Yazar, gazeteci (D. 20 Nisan 1923, İstanbul – Ö. 28 Ağustos 2015, İstanbul). Anne tarafından devlet adamı ve yazar Ebubekir Hâzım Tepeyran (1864-1947)’ın torunudur. Kumkapı’daki Saint Assomption Kolejinde başladığı ilkokulu Saint Benoit’da bitirdi. 1935 yılında babasının ölümü nedeniyle, bu okuldan ayrılarak geçtiği İstiklâl Lisesinden mezun (1942) oldu. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesinde başladığı yükseköğrenimini (1944), aynı üniversitenin Edebiyat Fakültesi Fransız Dili ve Edebiyatı Bölümünde sürdürdüyse de bitirmeden ayrılarak (1946) basın hayatına atıldı. Servet-i Fünûn dergisinde sekreterlik (1943-44) yaptı. Milli Eğitim Bakanlığının İstanbul’daki Yayın Müdürlüğü ve Ankara’daki Tercüme Bürosunda (1944-51) çalıştı. Yeni Sabah, İkdam, Ulu gazetelerinde deneme, eleştiri ve günlük fıkra yazarlığından (1951-69) sonra, Vatan gazetesinde bir yandan sanat ve edebiyat yazıları yazarken, bir yandan da dış politika sekreterliği, yazı işleri müdürlüğü ve sanat sayfası yönetmenliği yaptı. Köşe yazarlığını Cumhuriyet (1969-91), Yenigün ve Milliyet (1992-99) gazetelerinde sürdürdü.
1960-63 ve 1969-83 tarihlerinde Türk Dil Kurumu yönetim kurulu üyeliği, 1978-79 yıllarında Kültür Bakanlığı yayın danışma kurulu üyeliği yaptı. Türk Edebiyatçılar Birliğinin kurucuları arasında yer aldı. 1983 yılında anayasa konusundaki bir yazısı nedeniyle yargılandı ve hüküm giydi. 1989-95 yıllarında Türkiye Yazarlar Sendikası genel başkanlığı görevinde bulundu. Köşe yazılarını 1999 yılından sonra Cumhuriyet gazetesinde devam ettirdi.
Oktay Akbal 28 Ağustos 2015 günü Muğla'da tedavi gördüğü hastanede 92 yaşında hayatını kaybetti. 31 Ağustos 2015’te Muğla Akkaya’da toprağa verildi.
Edebiyata hikâyeler yazarak başladı. İlk ürünleri Ateş ve Çocuk Duygusu dergileri ile Yeni Sabah (1940) gazetesinde yer almıştı. Sonra Binbir Roman, Çocuk Haftası, Yıldız gibi dergilerde çevirileri yayımlandı. Profesyonel yazarlığa başlama tarihi 1941 yılıdır. Büyük Doğu dergisinde yayımladığı Sahil Kahvesi, Önce Ekmekler Bozuldu, Kibrit Alevi, İstasyon adlı hikâyeleri (1943-44) ile edebiyat dünyasında tanınan bir imza oldu. Daha sonraki yazıları Vakit (1944-46) ve Sanat-Edebiyat (1947) gazeteleri ile çoğunlukla Varlık, Hürriyet Gösteri ve Türk Dili dergilerinde yer aldı. Hikâye ve romanlarında orta sınıftan seçtiği kahramanlarının toplumca yadırganan özgürlükler peşinde yaşadıkları umutsuzluk öykülerini şiirsel bir dille anlattı. Bu öykülerde otobiyografik izler ve anılar önemli yer tuttu. Suçumuz İnsan Olmak romanı ile 1958 Türk Dil Kurumu Roman Ödülünü, Berber Aynası adlı öykü kitabı ile 1958 Sait Faik Hikâye Armağanını, 1993 yılında Sedat Simavi Edebiyat Ödülünü kazandı.
“Soyluluk görecedir, öyle derler. Ben sanmıyorum. Oktay Akbal benim hiç gidip görmediğim masal diyarı Bağdat’ın eski valisi Ebubekir Hazım Tepeyran Paşa’nın torunu olur. -Bir dönemin baştacı romanı ‘Küçük Paşa’yı okumamış olabilir misiniz? Okuyun da çağdaş edebiyatımız diye böbürlendiğimiz o edebiyattaki toplumcu gerçekliğin nasıl bir yutturmaca olduğunu okuyan gözlerinizle kendiniz görün. Tepeyran Paşa, o allı pullu gerçekçilik konusunda kimleri onlarca yıl geriden yaya bırakmış, bilip öğrenin.- Paşa torunu olmak, soydan soylu olmak nedir, ancak Oktay Akbal’da bildim diyebilirim.” (Tarık Dursun K.)
ESERLERİ:
HİKÂYE: Önce Ekmekler Bozuldu (1946), Aşksız İnsanlar (1949), Bizans Definesi (1953), Bulutun Rengi (1954), İkisi (ilk iki hikâye kitabının yeni baskısı, 1955), Berber Aynası (1958, Bulutun Rengi adlı kitabındaki öyküleri de eklenerek, 1999), Yalnızlık Bana Yasak (1967), Tarzan Öldü (1969), İstinye Suları (1973), İlk Yaz Devrimi (1977), İki Çocuk (1979), Karşı Kıyılar (yeni hikâyeleriyle Tarzan Öldü’nün 2. basımı, 1979), Hey Vapurlar Trenler (1981), Lunapark (1983), Bayraklı Kapı (Bütün Hikâyeleri dizisinin ilk kitabı, 1986), Akşam Kuşları (Bütün Hikâyeleri, 1988), Ey Gece Kapını Üstüme Kapat (1988), Hücrede Karmen (1998).
ROMAN:Garipler Sokağı (1950), Suçumuz İnsan Olmak (1957), İnsan Bir Ormandır (1975), İki Roman (Suçumuz İnsan Olmak ve İnsan Bir Ormandır’ın birlikte basımı, 1982), Düş Ekmeği (1983), Batık Bir Gemi (1997), Aşksız İnsanlar (2003).
ANI: Şair Dostlarım (1964), Anı Değil Yaşam (1985), Kırmızı Tenteli Tramvay / Babıali’de 50 Yıl (1993), Şairlere Ölüm Yok (1994), Şairler ve Ben (Şairlere Ölüm Yok ve Şairlerle Söyleşiler adlı kitaplarının birleşimi, 1999), Cüce Çeşme Sokağı Nerde? (anılar + albüm, 2001).
ÖYKÜ: İlkyaz Devrimi (2000).
DENEME: Konumuz Edebiyat (1968), Yazmak Yaşamak (1972), Ölümsüz Oyun (1974), Atatürk Yaşadı mı? (1975), Zaman Sensin (1977), Yaşasın Edebiyat (1977), Gençler Bize Bakıyor (1978), Temmuz Serçesi (1978), Yaşamı Yeniden Kurmak (1979), Atatürkçülük Savaşı (1981), Atatürk Bir Gün Gelecek (1981), Önce Şiir Vardı (1982), Dünyaya Açılmak (1982), Vatan Mahzun Ben Mahzun (1983), Yaşayıp Görmek (1984), Geçmişin İçinden (1985), Yarınlar Hesap Sorar (1986), Susmak ve Konuşmak mı? (1987), Tarih En Büyük Yargıç (1987), Bir de Simit Ağacı Olsaydı (1990), Yüzyıldır Umutsuzluk (1991), Senin Adın Aşk (1993), Önce Aşk (1993), Güzel Düşlerin Sonu (1994), Şarkılarına Kadar Mahzun (1997), Sözcüklerle Yolculuk (1998).
GÜNLÜK: Günlerde I (1968), Anılarda Görmek (1967-1969; 1972), Geçmişin Kuşları (Günlerde ve Anılarda Görmek’in birlikte basımı, 1965-1969; 1974), Yeryüzü Korkusu (1970-1973; 1974), Anılarda Görmek / Günlük I (1965-1967; 1989), Geçmişin Kuşları / Günlük II (1968 -1969; 1994), Yeryüzü Korkusu / Günlük III (1970-1975), 80’lerde Bir Yazar / Günlük IV (1980-1983; 1994).
İNCELEME:Dost Kitaplar (1967), Çağdaş Dünya Edebiyatçılar Sözlüğü (1967).
GEZİ: Hiroşimalar Olmasın (1976).
KAYNAK: Mustafa Baydar / Edebiyatçılarımız Ne Diyorlar (1960), Yaşar Nabi / Edebiyatçılarımız Konuşuyor (1976), Mahir Ünlü - Ömer Özcan / 20. Yüzyıl Türk Edebiyatı 3 (1990), Oktay Akbal / Anı Değil Yaşam (1990), Asım Bezirci / Oktay Akbal (1991), Turhan Günay / Batık Bir Gemi (Cumhuriyet Kitap, 21.1.1999), TBE Ansiklopedisi (2001), Memet Fuat / İncelemeler (2002), Nevzad Sudi / Küllük Anıları (2004), Nadir Gezer / Oktay Akbal’ın Yazın Serüveni (Cumhuriyet Kitap, 4.11.2004), İhsan Işık / Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi (2001, 2004) – Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi (2006, 2009) - Ünlü Edebiyatçılar (Türkiye Ünlüleri Ansiklopedisi, C. 4, 2013), Yazar Oktay Akbal yaşamını yitirdi (DHA, 28 Ağustos 2015).
Yazar, gazeteci (D. 20 Nisan 1923, İstanbul – Ö. 28 Ağustos 2015, İstanbul). Anne tarafından devlet adamı ve yazar Ebubekir Hâzım Tepeyran (1864-1947)’ın torunudur. Kumkapı’daki Saint Assomption Kolejinde başladığı ilkokulu Saint Benoit’da bitirdi. 1935 yılında babasının ölümü nedeniyle, bu okuldan ayrılarak geçtiği İstiklâl Lisesinden mezun (1942) oldu. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesinde başladığı yükseköğrenimini (1944), aynı üniversitenin Edebiyat Fakültesi Fransız Dili ve Edebiyatı Bölümünde sürdürdüyse de bitirmeden ayrılarak (1946) basın hayatına atıldı. Servet-i Fünûn dergisinde sekreterlik (1943-44) yaptı. Milli Eğitim Bakanlığının İstanbul’daki Yayın Müdürlüğü ve Ankara’daki Tercüme Bürosunda (1944-51) çalıştı. Yeni Sabah, İkdam, Ulu gazetelerinde deneme, eleştiri ve günlük fıkra yazarlığından (1951-69) sonra, Vatan gazetesinde bir yandan sanat ve edebiyat yazıları yazarken, bir yandan da dış politika sekreterliği, yazı işleri müdürlüğü ve sanat sayfası yönetmenliği yaptı. Köşe yazarlığını Cumhuriyet (1969-91), Yenigün ve Milliyet (1992-99) gazetelerinde sürdürdü.
1960-63 ve 1969-83 tarihlerinde Türk Dil Kurumu yönetim kurulu üyeliği, 1978-79 yıllarında Kültür Bakanlığı yayın danışma kurulu üyeliği yaptı. Türk Edebiyatçılar Birliğinin kurucuları arasında yer aldı. 1983 yılında anayasa konusundaki bir yazısı nedeniyle yargılandı ve hüküm giydi. 1989-95 yıllarında Türkiye Yazarlar Sendikası genel başkanlığı görevinde bulundu. Köşe yazılarını 1999 yılından sonra Cumhuriyet gazetesinde devam ettirdi.
Oktay Akbal 28 Ağustos 2015 günü Muğla'da tedavi gördüğü hastanede 92 yaşında hayatını kaybetti. 31 Ağustos 2015’te Muğla Akkaya’da toprağa verildi.
Edebiyata hikâyeler yazarak başladı. İlk ürünleri Ateş ve Çocuk Duygusu dergileri ile Yeni Sabah (1940) gazetesinde yer almıştı. Sonra Binbir Roman, Çocuk Haftası, Yıldız gibi dergilerde çevirileri yayımlandı. Profesyonel yazarlığa başlama tarihi 1941 yılıdır. Büyük Doğu dergisinde yayımladığı Sahil Kahvesi, Önce Ekmekler Bozuldu, Kibrit Alevi, İstasyon adlı hikâyeleri (1943-44) ile edebiyat dünyasında tanınan bir imza oldu. Daha sonraki yazıları Vakit (1944-46) ve Sanat-Edebiyat (1947) gazeteleri ile çoğunlukla Varlık, Hürriyet Gösteri ve Türk Dili dergilerinde yer aldı. Hikâye ve romanlarında orta sınıftan seçtiği kahramanlarının toplumca yadırganan özgürlükler peşinde yaşadıkları umutsuzluk öykülerini şiirsel bir dille anlattı. Bu öykülerde otobiyografik izler ve anılar önemli yer tuttu. Suçumuz İnsan Olmak romanı ile 1958 Türk Dil Kurumu Roman Ödülünü, Berber Aynası adlı öykü kitabı ile 1958 Sait Faik Hikâye Armağanını, 1993 yılında Sedat Simavi Edebiyat Ödülünü kazandı.
“Soyluluk görecedir, öyle derler. Ben sanmıyorum. Oktay Akbal benim hiç gidip görmediğim masal diyarı Bağdat’ın eski valisi Ebubekir Hazım Tepeyran Paşa’nın torunu olur. -Bir dönemin baştacı romanı ‘Küçük Paşa’yı okumamış olabilir misiniz? Okuyun da çağdaş edebiyatımız diye böbürlendiğimiz o edebiyattaki toplumcu gerçekliğin nasıl bir yutturmaca olduğunu okuyan gözlerinizle kendiniz görün. Tepeyran Paşa, o allı pullu gerçekçilik konusunda kimleri onlarca yıl geriden yaya bırakmış, bilip öğrenin.- Paşa torunu olmak, soydan soylu olmak nedir, ancak Oktay Akbal’da bildim diyebilirim.” (Tarık Dursun K.)
ESERLERİ:
HİKÂYE: Önce Ekmekler Bozuldu (1946), Aşksız İnsanlar (1949), Bizans Definesi (1953), Bulutun Rengi (1954), İkisi (ilk iki hikâye kitabının yeni baskısı, 1955), Berber Aynası (1958, Bulutun Rengi adlı kitabındaki öyküleri de eklenerek, 1999), Yalnızlık Bana Yasak (1967), Tarzan Öldü (1969), İstinye Suları (1973), İlk Yaz Devrimi (1977), İki Çocuk (1979), Karşı Kıyılar (yeni hikâyeleriyle Tarzan Öldü’nün 2. basımı, 1979), Hey Vapurlar Trenler (1981), Lunapark (1983), Bayraklı Kapı (Bütün Hikâyeleri dizisinin ilk kitabı, 1986), Akşam Kuşları (Bütün Hikâyeleri, 1988), Ey Gece Kapını Üstüme Kapat (1988), Hücrede Karmen (1998).
ROMAN:Garipler Sokağı (1950), Suçumuz İnsan Olmak (1957), İnsan Bir Ormandır (1975), İki Roman (Suçumuz İnsan Olmak ve İnsan Bir Ormandır’ın birlikte basımı, 1982), Düş Ekmeği (1983), Batık Bir Gemi (1997), Aşksız İnsanlar (2003).
ANI: Şair Dostlarım (1964), Anı Değil Yaşam (1985), Kırmızı Tenteli Tramvay / Babıali’de 50 Yıl (1993), Şairlere Ölüm Yok (1994), Şairler ve Ben (Şairlere Ölüm Yok ve Şairlerle Söyleşiler adlı kitaplarının birleşimi, 1999), Cüce Çeşme Sokağı Nerde? (anılar + albüm, 2001).
ÖYKÜ: İlkyaz Devrimi (2000).
DENEME: Konumuz Edebiyat (1968), Yazmak Yaşamak (1972), Ölümsüz Oyun (1974), Atatürk Yaşadı mı? (1975), Zaman Sensin (1977), Yaşasın Edebiyat (1977), Gençler Bize Bakıyor (1978), Temmuz Serçesi (1978), Yaşamı Yeniden Kurmak (1979), Atatürkçülük Savaşı (1981), Atatürk Bir Gün Gelecek (1981), Önce Şiir Vardı (1982), Dünyaya Açılmak (1982), Vatan Mahzun Ben Mahzun (1983), Yaşayıp Görmek (1984), Geçmişin İçinden (1985), Yarınlar Hesap Sorar (1986), Susmak ve Konuşmak mı? (1987), Tarih En Büyük Yargıç (1987), Bir de Simit Ağacı Olsaydı (1990), Yüzyıldır Umutsuzluk (1991), Senin Adın Aşk (1993), Önce Aşk (1993), Güzel Düşlerin Sonu (1994), Şarkılarına Kadar Mahzun (1997), Sözcüklerle Yolculuk (1998).
GÜNLÜK: Günlerde I (1968), Anılarda Görmek (1967-1969; 1972), Geçmişin Kuşları (Günlerde ve Anılarda Görmek’in birlikte basımı, 1965-1969; 1974), Yeryüzü Korkusu (1970-1973; 1974), Anılarda Görmek / Günlük I (1965-1967; 1989), Geçmişin Kuşları / Günlük II (1968 -1969; 1994), Yeryüzü Korkusu / Günlük III (1970-1975), 80’lerde Bir Yazar / Günlük IV (1980-1983; 1994).
İNCELEME:Dost Kitaplar (1967), Çağdaş Dünya Edebiyatçılar Sözlüğü (1967).
GEZİ: Hiroşimalar Olmasın (1976).
KAYNAK: Mustafa Baydar / Edebiyatçılarımız Ne Diyorlar (1960), Yaşar Nabi / Edebiyatçılarımız Konuşuyor (1976), Mahir Ünlü - Ömer Özcan / 20. Yüzyıl Türk Edebiyatı 3 (1990), Oktay Akbal / Anı Değil Yaşam (1990), Asım Bezirci / Oktay Akbal (1991), Turhan Günay / Batık Bir Gemi (Cumhuriyet Kitap, 21.1.1999), TBE Ansiklopedisi (2001), Memet Fuat / İncelemeler (2002), Nevzad Sudi / Küllük Anıları (2004), Nadir Gezer / Oktay Akbal’ın Yazın Serüveni (Cumhuriyet Kitap, 4.11.2004), İhsan Işık / Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi (2001, 2004) – Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi (2006, 2009) - Ünlü Edebiyatçılar (Türkiye Ünlüleri Ansiklopedisi, C. 4, 2013), Yazar Oktay Akbal yaşamını yitirdi (DHA, 28 Ağustos 2015).
