Abdülmelik Fırat
Çiftçi, iş adamı, siyasetçi, XI. ve XIX. Dönem Erzurum Milletvekili ı, şair (D. 1934, Erzurum – Ö. 28 Eylül 2009, Ankara). Şeyh Sait’in torunudur. Diyarbakır Sosyal Bilimler Meslek Yüksek Okulu mezunudur. Arapça, Farsça, İngilizce, Kürtçe, Zazaca biliyordu.
Baba adı Şahabettin. Anne adı Ayşe. Babası Şeyh Şahabettin, Şeyh Said'in yeğeni aynı zamanda Onun kızı Ayşan Hanım ile evliydi. 1925'deki isyanın ardından Şeyh Sait ve pek çok yakını idam edilmişti.
Ailenin hayatta olan mensupları da sürgüne gönderildiler. Sürgüne gönderilenler, 1929'un Mart ayında Takrir-i Sükun Kanunu'nun kaldırılmasıyla memleketlerine geri dönebildi. Ancak topraklarına el konulmuştu. Tekrar gidip yerleşmelerine izin verilmiş, fakat araziler resmen verilmemişti. Bu arada Soyadı Kanunu çıkarılmış, Şeyh Said ailesinin bir kısmına sürgünde Fırat soyadı verilmişti. Ancak Aile 1935'de ikinci kez sürgüne tabi tutuldu. Çok partili dönemin başlaması ile TBMM, 8 Haziran 1947'de 5098 sayılı kanunu kabul ederek, 1934'teki Mecburi İskan Kanunu'nun bazı maddelerini değiştirmiş, bazı maddelerini de yürürlükten kaldırmıştı. Böylece Fırat ailesi birkaç günlük yolculuğun ardından Hınıs'ın Kolhisar köyüne döndüler.
İlk kez 1957'de 7 yıl yaşını büyüterek DP’den XI. Dönem Erzurum milletvekili oldu. Ereğli Demir Çelik Fabrikası Yönetim Kurulu Üyesi olarak görev yaptı. 27 Mayıs İhtilali'nde tutuklanan yaklaşık 500 kişinin içinde en genciydi. 1,5 yıla yakın Yassıada'da kaldı. Yargılama sonucu önce idam cezasına çarptırıldı, daha sonra cezası hapis cezasına çevrildi ve 1,5 sene de Kayseri cezaevinde kaldı.
20.10.1991 'de Erzurum'dan XIX. Dönem DYP milletvekili seçildi, ancak daha sonra hükümetin Kürt politikasıyla ters düşerek istifa etti. Bir ara RP'den ihraç edilen Hasan Mezarcı ile yeni bir parti kuruluşuna çalıştı, sonuç alamadı. Bilahare Yeni Demokrasi Hareketi ile temas kurdu. Hak ve Özgürlük Partisi'ni kurdu. Kürtçe ve Türkçe'nin yanı sıra Arapça, Farsça, İngilizce ve Fransızca da konuşan Fırat, TBMM'nin en çok yabancı dil bilen üyelerindendi. Fırat, kurucusu olduğu Hak ve Özgürlükler Partisi'nin onursal başkanıydı.
Şairlik yönü de bulunan Abdülmelik Fırat’ın anılarını gazeteci Ferzende Kaya kaleme alıp yayımladı. Anılarında sürgünün ve sürgünden dönüşünün hikâyesi ayrıntılı olarak yer almaktadır.
Vefatı:
Hak ve Özgürlükler Partisi (Hak-Par) Onursal Başkanı ve eski milletvekili Abdülmelik Fırat vefat etti.
Uzun yıllardır ''Multiple Myelom'' adı verilen kan hastalığıyla mücadele eden Fırat, bir süre önce böbrek yetmezliği gelişince Güven Hastanesi'nde tedavi altına alındı.
Dün sabah solunum ve yutma problemi ortaya çıkması üzerine yoğun bakım servisine kaldırılan Fırat, 28 Eylül 2009 günü saat 13.55'de solunum ve dolaşım yetmezliği sonucu hastanede hayatını kaybetti. Evli ve 4 çocuk babasıydı.
ABDÜLMELİK FIRAT İÇİN NE DEMİŞLERDİ?
Abdülmelik Fırat, daima barışı desteklemiş, genç yaşından itibaren parlamentoda görev almış, Türkiye'yi yöneten dört yüz elli kişinin arasına girmiş, Her zaman kardeşliği ve demokrasiyi savunmuş, bu ülkenin ve Kürt halkının sembollerinden olmuş bir isim. (Ahmet Altan)
***
Abdülmelik Fırat, bu toprakların en köklü ailelerinden bugüne uzanan bir bilgi ve irfan dalıdır. Oturuşu, kalkışı, duruşu, davranışıyla o bir 'bey'dir. Melik bey... (Cengiz Çandar)
Tanıyanlar iyi biliyor. Çileli bir aileden gelen Abdülmelik Fırat kültürlü bir insan; barıştan, hoşgörüden ve kardeşlikten yana.. (Fehmi Koru)
***
Köklerini bu toprakların çok derinlerine salmış olmanın soyluluğu, medrese kültüründen süzülüp gelen bilgeliğiyle küçük hesapların ve küçük adamların çok uzağında bir yerdedir Abdülmelik Fırat. (Gülay Göktürk)
***
Abdülmelik Fırat'ı 1980'li yıllarda rahmetli Uğur Mumcu tanıştırmıştı bana. Cumhuriyet'te bir süre sohbet etmiştik. Kürt sorunuyla ilgili gerçekçi, serinkanlı tespitleri var. (...) Sürgün ve hapislik yılları toplam on yedi. Yani arkasında çileli bir yaşam bırakmış. (Hasan Cemal)
***
Bir İslam bilgini kadar vukuf sahibi. Bir Yezidî hırsıyla Kürt tarihi uzmanı olmuş. Bir bakan kadar devlet mahfilinin umûruna aşina. Sabık bir kral gibi siyasi sürgünlere gitti. Şehirlerden ayrılmazsın da dediler. Cumhurbaşkanlığı köşkünde davetlere de çağırdılar. (Reha Mağden)
***
Abdülmelik Fırat Kürt sorununun çözümü için çok önemli ve ağırlıklı bir insan. Bunu herkes biliyor. El üstünde taşınıp görüşlerinden yararlanılması gerekirken, en layık olmadığı muamelelere tabi tutuldu. Bir gün gelecek Abdülmelik bey gibilerini mumla arayacağız. (Mehmet Ali Birand)
***
Batı dillerinden başka Arapça ve Farsça'yı da bilen Abdülmelik Fırat, Doğu kültürü ile çağdaş bir dünya görüşünden kaynaklanan demokrasi mücahitliğini, dini bütün Müslümanlığı ile devrimci tutum ve davranışı şahsında birleştirilebilen bir düzeye erişmiş bir kişiliktir. Bu nitelikteki bir siyaset adamının varlığı yalnızca Kürt halkı için değil, Türk halkı için de bir kazanımdır. Bu ülkede demokrasi var olacaksa Abdülmelikler'in sayısı artmalıdır. (Mihri Belli)
KAYNAKÇA: Ferzende Kaya / Mezopotamya Sürgünü: Abdulmelik Fırat’ın Yaşam Öyküsü (2003), Abdülmelik Fırat hayatını kaybetti (Haber 7 – haber7.com, 28 Eylül 2009), Mezopotamya Sürgünü; Abdülmelik Fırat (Haber 7, 29 Eylül 2009), TBMM Albümü 3. Cilt 1983-2010 (2010).
Fotoğraflar
Hakkında Yazılanlar
Çiftçi, iş adamı, siyasetçi, XI. ve XIX. Dönem Erzurum Milletvekili ı, şair (D. 1934, Erzurum – Ö. 28 Eylül 2009, Ankara). Şeyh Sait’in torunudur. Diyarbakır Sosyal Bilimler Meslek Yüksek Okulu mezunudur. Arapça, Farsça, İngilizce, Kürtçe, Zazaca biliyordu.
Baba adı Şahabettin. Anne adı Ayşe. Babası Şeyh Şahabettin, Şeyh Said'in yeğeni aynı zamanda Onun kızı Ayşan Hanım ile evliydi. 1925'deki isyanın ardından Şeyh Sait ve pek çok yakını idam edilmişti.
Ailenin hayatta olan mensupları da sürgüne gönderildiler. Sürgüne gönderilenler, 1929'un Mart ayında Takrir-i Sükun Kanunu'nun kaldırılmasıyla memleketlerine geri dönebildi. Ancak topraklarına el konulmuştu. Tekrar gidip yerleşmelerine izin verilmiş, fakat araziler resmen verilmemişti. Bu arada Soyadı Kanunu çıkarılmış, Şeyh Said ailesinin bir kısmına sürgünde Fırat soyadı verilmişti. Ancak Aile 1935'de ikinci kez sürgüne tabi tutuldu. Çok partili dönemin başlaması ile TBMM, 8 Haziran 1947'de 5098 sayılı kanunu kabul ederek, 1934'teki Mecburi İskan Kanunu'nun bazı maddelerini değiştirmiş, bazı maddelerini de yürürlükten kaldırmıştı. Böylece Fırat ailesi birkaç günlük yolculuğun ardından Hınıs'ın Kolhisar köyüne döndüler.
İlk kez 1957'de 7 yıl yaşını büyüterek DP’den XI. Dönem Erzurum milletvekili oldu. Ereğli Demir Çelik Fabrikası Yönetim Kurulu Üyesi olarak görev yaptı. 27 Mayıs İhtilali'nde tutuklanan yaklaşık 500 kişinin içinde en genciydi. 1,5 yıla yakın Yassıada'da kaldı. Yargılama sonucu önce idam cezasına çarptırıldı, daha sonra cezası hapis cezasına çevrildi ve 1,5 sene de Kayseri cezaevinde kaldı.
20.10.1991 'de Erzurum'dan XIX. Dönem DYP milletvekili seçildi, ancak daha sonra hükümetin Kürt politikasıyla ters düşerek istifa etti. Bir ara RP'den ihraç edilen Hasan Mezarcı ile yeni bir parti kuruluşuna çalıştı, sonuç alamadı. Bilahare Yeni Demokrasi Hareketi ile temas kurdu. Hak ve Özgürlük Partisi'ni kurdu. Kürtçe ve Türkçe'nin yanı sıra Arapça, Farsça, İngilizce ve Fransızca da konuşan Fırat, TBMM'nin en çok yabancı dil bilen üyelerindendi. Fırat, kurucusu olduğu Hak ve Özgürlükler Partisi'nin onursal başkanıydı.
Şairlik yönü de bulunan Abdülmelik Fırat’ın anılarını gazeteci Ferzende Kaya kaleme alıp yayımladı. Anılarında sürgünün ve sürgünden dönüşünün hikâyesi ayrıntılı olarak yer almaktadır.
Vefatı:
Hak ve Özgürlükler Partisi (Hak-Par) Onursal Başkanı ve eski milletvekili Abdülmelik Fırat vefat etti.
Uzun yıllardır ''Multiple Myelom'' adı verilen kan hastalığıyla mücadele eden Fırat, bir süre önce böbrek yetmezliği gelişince Güven Hastanesi'nde tedavi altına alındı.
Dün sabah solunum ve yutma problemi ortaya çıkması üzerine yoğun bakım servisine kaldırılan Fırat, 28 Eylül 2009 günü saat 13.55'de solunum ve dolaşım yetmezliği sonucu hastanede hayatını kaybetti. Evli ve 4 çocuk babasıydı.
ABDÜLMELİK FIRAT İÇİN NE DEMİŞLERDİ?
Abdülmelik Fırat, daima barışı desteklemiş, genç yaşından itibaren parlamentoda görev almış, Türkiye'yi yöneten dört yüz elli kişinin arasına girmiş, Her zaman kardeşliği ve demokrasiyi savunmuş, bu ülkenin ve Kürt halkının sembollerinden olmuş bir isim. (Ahmet Altan)
***
Abdülmelik Fırat, bu toprakların en köklü ailelerinden bugüne uzanan bir bilgi ve irfan dalıdır. Oturuşu, kalkışı, duruşu, davranışıyla o bir 'bey'dir. Melik bey... (Cengiz Çandar)
Tanıyanlar iyi biliyor. Çileli bir aileden gelen Abdülmelik Fırat kültürlü bir insan; barıştan, hoşgörüden ve kardeşlikten yana.. (Fehmi Koru)
***
Köklerini bu toprakların çok derinlerine salmış olmanın soyluluğu, medrese kültüründen süzülüp gelen bilgeliğiyle küçük hesapların ve küçük adamların çok uzağında bir yerdedir Abdülmelik Fırat. (Gülay Göktürk)
***
Abdülmelik Fırat'ı 1980'li yıllarda rahmetli Uğur Mumcu tanıştırmıştı bana. Cumhuriyet'te bir süre sohbet etmiştik. Kürt sorunuyla ilgili gerçekçi, serinkanlı tespitleri var. (...) Sürgün ve hapislik yılları toplam on yedi. Yani arkasında çileli bir yaşam bırakmış. (Hasan Cemal)
***
Bir İslam bilgini kadar vukuf sahibi. Bir Yezidî hırsıyla Kürt tarihi uzmanı olmuş. Bir bakan kadar devlet mahfilinin umûruna aşina. Sabık bir kral gibi siyasi sürgünlere gitti. Şehirlerden ayrılmazsın da dediler. Cumhurbaşkanlığı köşkünde davetlere de çağırdılar. (Reha Mağden)
***
Abdülmelik Fırat Kürt sorununun çözümü için çok önemli ve ağırlıklı bir insan. Bunu herkes biliyor. El üstünde taşınıp görüşlerinden yararlanılması gerekirken, en layık olmadığı muamelelere tabi tutuldu. Bir gün gelecek Abdülmelik bey gibilerini mumla arayacağız. (Mehmet Ali Birand)
***
Batı dillerinden başka Arapça ve Farsça'yı da bilen Abdülmelik Fırat, Doğu kültürü ile çağdaş bir dünya görüşünden kaynaklanan demokrasi mücahitliğini, dini bütün Müslümanlığı ile devrimci tutum ve davranışı şahsında birleştirilebilen bir düzeye erişmiş bir kişiliktir. Bu nitelikteki bir siyaset adamının varlığı yalnızca Kürt halkı için değil, Türk halkı için de bir kazanımdır. Bu ülkede demokrasi var olacaksa Abdülmelikler'in sayısı artmalıdır. (Mihri Belli)
KAYNAKÇA: Ferzende Kaya / Mezopotamya Sürgünü: Abdulmelik Fırat’ın Yaşam Öyküsü (2003), Abdülmelik Fırat hayatını kaybetti (Haber 7 – haber7.com, 28 Eylül 2009), Mezopotamya Sürgünü; Abdülmelik Fırat (Haber 7, 29 Eylül 2009), TBMM Albümü 3. Cilt 1983-2010 (2010).
