Süryani bilgin (D. ? - Ö. 700, Diyarbekir). Hayatı ve yaşadığı döneme ilişkin bilgiler yetersizdir. Süryani kaynaklarına göre, Hz. İsa'yla 3.5 yıl birlikte oturup kalktığına, mucizelerine tanık olduğuna inanılan, ancak çevresinde kıskanılan ve asi bilinen bir kişi olduğuna inanılmıştır. 75 yılında Hindu Kâhinlerince öldürülüp, Süryani kafileleri tarafından cesedinin 394 yılında Hindistan'dan önce Urfa2ya, daha sonra da Amid'e getirilerek Meryem Ana Kilisesi'ne gömüldüğü rivayet edilmiştir. Adına Urfa’da büyük bir kilise inşa edildikten sonra Kudüs, Şam, Trablus, Kıtırbıl, Diyarbekir, Mardin, Musul ve Bağdat gibi önemli yerlerde de kiliseler inşa edilmiştir.
Mor Toma’nın cesedinin Urfa’dan Diyarbakır’a getirilme sebebi ve tarihi hususunda yeterli bilgi mevcut değildir. Bilinen Meryem Ana Kilisesi’nin Güney Ğnizo’sunda bulunan büyük bir mezar üzerinde şu Süryanice - Gerşuni yazıdır:
“M.S.12 Şubat 1871 tarihinde Patrik 2. Yakup bu dünyadan intikal etti ve Elçi Mor Tuma ve Aziz Mor Hevoro’nun mezarında defnedildi. 2182 Yunan yılı”. (Gabriyel Akyüz)
Araştırmacı- yazar ve papaz Gabriyel Akyüz'ün verdiği bilgilere göre, Amidli Toma (Mor Tuma), Diyarbakır'da gömülü Süryani azizlerindendir. Şevket Beysanoğlu'nun verdiği bilgilere göre ise; Amidli Toma, Yedinci Asrın Urfalı büyükleri derecesinde meşhur olan Amidli Torna şehrin tanınmış piskoposlarından olup teoloji bilginidir. Çağdaşı olan müellifler, onun şahsiyetini övmede mübalâğa ederek, ilim göklerinin parlak yıldızı olduğunu anmışlardır. 680 yılında şöhreti her tarafa yayılmış bulunan Torna, 700 yılında ölmüştür. Eserleri ele geçmemiştir.
KAYNAK: Şevket Beysanoğlu / DFSA (2. bas. 1996, c. 1, s. 4), Gabriyel Akyüz'den alınan bilgiler, İhsan Işık / Diyarbakır Ansiklopedisi (2013).
