Ahmet Necdet
Şair ve yazar, akademisyen, coğrafya, profesörü (D. 1 Mart 1933, İnegöl / Bursa – Ö. 5 Mayıs 2009, İstanbul ). Tam adı Ahmet Necdet Sözer. İnegöl Merkez İlkokulu, İnegöl Ortaokulu, İstanbul Çapa Erkek Lisesi (1950), İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü (1954) ve Çapa Yüksek Öğretmen Okulu mezunu.
Van (1954-55), Konya (1956-57) ve Finike’de (1959-60) coğrafya öğretmenliği yaptı. 1961 yılında Atatürk Üniversitesine asistan olarak girdi. Burada . Beşerî ve İktisadî Coğrafya Doktoru oldu (1963), doçentliğe (1968) ve profesörlüğe yükseldi (1974). Yaklaşık on beş yıl çalıştığı ve coğrafya profesörü olduğu Atatürk Üniversitesinde 1968-69 arası sekiz sayı olmak üzere Deneme adlı bir yapraklık bir dergi çıkardı. Kısa bir süre Muğla İşletmecilik Yüksek Okulunda çalıştıktan sonra, Ege Üniversitesi öğretim kadrosuna katıldı (1979). Bu üniversitenin Edebiyat Fakültesinde Coğrafya Bölümünü ve Ege Coğrafyası Dergisi’ni kurdu. 1994-99 arası Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesinde görev yaptı. Son çalıştığı üniversitede öğretim üyesi iken emekli oldu.
İlk şiiri “Gece Yarısı Şiirleri I-III”, Uludağ dergisinin (Bursa) Mayıs-Haziran 1950 sayısında yer almıştı. Sonraki yıllarda ürünlerini İstanbul, Yeditepe, Varlık, Broy, Çağdaş Eleştiri, Musiki ve Nota, Adam Sanat, Biçem, Yeni Biçem, Düşlem, Yaşasın Edebiyat, İnsancıl, Kedi Şiir Seçkisi (Antalya), İnsan (Antalya), Bahçe (Antalya), Güzel Yazılar ve Gösteri dergilerinde yayımladı. Kendi şiir kitapları dışında antolojiler derledi ve dünya edebiyatından çeviriler yaptı. TRT İzmir Radyosunda “Şeker Mikrofon”, TRT 2’de “Stüdyo İzmir”; Bursa Olay TV, As TV, Flash TV, (İstanbul) Yeditepe TV’de programlar yaptı. Gün Yüzleri adlı eseriyle TDK Şiir Ödülünü aldı. Aşk Ey ile 2002 Yunus Nadi Şiir Ödülünü Roni Margulies’le paylaştı. Yevgeniy Onegin adlı kitap, Dünya-Kitap dergisi tarafından 2003-En İyi Çeviri Kitap ödülü aldı. PEN Yazarlar Derneği, TYS, Edebiyatçılar Derneği üyesidir.
Vefatı
Ahmet Necdet Sözer, 5 Mayıs 2009 günü İstanbul’da vefat etti. Sözer’in cenazesi ertesi gün öğle namazı ardından kılınan namazdan sonra Zincirlikuyu Mezarlığında toprağa verildi.
Ahmet Necdet Sözer İçin Ne Dediler?
“Bir şiirin daha ilk okuyuşumuzda bizi heyecanlandırması, başarılı olduğunun delili. Fakat fazla değildir benim böyle hayranlıklarım. (...) Bana çokgen ve içimden gelerek konuşma ve yorum imkânı veren şiirler karşısında çocuklar gibi seviniyorum. Ölçülü, hesaplı, dengeli ve her şeyden önce dolu şiiriniz için tekrar tebrik ve teşekkürler.” (Behçet Necatigil)
“Kısa bir değerlendirme yapmak gerekirse, öncelikle, Ahmet Necdet’in şiirinin gelenekten beslendiği söylenmeli... Şairin bir başka avantajı, Fransızca ve Almancadan yaptığı şiir çevrileri sayesinde, çağdaş Batı şiiriyle de dirsek teması içinde oluşu. Böylece geçmişle şimdinin, evrenselle yerelin ortak bir olanakta birleşmesi gündeme geliyor ki, bu koyaktan doğan şiirin gerçek şiir olmama şansı neredeyse yok gibidir.” (Ramis Dara)
***
“Ahmet Necdet şiirinin içine girmeyenler, onu biçem eskisi bir şair olarak görebilir. Dış görünüşü içe yansıtmak yanılgıya düşürür bizi. O, geleneği savsaklamayan, Divan Şiirinden aldığı ‘söz kuyumcusu’ inceliğini halk şiirinin lirik yakınlığı ile birleştiren bir dokuya sahiptir. Dil de, gerçeklik de eskiden ileridir. Etkilenim alanının galerisi oldukça zengin ve karmaşıktır. Şiire aşkla indiği saatlerde Fuzulî’si, Şeyh Galib’i, Nedim’i, Yunus’u Karacaoğlan’ı saf tutup karşıcı çıkarlar. Bir başka kapıdan Baudelaire, Apollinaire, Aragon, Yesenin gibi aşkla mayalanmış şiir meczupları usul usul içeriye dolar. Sözün bir taşını yerine koymada, kendinden önceki olanakları ve benzer ustalıkları gözardı etmez Ahmet Necdet. Karşıtlığa, ironiye, mecaza, eğretilemeye yeni görevler yükler.” (Ahmet Günbaş)
***
“Ahmet Necdet yalnız şiir kitaplarıyla, yalnız antolojileriyle değil, çeviri kitaplarıyla da edebiyatımıza çok değerli eserler kazandırmıştır.” (Anıl Meriçelli)
ESERLERİ:
Şiir:Uzuneşek (1977), Ne Çok Enkaz (1988), Sana Bunca Yangından (1991), İnegöl Hey İnegöl (1992), Gün Yüzleri (1992), Kün (1994), Ay Kasidesi (1995), Zümrüt Longa (1998), Bir Can Yongasıdır Aşk (toplu şiirleri ve yeni şiirleri, 1998), Aşk Ey (2001), Haiku Kuşu (2004), İnce Divan (2004).
Deneme-İnceleme:Bir Bölük Ankâ (2003).
Antoloji: Çağdaş Fransız Şiiri (1959), Modern Türk Şiiri Yönelimler / Tanıklıklar / Örnekler (1993), Bugünün Diliyle Divan Şiiri Antolojisi (1995), Baudelaire‘den Bugüne Fransız Şiiri Antolojisi (1997), Tekke Şiiri (1997), Latin Şiiri Antolojisi (Jean Louis Mattei ile birlikte, 1998), Aşklar Şiirle Kanar (1999), Yahya Kemal‘den Günümüze Tematik Türk Şiiri Antolojisi (2000), Rus Şiirinin Gümüş Çağı (2004).
Tiyatro:Kraliçe Stratonike (2000, şiirli oyun).
Çeviri: Bademlerden Say Beni (Paul Celan‘dan, Gertrude Durusoy ile, 1983), Dünya Gülü (G. Apollinaire‘den, G.D. ile, 1986), Mutlu Aşk Yoktur (Louis Aragon‘dan, G.D. ile, 1988), Akşamları Kalbim (Georg Trakl‘dan, G.d. ile, 1991), Kırk Kötülük Çiçeği (Charles Baudelaire‘den, 1992), Haşhaş ve Bellek (Paul Celan‘dan, G.D. ile, 1994), Zamanın Kırmızısı Dudaklarda (P. Celan‘dan, G.D. ile, 1996), Telefon Kulübesi (A. Voznesenski‘den, G.D. ve Mirbatır Husanov ile, 1997), Alkoller (G. Apollinaire‘den, G.D. ve J. Louis Mattei ile, 1997), Getto (oyun, Joshua Sobol‘dan, 1994; bu oyun İstanbul’da sahnelendi, Ankara’da hâlâ sahnelenmektedir), Şairin Ölümü (Lermontov‘dan, K. Miziev ile, 2000), Dr. Jivago‘nun 17. Bölümü (Boris Pasternak‘tan, K. Miziev ile, 2001), Kafkas Şiirleri (Kaysın Kuliev‘den, K. Miziev ile, 2002), Aşk Şiirleri (Puşkin’den, K. Miziev’le birlikte, 2003), Bir Çift Kuğudur Yârin Elleri (S. Yesenin’den, 2003), Yevgeniy Onegin (Puşkin’den, 2003), Sonsuzluk Benimle Var (B. Pasternak’dan, 2004), Nedir Yaşamın Gizi (Ö. Hayyam’dan, 2004), Mirabeau Köprüsü (G. Apollinaire’den G.D. ile, 2004).
Ayrıca coğrafyayla ilgili Türk Coğrafya Dergisi, Bibliyografya Dergisi, Ege Coğrafya Dergisi vb. dergilerde yayımlanmış pek çok makalesi vardır.
HAKKINDA: Tarık Dursun K. (Düşün dergisi, Ekim 1986), Afşar Timuçin (Varlık, Ağustos 1988), Ramis Dara / Biçem (Temmuz 1992), Necla Saatçılar (Cumhuriyet Kitap, 16.11.1995), Tuncer Uçarol (Varlık, Şubat 1996), Leyla Şahin (Varlık dergisi, Aralık 1998), Timuçin Özyürekli / İki Şair İki Kitap – Aşkın Taç Yaprağı ve Zümrüt Longa (Cumhuriyet Kitap, 4.9.1998), Asaf Koçman / Prof. Dr. Ahmet Necdet Sözer’in Meslek Yaşamı ve Türkiye Coğrafyasına Katkıları (Ege Coğrafya Dergisi, sayı: 11), Behçet Necatigil / Edebiyatımızda İsimler Sözlüğü (18. bas. 1999), Şükran Kurdakul / Şairler ve Yazarlar Sözlüğü (gen. 6. bas. 1999), Ahmet Günbaş / Cumhuriyet Kitap (5.7.2001), Muzaffer Uyguner (Türk Dili Dergisi, Eylül-Ekim 2001), TBE Ansiklopedisi (2001), M. Güner Demiray / Ahmet Necdet’in “Aşk Ey”i (Cumhuriyet Kitap, 11.1.2002), Gamze Akdemir / Yunus Nadi Şiir Ödülü 2002 “Aşk Ey!” ile Ahmet Necdet’in “Şiir Acılar Sultanı Şairin Alanıdır” (Cumhuriyet Kitap, 27.06.2002), Osman Serhat Erkekli / Benim Baudelaire’im (Cumhuriyet Kitap, 15.8.2002), Metin Cengiz / Varlık (Mart 2002), Anıl Meriçelli / Yalnızlık Mevsim Olur (2002), Fahrettin Koyuncu / Hep’le Hiç’in Sonsuz Dansı (Hürriyet Gösteri, Aralık 2004), Vitrindekiler (Cumhuriyet Kitap, 6.1.2005), Türkiye Yazarlar Birliği / Türkiye Kültür Sanat Yıllığı (2011).
Fotoğraflar
Şair ve yazar, akademisyen, coğrafya, profesörü (D. 1 Mart 1933, İnegöl / Bursa – Ö. 5 Mayıs 2009, İstanbul ). Tam adı Ahmet Necdet Sözer. İnegöl Merkez İlkokulu, İnegöl Ortaokulu, İstanbul Çapa Erkek Lisesi (1950), İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü (1954) ve Çapa Yüksek Öğretmen Okulu mezunu.
Van (1954-55), Konya (1956-57) ve Finike’de (1959-60) coğrafya öğretmenliği yaptı. 1961 yılında Atatürk Üniversitesine asistan olarak girdi. Burada . Beşerî ve İktisadî Coğrafya Doktoru oldu (1963), doçentliğe (1968) ve profesörlüğe yükseldi (1974). Yaklaşık on beş yıl çalıştığı ve coğrafya profesörü olduğu Atatürk Üniversitesinde 1968-69 arası sekiz sayı olmak üzere Deneme adlı bir yapraklık bir dergi çıkardı. Kısa bir süre Muğla İşletmecilik Yüksek Okulunda çalıştıktan sonra, Ege Üniversitesi öğretim kadrosuna katıldı (1979). Bu üniversitenin Edebiyat Fakültesinde Coğrafya Bölümünü ve Ege Coğrafyası Dergisi’ni kurdu. 1994-99 arası Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesinde görev yaptı. Son çalıştığı üniversitede öğretim üyesi iken emekli oldu.
İlk şiiri “Gece Yarısı Şiirleri I-III”, Uludağ dergisinin (Bursa) Mayıs-Haziran 1950 sayısında yer almıştı. Sonraki yıllarda ürünlerini İstanbul, Yeditepe, Varlık, Broy, Çağdaş Eleştiri, Musiki ve Nota, Adam Sanat, Biçem, Yeni Biçem, Düşlem, Yaşasın Edebiyat, İnsancıl, Kedi Şiir Seçkisi (Antalya), İnsan (Antalya), Bahçe (Antalya), Güzel Yazılar ve Gösteri dergilerinde yayımladı. Kendi şiir kitapları dışında antolojiler derledi ve dünya edebiyatından çeviriler yaptı. TRT İzmir Radyosunda “Şeker Mikrofon”, TRT 2’de “Stüdyo İzmir”; Bursa Olay TV, As TV, Flash TV, (İstanbul) Yeditepe TV’de programlar yaptı. Gün Yüzleri adlı eseriyle TDK Şiir Ödülünü aldı. Aşk Ey ile 2002 Yunus Nadi Şiir Ödülünü Roni Margulies’le paylaştı. Yevgeniy Onegin adlı kitap, Dünya-Kitap dergisi tarafından 2003-En İyi Çeviri Kitap ödülü aldı. PEN Yazarlar Derneği, TYS, Edebiyatçılar Derneği üyesidir.
Vefatı
Ahmet Necdet Sözer, 5 Mayıs 2009 günü İstanbul’da vefat etti. Sözer’in cenazesi ertesi gün öğle namazı ardından kılınan namazdan sonra Zincirlikuyu Mezarlığında toprağa verildi.
Ahmet Necdet Sözer İçin Ne Dediler?
“Bir şiirin daha ilk okuyuşumuzda bizi heyecanlandırması, başarılı olduğunun delili. Fakat fazla değildir benim böyle hayranlıklarım. (...) Bana çokgen ve içimden gelerek konuşma ve yorum imkânı veren şiirler karşısında çocuklar gibi seviniyorum. Ölçülü, hesaplı, dengeli ve her şeyden önce dolu şiiriniz için tekrar tebrik ve teşekkürler.” (Behçet Necatigil)
“Kısa bir değerlendirme yapmak gerekirse, öncelikle, Ahmet Necdet’in şiirinin gelenekten beslendiği söylenmeli... Şairin bir başka avantajı, Fransızca ve Almancadan yaptığı şiir çevrileri sayesinde, çağdaş Batı şiiriyle de dirsek teması içinde oluşu. Böylece geçmişle şimdinin, evrenselle yerelin ortak bir olanakta birleşmesi gündeme geliyor ki, bu koyaktan doğan şiirin gerçek şiir olmama şansı neredeyse yok gibidir.” (Ramis Dara)
***
“Ahmet Necdet şiirinin içine girmeyenler, onu biçem eskisi bir şair olarak görebilir. Dış görünüşü içe yansıtmak yanılgıya düşürür bizi. O, geleneği savsaklamayan, Divan Şiirinden aldığı ‘söz kuyumcusu’ inceliğini halk şiirinin lirik yakınlığı ile birleştiren bir dokuya sahiptir. Dil de, gerçeklik de eskiden ileridir. Etkilenim alanının galerisi oldukça zengin ve karmaşıktır. Şiire aşkla indiği saatlerde Fuzulî’si, Şeyh Galib’i, Nedim’i, Yunus’u Karacaoğlan’ı saf tutup karşıcı çıkarlar. Bir başka kapıdan Baudelaire, Apollinaire, Aragon, Yesenin gibi aşkla mayalanmış şiir meczupları usul usul içeriye dolar. Sözün bir taşını yerine koymada, kendinden önceki olanakları ve benzer ustalıkları gözardı etmez Ahmet Necdet. Karşıtlığa, ironiye, mecaza, eğretilemeye yeni görevler yükler.” (Ahmet Günbaş)
***
“Ahmet Necdet yalnız şiir kitaplarıyla, yalnız antolojileriyle değil, çeviri kitaplarıyla da edebiyatımıza çok değerli eserler kazandırmıştır.” (Anıl Meriçelli)
ESERLERİ:
Şiir:Uzuneşek (1977), Ne Çok Enkaz (1988), Sana Bunca Yangından (1991), İnegöl Hey İnegöl (1992), Gün Yüzleri (1992), Kün (1994), Ay Kasidesi (1995), Zümrüt Longa (1998), Bir Can Yongasıdır Aşk (toplu şiirleri ve yeni şiirleri, 1998), Aşk Ey (2001), Haiku Kuşu (2004), İnce Divan (2004).
Deneme-İnceleme:Bir Bölük Ankâ (2003).
Antoloji: Çağdaş Fransız Şiiri (1959), Modern Türk Şiiri Yönelimler / Tanıklıklar / Örnekler (1993), Bugünün Diliyle Divan Şiiri Antolojisi (1995), Baudelaire‘den Bugüne Fransız Şiiri Antolojisi (1997), Tekke Şiiri (1997), Latin Şiiri Antolojisi (Jean Louis Mattei ile birlikte, 1998), Aşklar Şiirle Kanar (1999), Yahya Kemal‘den Günümüze Tematik Türk Şiiri Antolojisi (2000), Rus Şiirinin Gümüş Çağı (2004).
Tiyatro:Kraliçe Stratonike (2000, şiirli oyun).
Çeviri: Bademlerden Say Beni (Paul Celan‘dan, Gertrude Durusoy ile, 1983), Dünya Gülü (G. Apollinaire‘den, G.D. ile, 1986), Mutlu Aşk Yoktur (Louis Aragon‘dan, G.D. ile, 1988), Akşamları Kalbim (Georg Trakl‘dan, G.d. ile, 1991), Kırk Kötülük Çiçeği (Charles Baudelaire‘den, 1992), Haşhaş ve Bellek (Paul Celan‘dan, G.D. ile, 1994), Zamanın Kırmızısı Dudaklarda (P. Celan‘dan, G.D. ile, 1996), Telefon Kulübesi (A. Voznesenski‘den, G.D. ve Mirbatır Husanov ile, 1997), Alkoller (G. Apollinaire‘den, G.D. ve J. Louis Mattei ile, 1997), Getto (oyun, Joshua Sobol‘dan, 1994; bu oyun İstanbul’da sahnelendi, Ankara’da hâlâ sahnelenmektedir), Şairin Ölümü (Lermontov‘dan, K. Miziev ile, 2000), Dr. Jivago‘nun 17. Bölümü (Boris Pasternak‘tan, K. Miziev ile, 2001), Kafkas Şiirleri (Kaysın Kuliev‘den, K. Miziev ile, 2002), Aşk Şiirleri (Puşkin’den, K. Miziev’le birlikte, 2003), Bir Çift Kuğudur Yârin Elleri (S. Yesenin’den, 2003), Yevgeniy Onegin (Puşkin’den, 2003), Sonsuzluk Benimle Var (B. Pasternak’dan, 2004), Nedir Yaşamın Gizi (Ö. Hayyam’dan, 2004), Mirabeau Köprüsü (G. Apollinaire’den G.D. ile, 2004).
Ayrıca coğrafyayla ilgili Türk Coğrafya Dergisi, Bibliyografya Dergisi, Ege Coğrafya Dergisi vb. dergilerde yayımlanmış pek çok makalesi vardır.
HAKKINDA: Tarık Dursun K. (Düşün dergisi, Ekim 1986), Afşar Timuçin (Varlık, Ağustos 1988), Ramis Dara / Biçem (Temmuz 1992), Necla Saatçılar (Cumhuriyet Kitap, 16.11.1995), Tuncer Uçarol (Varlık, Şubat 1996), Leyla Şahin (Varlık dergisi, Aralık 1998), Timuçin Özyürekli / İki Şair İki Kitap – Aşkın Taç Yaprağı ve Zümrüt Longa (Cumhuriyet Kitap, 4.9.1998), Asaf Koçman / Prof. Dr. Ahmet Necdet Sözer’in Meslek Yaşamı ve Türkiye Coğrafyasına Katkıları (Ege Coğrafya Dergisi, sayı: 11), Behçet Necatigil / Edebiyatımızda İsimler Sözlüğü (18. bas. 1999), Şükran Kurdakul / Şairler ve Yazarlar Sözlüğü (gen. 6. bas. 1999), Ahmet Günbaş / Cumhuriyet Kitap (5.7.2001), Muzaffer Uyguner (Türk Dili Dergisi, Eylül-Ekim 2001), TBE Ansiklopedisi (2001), M. Güner Demiray / Ahmet Necdet’in “Aşk Ey”i (Cumhuriyet Kitap, 11.1.2002), Gamze Akdemir / Yunus Nadi Şiir Ödülü 2002 “Aşk Ey!” ile Ahmet Necdet’in “Şiir Acılar Sultanı Şairin Alanıdır” (Cumhuriyet Kitap, 27.06.2002), Osman Serhat Erkekli / Benim Baudelaire’im (Cumhuriyet Kitap, 15.8.2002), Metin Cengiz / Varlık (Mart 2002), Anıl Meriçelli / Yalnızlık Mevsim Olur (2002), Fahrettin Koyuncu / Hep’le Hiç’in Sonsuz Dansı (Hürriyet Gösteri, Aralık 2004), Vitrindekiler (Cumhuriyet Kitap, 6.1.2005), Türkiye Yazarlar Birliği / Türkiye Kültür Sanat Yıllığı (2011).
