Cahit Tanyol

Şair ve yazar, sosyolog, akademisyen, profesör  (D. 1914, Nizip / Gaziantep - Ö. 11 Ağustos 2020, İstanbul). Şair ve çevirmen Tuğrul Tanyol’un babasıdır. Nizip Cumhuriyet İlkokulu (1926), Adana Öğretmen Okulu (1931), Ankara Gazi Terbiye Enstitüsü Edebiyat Bölümü (1935), İstanbul Üniversitesi Felsefe Bölümü (1944) mezunu.

Türkçe, edebiyat ve felsefe öğretmeni olarak Yozgat Lisesi (1936), Çorum Ortaokulu (1937), İzmir Tilkilik Ortaokulu (1938-40), İstanbul Eyüp Ortaokulu (1940-44), Taksim ve Haydarpaşa liselerinde (1945) görev yaptı. 1944’te “Schopenhauer’da Ahlâkın Temeli” adlı tezi ile yüksek lisansını bitirdi ve 1946 yılında İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesine sosyoloji asistanı olarak girdi. “Haz ve Elemin Ahlâkta Yeri” adlı çalışmasıyla (1949) doktorasını tamamladı ve “Örf ve Adetler Sosyolojisi Açısından Sanat ve Ahlâk” adlı takdim tezi ile (1953) doçent, 1961 yılında profesör oldu. Öğretim üyeliği ile birlikte 1972-82 yılları arasında Sosyoloji Enstitüsü Müdürlüğü ve bölüm başkanlığı yaparak emekliye ayrıldı.

Prof. Cahit Tanyol, üniversitedeki görevi sırasında bilimsel yetersizliklerini ileri sürerek, Turhan Yörükân ile Ayda Yörükân adlı iki asistanın üniversiteden ihracını istemişti. Bunun üzerine bu iki asistan da bir bildiri yayımlayarak, Tanyol’un bilimsel yetersizliğini ileri sürdüler. İddialar basında yankı bulunca olay bir çatışma düzlemine taşınarak yazarlar arasında uzun süre tartışma konusu oldu. Olay, Türkiye Büyük Millet Meclisine kadar intikal etti.

Tanyol’un “Gurup, Taşbaşta Akşam” başlıklı ilk şiirleri İsmail Habip Sevük’ün Adana Maarif Emini iken çıkardığı Maarif Mecmuası’nda yer aldı. Şiir ve yazıları, 1928 yılından 1932 yılına kadar Servet-i Fünûn, Yenilik, İçtihat; sonraları Aramak, Varlık, Değirmen (1942-44, 12 sayı), Akademi, İnsan, Aile Küçük Dergi, Yeni İnsan, Yön, Hisar, Realite, Türk Yurdu dergilerinde yayımlandı. Yeni Sabah, Cumhuriyet, Milliyet, Son Telgraf, Güneş sürekli olarak yazdığı gazetelerdir. Fransızca ve Türkçe yayımlanan Realite dergisinde çıkan Seyahate Davet adlı şiiriyle birincilik kazandı. 1957 yılından itibaren İngiltere, Fransa ve İspanya’yı gezip gördü. Bu ülkelerde düzenlenen uluslararası sosyoloji kongrelerine katıldı.

Tanyol, Cumhuriyet, Milliyet, Güneş Sabah gibi gazetelerde yazdığı köşe yazılarından bir bölümünü 2014’te ‘Sancılı Toprak’ adıyla okuyucuyla buluşturdu. Son olarak 1991-2003 yılları arasında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi’nde ders verdi

Türkiye Yazarlar Sendikası, Edebiyatçılar Derneği, Türk Sosyolojisi Derneği, Yahya Kemal’i Sevenler Derneği, Turing Kulübü üyesiydi.

 

Vefatı:

 

Prof. Dr. Cahit Tanyol, 11 Ağustos 2020 günü sabahı İstanbul Kadıköy Moda'da bulunan evinde, 106 yaşında vefat etti. Tanyol’un cenazesi 14 Ağustos Cuma günü ikindi namazını müteakip Kadıköy Moda Camii’nde kılınacak cenaze namazının ardından Karacaahmet Mezarlığına defnedilecek. 

 

Cahit Tanyol İçin Ne Dediler?

 

Oğlu şair ve çevirmen Tuğrul Tanyol, babasının vefat haberini “Bir imparatorluğun yıkılışını, bir Cumhuriyetin kuruluşunu 2 dünya savaşının yıkıntılarını gördü. I. Dünya Savaşı’nda şehit olan babasını hiç tanımadı, tek bir fotoğrafına bile sahip olamadı. Hep buna yanardı. Onlarca kuşak insanı eğitti. Şairdi, eleştirmendi, düşünürdü. Eksikliğini hep duyacağım. Hoşça kal babacığım” ifadeleriyle duyurdu.

 

***

 

Tanyol hakkında kitap ve tez kaleme alan Dr. Erkan Çav, AA muhabirine yaptığı açıklamada, Tanyol'un Osmanlıca şiirleri yayınlanan, Türkiye Cumhuriyeti'nin de kuruluşundan itibaren her aşamasına şahitlik eden biri olduğunu söyledi.

Çav, Tanyol'un 2015-2016'ya kadar bilfiil fikir ürettiği belirterek, "80 yıla yakın fikir hayatında Türk sosyolojisine hizmet etmiş, fikirler üretmiş, aynı zamanda eleştirilebilecek ama Türkiye tarihi, düşüncesi ve sosyolojisi için tarihi bir öneme sahiptir. Dünyaya Batı'dan değil, Anadolu'dan, Türkiye'den, 'Biz'den bakan bir insan. Her şeyi eleştirilebilir ama fikri olarak bu toprakların insanıdır." diye konuştu.

Tanyol'un kaleme aldığı eserlerin yanı sıra çevirileri de bulunduğuna işaret eden Erkan Çav, şunları kaydetti:

"Bugün ülkemizde yerli sosyolojiden bahsediliyorsa, Anadolu'nun tarihine, kimliğine, kültürüne ve medeniyetine sahip çıkan bir fikir dünyası varsa Cahit Tanyol bunun öncülerinden biridir. Çok farklı fikir akımlarıyla iç içe olmuş ama temelde Türkiye'yi savunan bir noktada yer almıştır. Sosyologlara da 'Siz Türkiye'nin sosyoloğusunuz, Türkiye'yi çalışacaksınız, Türkiye'yi savunacaksınız. Batı teorilerini, düşüncelerini değil öncelikle kendi teori ve düşüncelerinizi geliştirin, onlarla Türkiye'yi anlayacaksınız.' derdi."

 

ESERLERİ:

Şiir:

 

Kuruluş ve Fetih Destanı (1969), Son Liman (bütün şiirleri, 1992), Düş Yorgunu (tüm şiirleri, 2001).

 

Deneme-İnceleme:

 

Örf ve Adetler Sosyolojisi Bakımından Sanat ve Ahlâk (1952), Sosyal Ahlâk - Laik Ahlâka Giriş (1960), Sosyolojik Açıdan Din-Ahlâk-Laiklik ve Politika Üzerine Diyaloglar (1970), Atatürk ve Halkçılık (1982), Türk Edebiyatında Yahya Kemal (1985), Türk Edebiyatında Yahya Kemal (1985), Laiklik ve İrtica (1989), Çankaya Dramı (1990), Türklerle Kürtler (1993), Schopenhauer’da Ahlâk Felsefesi (1998), Neden Türban Şeriat ve İrtica (2002), Hoca Kadri Efendi’nin Parlamentosu (2003), Sancılı Toprak (2014).

 

KAYNAKÇA: Bediî Faik / Üniversite’de Skandal (Dünya, 31.3.1963), Bediî Faik / Üniversite’de Skandal!... (Dünya, 1.4.1963), İstanbul Üniversitesinde Büyük Bir Skandal (Yeni İstanbul, 1.4.1963), İstanbul Üniversitesinde Skandal (Yeni İstanbul, 2.4.1963), Emil Galip Sandalcı / Edebiyat Fakültesinde Skandal (Yeni Sabah, 2.4.1963), Esin Talu / Kimlere Profesör Diyoruz? (Akşam, 3.4.1963), Tarık Buğra / Ciddî Bir Konu Oldu (Yeni İstanbul, 4.4.1963), Bediî Faik / Üniversite Bu Adamın Çiftliği midir? (Dünya, 4.4.1963), Sabiha Deren / Çizmeden Yukarı Çıkmayın Bakalım… (Yeni İstanbul, 6.4.1963), Tarık Buğra / Atatürk’ü Kurtarmak (Yeni İstanbul, 6.4.1963), Tarık Buğra / Atatürkçülere (Yeni İstanbul, 7.4.1963), Profesör (Dünya, 29.4.1963), Cahit Tanyol / Çürümüş Ahlâk (Cumhuriyet, 5.4.1963), Zavallı Profesör (Yeni İstanbul, 7.4.1963), Tarık Buğra / “Çürümüş Ahlâk” (Yeni İstanbul, 8.4.1963), Esin Tâlu / Palavracı Âlim (Akşam, 10.4.1963), Sabiha Deren / Sen Daha Orada mısın? (Yeni Sabah, 13.4.1963), Cahit Tanyol / İki Kadro (Cumhuriyet, 19.4.1963), Sabiha Deren / Cesarete Bakın (Yeni İstanbul, 22.4.1963), Ayda Yörükân – Turhan Yörükân / Cahit Tanyol’un “Not”una Cevap (Cumhuriyet, 11.5.1963), İhsan Işık / Yazarlar Sözlüğü (1990, 1998) - Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi (2001, 2004) – Encyclopedia of Turkish Authors (2005) - Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi (2006, gen. 2. bas. 2007), Birsen Pekçolak - Zeki Büyüktanır / Homeros’tan Günümüze Anadolu Destanları (2002), Turhan Yörükân – Ayda Yörükân / Üniversitede İlim ve Ahlâk – Cahit Tanyol ve Sosyoloji (yay. haz. Ali Birinci, 2003), İhsan Işık / Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi (2. bas., 2009), Prof. Dr. Cahit Tanyol vefat etti - "Türkiye Sosyolojisi" anlayışının öncüsü Prof. Dr. Cahit Tanyol vefat etti (cnnturk.com, 11.08.2020), Sosyoloji dünyasında bir devir sona erdi (karar.com, 12.08.2020 ).