Ebu’l Fida İsmail
Tarih ve coğrafya bilgini (D. Kasım 1273, Şam – Ö. 26 Ekim 1331, Hama / Suriye). Tam adı Ebü'l Fîda İsmail îbn el-Melikü'l-Müeyyed İmadeddin olup, Melik Müeyyed ve Ebu’l Fedâ olarak da bilinir. Selahaddin Eyyubi’nin soyuna mensuptur. Moğol istilası sırasında Hama’dan Şam’a göç eden ailesi 1281’de Moğollar’ın Humus yakınlarında mağlup edilmesi üzerine yeniden Hama’ya dönmüştü. İyi bir öğrenim gören Ebü’l Fidâ, on iki yaşından itibaren babası amcasının oğlunun yanında Haçlılar’a karşı düzenlenen seferlere katılmaya başladı. Hama’da Memlük valisine hizmet ederek, Moğollarla yapılan savaşlara katıldı. 1310’da da Hama valisi oldu, 1312’de yaşam boyu bey ilan edildi. Memluk sultanı ile birlikte hacca gittikten sonra 1320’de sultan unvanıyla el-Melikü'l- Müeyyed adını aldı. Böylece Suriye valileri üzerinde yetki sahibi oldu. Ölünceye kadar Hama’yı yönetti, ölümünün ardından yerine oğlu geçti.
1321’de tamamladığı El-Muhtasar fî Târihi'1-Beşer adlı dünya tarihi ile meşhurdur. Takvim-ül-Buldan adlı özlü, fakat çok değerli bir coğrafya eseri de Avrupa dillerine çevrilmiştir. Ebü’l Fidâ, yönetici olarak, yaşamı boyunca kendisi gibi bilim adamlarını sanatçıları ve sanatçıları hep korudu. Yöneticiliğinin yanında dönemin ünlü hocalarından dersler aldı. Fıkıh, tefsir, felsefe, mantık, tıp, botanik, tarih, coğrafya ve nahiv gibi çeşitli ilim dallarında bilgi sahibi oldu. Çok erken tarihlerden itibaren devrinde meydana gelen olayları kaydetmeye başladı. Ayrıca şiir yazdı ve zamanındaki edebî gelişmelere rehberlik etti. Halkın ihtiyaçlarıyla yakından ilgilenerek bir kısmı hala varlığını koruyan birçok cami, medrese ve saray yaptırdı. Hama'daki Câmiu'l-Hayyât onun eseridir. Ebü'l-Fida, 26 Ekim 1331’de Hama'da vefat etti ve daha önce kendisi için yaptırdığı türbede defnedildi. Ölümü sadece ilim sahiplerini değil aynı zamanda onun âdil yönetimi altında müreffeh ve huzurlu bir hayat yaşayan Hama halkını da mateme boğmuştu. Zamanla harap olan türbesi 1925'te onarılmıştır.
ESERLERİ:
El-Muhtasar fî Târihi'1-Beşer (1869’da 2 cilt halinde yayımlandı), Takvîmü'l-Buldân, Nazmü'l-Hâvi'ş-Sağir, Şerhu'l-Kâfiye, Kitâbü'l-Mevâzîn, et-Tibrü'l-Mesbûk fî Târîhi'l-Mülûk, el-Künnâş.
KAYNAKÇA: M. Şemseddin Günaltay / İslâmda Târih ve Müverrihler (1939-42), İbrahim Alaeddin Gövsa / Türk Meşhurları (1946), Büyük Larousse (c. 6, s. 3504, 1986), Ana Britannica (c. 7, s. 612, 1987), Abdülkerim Özaydın / “Ebü’l Fidâ” (TDV İslam Ansiklopedisi, c. 10, s. 320-321, 1994), İhsan Işık / Ünlü Bilim Adamları (Türkiye Ünlüler Ansiklopedisi, c. 2,).
