Yazar, şair (D. 1864, Niğde - Ö. 5 Haziran 1947, İstanbul). Yazar Oktay Akbal’ın dedesidir. Babasının memuriyeti nedeniyle Isparta ve Antalya rüştiyelerinde (ortaokul) okudu, Niğde Rüştiyesinden mezun (1879) oldu. Daha çok özel dersler alarak yetişti. Niğde’de başladığı memurluk hayatında Tahriri Emlâk Kalemi kâtipliği, İnşaat Tahsilat kâtipliği, müsevvitlik (müsvette yazan), yazı öğretmenliği görevlerinde bulundu. Memurlukta yükselerek; Dedeağaç mutasarrıflığı, Musul, Manastır, Bağdat, Sivas, Ankara, Hicaz, Beyrut, Bursa valiliği, Şura-yı Devlet (Danıştay) üyeliği gibi önemli görevler yaptı. Ayrıca Bidayet Mahkemesi zabıt kâtipliğine tayin edilerek İstintak, Ceza ve Hukuk dairelerinde, müdde-i umumi (savcı) refakatinde çalıştı. Kastamonu Mektubi Kalemi mümeyyizliği ile vilayet gazetesi muharrirliği görevlerinde bulundu, öğretmenlik yaptı. Damat Ferit Paşa Hükümeti zamanında Bursa Valisi ve Dahiliye Nazırı iken Millî Mücadele’ye yardım ettiği gerekçesiyle idama mahkûm edilmiş (1920), sonradan cezası müebbet kürek cezasına çevrilmişti. Sahrayıcedit Mezarlığında toprağa verildi.
Tek romanı Küçük Paşa, Nabizade Nazım’ın Kara Bibik’inden sonra köy romancılığının ilk eserlerinden biri oldu. Ayrıca hikâyeleri, Türkçe ve Fransızca şiirleri vardır.
“Küçük Paşa, gerçekçi romanın ilklerinden birisi olarak edebiyat dünyamızın ilgisini çekmiştir. Daha sonra yeniden kaleme aldığı ve bazı düzeltmeler yaptığı bu roman ikinci baskısında daha derli topludur. (…)
“Bence Ebubekir Hazım Tepeyran, Türkiye Yayınevinnin büyük bir isabetle yayınladığı hatıraları bakımından bilhassa anılacaktır. Zira bu hatıralar, İmparatorluğun o geniş coğrafyası üzerinde yaşanmış canlı hatıraların en güzellerinden, en enteresanlarından birisidir. Zamanında notlar alındığından, gerçektir, düşünmeye, birtakım değerlendirmeler yapmaya ve birtakım tecrübelerden hisseler almaya değer kıymettedir. Bence Tepeyran’ın en büyük ve kıymetli eseri hatıralarıdır.” (İsmail Özmel)
ESERLERİ:
ROMAN: Küçük Paşa (1910, yeni bas., 1984).
HİKÂYE: Eski Şeyler (1910).
OTOBİYOGRAFİ: Zalimane Bir İdam Hükmü (1946).
ANI: Canlı Tarihler-Ebubekir Hazım Tepeyran Hatıraları (1944),Zalimane Bir İdam Hükmü (1946), Belgelerle Kurtuluş Savaşı Anıları (haz. Sadi Borak, 1982), Hasan Hazım.
MAKALE: Sânihat.
ŞİİR: Les Fleurs Dégénérés (Fransızca, 1931), Kar Çiçekleri (1932).
ÇEVİRİ: Güzel Sözler.
KAYNAK: Ebubekir Hazım Tepeyran-Hatıraları (1947), TDE Ansiklopedisi (c. 7, 1976-98), Yurt Ansiklopedisi (c. VIII, 1982-83), Hakkı Tarık Us / Elli Yıl Mecmuası (tsz., s. 62-63), “Ağralı, Sedat” (Büyük Larousse, 1986), Abdülkadir Hayber / Ebubekir Hâzım Tepeyran (1988), İsmail Özmel / Dünden Bugüne Niğde’li Şair ve Yazarlar (1990), Behçet Necatigil / Edebiyatımızda İsimler Sözlüğü (18. bas. 1999), TBE Ansiklopedisi (2001), İhsan Işık / Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi (2. bas., 2009).
Fotoğraflar
Yazar, şair (D. 1864, Niğde - Ö. 5 Haziran 1947, İstanbul). Yazar Oktay Akbal’ın dedesidir. Babasının memuriyeti nedeniyle Isparta ve Antalya rüştiyelerinde (ortaokul) okudu, Niğde Rüştiyesinden mezun (1879) oldu. Daha çok özel dersler alarak yetişti. Niğde’de başladığı memurluk hayatında Tahriri Emlâk Kalemi kâtipliği, İnşaat Tahsilat kâtipliği, müsevvitlik (müsvette yazan), yazı öğretmenliği görevlerinde bulundu. Memurlukta yükselerek; Dedeağaç mutasarrıflığı, Musul, Manastır, Bağdat, Sivas, Ankara, Hicaz, Beyrut, Bursa valiliği, Şura-yı Devlet (Danıştay) üyeliği gibi önemli görevler yaptı. Ayrıca Bidayet Mahkemesi zabıt kâtipliğine tayin edilerek İstintak, Ceza ve Hukuk dairelerinde, müdde-i umumi (savcı) refakatinde çalıştı. Kastamonu Mektubi Kalemi mümeyyizliği ile vilayet gazetesi muharrirliği görevlerinde bulundu, öğretmenlik yaptı. Damat Ferit Paşa Hükümeti zamanında Bursa Valisi ve Dahiliye Nazırı iken Millî Mücadele’ye yardım ettiği gerekçesiyle idama mahkûm edilmiş (1920), sonradan cezası müebbet kürek cezasına çevrilmişti. Sahrayıcedit Mezarlığında toprağa verildi.
Tek romanı Küçük Paşa, Nabizade Nazım’ın Kara Bibik’inden sonra köy romancılığının ilk eserlerinden biri oldu. Ayrıca hikâyeleri, Türkçe ve Fransızca şiirleri vardır.
“Küçük Paşa, gerçekçi romanın ilklerinden birisi olarak edebiyat dünyamızın ilgisini çekmiştir. Daha sonra yeniden kaleme aldığı ve bazı düzeltmeler yaptığı bu roman ikinci baskısında daha derli topludur. (…)
“Bence Ebubekir Hazım Tepeyran, Türkiye Yayınevinnin büyük bir isabetle yayınladığı hatıraları bakımından bilhassa anılacaktır. Zira bu hatıralar, İmparatorluğun o geniş coğrafyası üzerinde yaşanmış canlı hatıraların en güzellerinden, en enteresanlarından birisidir. Zamanında notlar alındığından, gerçektir, düşünmeye, birtakım değerlendirmeler yapmaya ve birtakım tecrübelerden hisseler almaya değer kıymettedir. Bence Tepeyran’ın en büyük ve kıymetli eseri hatıralarıdır.” (İsmail Özmel)
ESERLERİ:
ROMAN: Küçük Paşa (1910, yeni bas., 1984).
HİKÂYE: Eski Şeyler (1910).
OTOBİYOGRAFİ: Zalimane Bir İdam Hükmü (1946).
ANI: Canlı Tarihler-Ebubekir Hazım Tepeyran Hatıraları (1944),Zalimane Bir İdam Hükmü (1946), Belgelerle Kurtuluş Savaşı Anıları (haz. Sadi Borak, 1982), Hasan Hazım.
MAKALE: Sânihat.
ŞİİR: Les Fleurs Dégénérés (Fransızca, 1931), Kar Çiçekleri (1932).
ÇEVİRİ: Güzel Sözler.
KAYNAK: Ebubekir Hazım Tepeyran-Hatıraları (1947), TDE Ansiklopedisi (c. 7, 1976-98), Yurt Ansiklopedisi (c. VIII, 1982-83), Hakkı Tarık Us / Elli Yıl Mecmuası (tsz., s. 62-63), “Ağralı, Sedat” (Büyük Larousse, 1986), Abdülkadir Hayber / Ebubekir Hâzım Tepeyran (1988), İsmail Özmel / Dünden Bugüne Niğde’li Şair ve Yazarlar (1990), Behçet Necatigil / Edebiyatımızda İsimler Sözlüğü (18. bas. 1999), TBE Ansiklopedisi (2001), İhsan Işık / Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi (2. bas., 2009).
