Ahi EvranBu sayfa sizin mi?
Ahîlik teşkilâtının kurucusu, debbağ esnafının pîri. Asıl adı Şeyh Nasîrüddin Mahmûd Ahî Evran b. Abbas olup, halk arasında Ahî Evran ya da Ahî Evren adlarıyla tanındı. “Evran” adı “gök, kâniat” anlamlarına gelir. 13. yüzyıl -14. yüzyıl arası doksan üç yıl yaşadığı rivayet edilir. Ancak hayatına ilişkin hakkında yeterli bilgiler bulunmamakla birlikte, hakkında çeşitli menkıbeler vardır. Esnaf ve ticaret ahlakı alanında etkili bir gelenek ve ahlakın gelişmesi ve yerleşmesinde büyük rolü bulunan ve şairlik yönü de olan ünlü bir mutasavvıftır.
Anadolu'da yetişen Ahî Evran’ın belirli sürelerle Denizli, Konya ve Kayseri'de yaşadığı; bu şehirlerin dışında da birçok şehir ve kasabayı dolaşarak ahîlik teşkilâtının kuruluşu ve yayılışında önemli bir rol oynadığı bilinmektedir. Son olarak Kırşehir'e yerleşerek ve vefatına kadar burada kaldı ve adına bir zâviye yaptırıldı.
Ünlü mutasavvıf ve düşünür Hacı Bektaş-ı Veli’nin (XV. Yüzyıl) Velâyetnâmesi'nde Ahî Evran’ın Hacı Bektaş-ı Veli ve diğer tasavvuf erbabıyla görüşmeleri ve özellikle Hacı Bektâş-ı Velî ile olan yakın dostluğu hakkında bilgiler yer alır. Çeşitli kaynaklardaki bilgiler ve bazı tarihî olaylardan, Ahî Evran'ın Hacı Bektâş-ı Velî dışında bir başka ulu kişi, ünlü mutasavvıf ve düşünür Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî ile de aynı çağda yaşadığı anlaşılır. 1262'de veya 1300-17 yılları arası bir tarihte vefat ettiği ya da öldürüldüğü tahmin edilmekteyse de araştırmalar bu tarihlerin bile ihtiyatla karşılanması gerektiğini belirtir.
Debbağlık mesleğinin pîri kabul edilerek Türk debbağlarının silsilenameleri kendisine dayandırılır. 15. yüzyıldan itibaren Osmanlı Devleti tarihi boyunca ve hatta günümüze dek Ahî Evran'ın esnafların ve esnaflığın pîri olduğu bilgisi Anadolu, Rumeli, Bosna, Kırım dâhil tüm Osmanlı coğrafyasına yayılmıştır. Kırşehir'de bulunan Ahî Evran Zaviyesi, yüzyıllar boyu debbağlar başta olmak üzere tüm zenaat erbabının manevî merkezi sayılır. Oluşan geleneğe göre, Ahi Evran Zaviyesinde unvanını alan Ahî Baba ile onların yetki verdiği kişiler çıraklara şed (kuşak) bağlamak hakkına sahipti. Bu yetki zaman zaman devlete tasdik ettirilmiş ve yetki paylaşımı esnaftan bazılarının Ahî Evran makamı ve fütüvvet geleneğiyle ilişkilerinin gevşemesi sonucunu doğurmuştur. Bu gelişme ile bazı dönemlerde zaviye şeyhlerinin devlet yetkililerine başvurarak bütün esnafın pîri olduklarına dair berat aldıkları görülmüştür. XIV. Yüzyılda kurulan Ahî Evran Zaviyesi’ndeki türbe üzerine 1450 yılında Şeydi Beyoğlu Emîr Hasan Bey tarafından bir bina yaptırıldı. 1481'de Dulkadiroğlu Alâüddevle Bey binayı genişletti. 1560-61’de Ahî Evran ailesinden bir şeyh de zaviyeye bir mescit ekledi. Ahi Evran Zaviyesi’nde mescidin yanı sıra bir divanhane, bir sofa ve odalar ile türbeler ile cümle kapısı üzerine konulan bir kitabe bulunmaktadır. Kitabede ünlü mutasavvıfın adı ile Sultan II. Mahmud'un (1819-20) tarihli tuğrası yer almaktadır. Zaviye, son görünümünü Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün 1968-72 arası yaptırdığı restorasyon sonunda kazandı.
KAYNAKÇA: Cevat Hakkı Tarım / Kırşehir Tarihi Üzerinde Araştırmalar I (1938), Tarihte Kırşehri-Gülşehri (1948), Abdülbâki Gölpınarlı / Vilâyetnâme (1958), W. Rüben / Kırşehir'in Dikkatimizi Çeken San'at Âbideleri A: Yapılar (çev. Abidin İtil, 1947), Mikâil Bayram / Ahi Evren Kimdir? (1978), Neşet Çağatay / Bir Türk Kurumu Olan Ahilik (1981), İlhan Şahin / Ahi Evran Vakfiyyesi ve Vakıflarına Dair (Türklük Araştırmaları Dergisi sy:I, s. 324-341, 1985), İlhan Şahin / TDV İslam Ansiklopedisi (c. 1, s. 529-530, 1988), İhsan Işık / Ünlü Fikir ve Kültür Adamları (Türkiye Ünlüleri Ansiklopedisi, C. 3, 2013) - Encyclopedia of Turkey’s Famous People (2013).
Fotoğraflar
Ahîlik teşkilâtının kurucusu, debbağ esnafının pîri. Asıl adı Şeyh Nasîrüddin Mahmûd Ahî Evran b. Abbas olup, halk arasında Ahî Evran ya da Ahî Evren adlarıyla tanındı. “Evran” adı “gök, kâniat” anlamlarına gelir. 13. yüzyıl -14. yüzyıl arası doksan üç yıl yaşadığı rivayet edilir. Ancak hayatına ilişkin hakkında yeterli bilgiler bulunmamakla birlikte, hakkında çeşitli menkıbeler vardır. Esnaf ve ticaret ahlakı alanında etkili bir gelenek ve ahlakın gelişmesi ve yerleşmesinde büyük rolü bulunan ve şairlik yönü de olan ünlü bir mutasavvıftır.
Anadolu'da yetişen Ahî Evran’ın belirli sürelerle Denizli, Konya ve Kayseri'de yaşadığı; bu şehirlerin dışında da birçok şehir ve kasabayı dolaşarak ahîlik teşkilâtının kuruluşu ve yayılışında önemli bir rol oynadığı bilinmektedir. Son olarak Kırşehir'e yerleşerek ve vefatına kadar burada kaldı ve adına bir zâviye yaptırıldı.
Ünlü mutasavvıf ve düşünür Hacı Bektaş-ı Veli’nin (XV. Yüzyıl) Velâyetnâmesi'nde Ahî Evran’ın Hacı Bektaş-ı Veli ve diğer tasavvuf erbabıyla görüşmeleri ve özellikle Hacı Bektâş-ı Velî ile olan yakın dostluğu hakkında bilgiler yer alır. Çeşitli kaynaklardaki bilgiler ve bazı tarihî olaylardan, Ahî Evran'ın Hacı Bektâş-ı Velî dışında bir başka ulu kişi, ünlü mutasavvıf ve düşünür Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî ile de aynı çağda yaşadığı anlaşılır. 1262'de veya 1300-17 yılları arası bir tarihte vefat ettiği ya da öldürüldüğü tahmin edilmekteyse de araştırmalar bu tarihlerin bile ihtiyatla karşılanması gerektiğini belirtir.
Debbağlık mesleğinin pîri kabul edilerek Türk debbağlarının silsilenameleri kendisine dayandırılır. 15. yüzyıldan itibaren Osmanlı Devleti tarihi boyunca ve hatta günümüze dek Ahî Evran'ın esnafların ve esnaflığın pîri olduğu bilgisi Anadolu, Rumeli, Bosna, Kırım dâhil tüm Osmanlı coğrafyasına yayılmıştır. Kırşehir'de bulunan Ahî Evran Zaviyesi, yüzyıllar boyu debbağlar başta olmak üzere tüm zenaat erbabının manevî merkezi sayılır. Oluşan geleneğe göre, Ahi Evran Zaviyesinde unvanını alan Ahî Baba ile onların yetki verdiği kişiler çıraklara şed (kuşak) bağlamak hakkına sahipti. Bu yetki zaman zaman devlete tasdik ettirilmiş ve yetki paylaşımı esnaftan bazılarının Ahî Evran makamı ve fütüvvet geleneğiyle ilişkilerinin gevşemesi sonucunu doğurmuştur. Bu gelişme ile bazı dönemlerde zaviye şeyhlerinin devlet yetkililerine başvurarak bütün esnafın pîri olduklarına dair berat aldıkları görülmüştür. XIV. Yüzyılda kurulan Ahî Evran Zaviyesi’ndeki türbe üzerine 1450 yılında Şeydi Beyoğlu Emîr Hasan Bey tarafından bir bina yaptırıldı. 1481'de Dulkadiroğlu Alâüddevle Bey binayı genişletti. 1560-61’de Ahî Evran ailesinden bir şeyh de zaviyeye bir mescit ekledi. Ahi Evran Zaviyesi’nde mescidin yanı sıra bir divanhane, bir sofa ve odalar ile türbeler ile cümle kapısı üzerine konulan bir kitabe bulunmaktadır. Kitabede ünlü mutasavvıfın adı ile Sultan II. Mahmud'un (1819-20) tarihli tuğrası yer almaktadır. Zaviye, son görünümünü Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün 1968-72 arası yaptırdığı restorasyon sonunda kazandı.
KAYNAKÇA: Cevat Hakkı Tarım / Kırşehir Tarihi Üzerinde Araştırmalar I (1938), Tarihte Kırşehri-Gülşehri (1948), Abdülbâki Gölpınarlı / Vilâyetnâme (1958), W. Rüben / Kırşehir'in Dikkatimizi Çeken San'at Âbideleri A: Yapılar (çev. Abidin İtil, 1947), Mikâil Bayram / Ahi Evren Kimdir? (1978), Neşet Çağatay / Bir Türk Kurumu Olan Ahilik (1981), İlhan Şahin / Ahi Evran Vakfiyyesi ve Vakıflarına Dair (Türklük Araştırmaları Dergisi sy:I, s. 324-341, 1985), İlhan Şahin / TDV İslam Ansiklopedisi (c. 1, s. 529-530, 1988), İhsan Işık / Ünlü Fikir ve Kültür Adamları (Türkiye Ünlüleri Ansiklopedisi, C. 3, 2013) - Encyclopedia of Turkey’s Famous People (2013).
