: “20. yüzyılın değil, 20 yüzyılın yarısının en önemli kitabıdır” diyor. Asıl burada benim gündeme getirmek istediğim şey şu: Edward Said’in bir Hıristiyan olduğunu, seküler birisi olduğunu, hümanist birisi olduğunu, Amerikan hayat tarzını özümsemiş birisi olduğunu biliyorsunuz. Böyle birisi böyle etkili bir eser yazmayı başardı. Kırk yıldan beri İslâmî düşünce hayatı böyle bir, bu kitabın muadili bir kitap yazmayı başaramadı. Ben kendisiyle tanışma şansına da kavuşmuştum. Gerçekten rahmetle analım. Çok önemli.” (Atasoy Müftüoğlu)
Türkçe Yayımlanan Kitapları:
Oryantalizm (Doğubilim) - Sömürgeciliğin Keşif Kolu (Çev. Nezih Uzel, 1998)
Haberlerin Ağında İslam (2000),
Kültür ve Emperyalizm (Çev. Necmiye Alpay, 2004),
Yeni Binyılda Filistin Sorunu (2004),
Hümanizm ve Demokratik Eleştiri (Çev. Osman Akınhay, 2005),
Medyada İslam - Gazeteciler ve Uzmanlar Dünyaya Bakışımızı Nasıl Belirliyor? (Çev. Aysun Babacan, 2008),
Başlangıçlar - Niyet ve Yöntem (Çev. Ferit Burak Aydar, 2009),
Kültür ve Direniş - David Barsamian'la Konuşmalar (Çev. Osman Akınhay, 2009)
Edward Said, David Barsamian, Osman Akınhay (Çevirmen)
Entelektüel - Sürgün, Marjinal, Yabancı (Çev. Tuncay Birkan, 2011)
Yersiz Yurtsuz - Anılar (Çev. Aylin Ülçer, 2014),
Şarkiyatçılık – Batı’nın Şark Anlayışları (Çev. Berna Ülner, 2016),
İktidar, Siyaset ve Kültür – Söyleşiler (Çev. Salih Uzer, 2016),
Kış Ruhu (Seçme yazıları, Çev. Tuncay Birkan, 2016),
Freud ve Avrupalı Olmayan (Çev. Erol Mutlu, 2017),
Milliyetçilik, Sömürgecilik ve Yazın (F. Jameson ve T. Eagleton ile, Çev. Şensüer Kaya (Çevirmen, 2017)
KAYNAKÇA: Atasoy Müftüoğlu ile söyleşi: Türkiye’de ve dünyada İslamcılık (Ruşen Çakır röportajı, medyascope.tv, 03.04.2017), Alev Alatlı / Edward Said (herttaraf.com, 30.03.2019), Edward Said oryantalizme dair ne söyledi? (fikriyat.com, 1 Kasım 2019), Edward Said Kimdir (timeturk.com, 06.04.2020), SAID, Edward William - TDV İslâm Ansiklopedisi (islamansiklopedisi.org.tr, 06.04.2020), Edward Said (eksisozluk.com, 06.04.2020), Edward W. Said Eserleri (idefix.com, kitapyurdu.com, dr.com.tr, 06.04.2020), Edward Saıd İle 'Oryantalizm'e Dair(dergipark.org.tr - mediaed.org/transcripts , 06.04.2020).
