Mıgırdiç Margosyan

Edebiyatçı, hikayeci, romancı, gazeteci yazar (D. 23 Aralık 1938, Diyarbakır – Ö. 2 Nisan 2022, İstanbul).

Ermeni asıllı bir aileden olup kitaplarını Ermenice ve Türkçe yazmıştır. 23 Ara­lık 1938’de Di­yar­ba­kır’ın Han­çe­pek Ma­hal­le­si’nde (Gâ­vur Ma­hal­le­si) doğ­du. Eği­ti­mi­ni Sü­ley­man Na­zif İl­ko­ku­lu, Zi­ya Gö­kalp Or­ta­oku­lu, da­ha son­ra İs­tan­bul’da­ki Bez­ci­yan Or­ta­oku­lu ve Get­ro­na­gan Li­se­si’nde sür­dür­dü. 

1953 yılında ailesiyle birlikte İstanbul’a göç etti. İstanbul Getronagan Ermeni Lisesi ile İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümünü bitirdi (1965). Üsküdar Surp Haç Tıbrevang Lisesinde felsefe, Ermeni dili ve edebiyatı öğretmenliği ve müdürlük (1966-72) yaptı. Daha sonra öğretmenliği bırakarak ticarete atıldı. Bu arada edebi çalışmalarını aralıksız olarak sürdürdü.

Margosyan’ın düşünce yazıları ile öyküleri Ermenice “Marmara” gazetesinde yayımlanmaya başladı. Daha sonraki yıllarda yazıları çoğunlukla “Agos”, “Marmara” ve “Yeniyüzyıl” gazetelerinde yer aldı. “Marmara” gazetesinde yayımlanan Ermenice öykülerinin bir bölümü “Mer Ayt Goğmeri” (Bizim Oralar, 1984) adıyla kitap olarak yayımladı. “Gâvur Mahallesi”(1992), “Söyle Margos Nerelisen?” (1995) ve “Biletimiz İstanbul’a Kesildi” (1998) adlı Türkçe kitaplarını, ikinci Ermenice kitabı “Dikrisi Aperen” (Dicle Kıyılarından, 1999) izledi. “Gâvur Mahallesi” adlı kitabı “Li Ba Me, Li Wan Deran” (1999) adıyla Kürtçe olarak da yayımlandı. 2010 yılında Türkçe olarak kaleme aldığı “Kürdan” adlı kitabı 2010 tarihinde yayımlandı. “Evrensel” gazetesindeki "Kirveme Mektuplar" adlı köşesinde yazmayı sürdüren Margosyan’ın bu makalelerinin bir bölümü de “Kirveme Mektuplar” adıyla 2006 yılında Diyarbakır’da yayımlandı. Aynı gazetede yazdığı makalelerin bir bölümü de “Çengelliiğne” (1999) adıyla yayımlandı.   

Genellikle Anadolu mozaiğini anlattığı eserlerinde halkın anlayacağı, açık ve yalın bir dil kullandı. Öykülerinde, sürgünlük duygusunu dolaylı bir biçimde anlatma yoluna seçti. Öykü kitabı “Biletimiz İstanbul’a Kesildi”de yer alan iki öyküsünde, diğer öykülerinden farklı olarak, İstanbul’a ilk geldiği yıllardaki izlenimlerini, cennet / cehennem, Adem ile Havva ilişkisine yönelik düşüncelerini mizahi bir söylemle anlattı.

Margosyan; “Tespih Taneleri” kitabında doğduğu yer olan Diyarbakır’ı, oradaki Ermenileri, Kürtleri, Türkleri, Süryanileri, Keldanileri, Yahudileri, bugün artık tarih olmuş olan bir kent yaşantısının bu içtenlikli öykülerinde anlatıyor. Diyarbakır’dan okumaya geldiği İstanbul’a düşten bir köprü kuruyor. “Kafle” yollarında her birinin ailesi “berdan berdan” olmuş, tespih taneleri gibi dağılmış anne ve babasının oğullarının “adam olması”nı, “anadili”ni daha iyi öğrenmesini sağlamak için İstanbul’daki Ermeni ruhban okuluna gönderdiği küçük Mıgırdiç, kimi zaman bu yeni çevresinde karşılaştığı gariplikleri, kimi zaman özlemiyle yandığı Diyarbakır’ı, bir türlü kavuşamadığı ilk aşkını, kimi siyasal-toplumsal olayların örgüsü içinde, büyük bir ayrıntı ve renk cümbüşü içinde öykülüyor. Çocukluktan ilk gençliğe geçtiği o delikanlı çağında, ailesini, kardeşlerini, Diyarbakır “küçe”lerinde oynadığı arkadaşlarını ardında bırakan mahzun Mıgırdiç, İstanbul’da kendilerini “Koşun, Kürtler gelmiş!” çığlığıyla karşılayan akranlarının arasına girdiğinde, geleceğe hem biraz kaygı, hem de biraz umutla bakıyor... Renkli bir anlatımı olan Margosyan, Ermeni yazınında taşra edebiyatının son temsilcisi olarak sayılıyor. 1988 yılında, “Mer Ayt Goğmeri” kitabıyla Ermenice yazan yazarlara verilen Eliz Kavukçuyan Vakfı Edebiyat Ödülü’nü (Paris / Fransa) aldı. Uluslararası PEN Kulüpleri Federasyonu Türkiye Merkezi, 2011 Ağustos ayında, Ermenice taşra edebiyat geleneğinin son temsilcilerinden olarak Mıgırdiç Margosyan’ın tek ciltte Türkçe-Ermenice-Kürtçe olarak yayımlanan Gâvur Mahallesi eserini ‘Ayın Kitabı’ seçti. Aras Yayıncılığın yöneticilerinden biriydi.

Ermeni taşra edebiyatının son temsilcisi olarak bilinen Margosyan, Aras yayıncılığın yöneticilerinden biriydi. Evrensel, Agos, Marmara ve Yeniyüzyıl gazetelerinde yazdı. Uzun yıllardır İstanbul Büyükada’da yaşıyordu.

 

Vefatı:

 

Son dönemlerinde karaciğerle bağlantılı sağlık sorunları nedeniyle İstanbul Maltepe Üniversitesi Hastanesi'nde tedavi gören Mıgırdiç Margosyan, 2 Nisan 2022 günü bu hastanede hayatını kaybetti. Margosyan, 7 Nisan Perşembe günü Kumkapı Patrikhane Kilisesinde saat 14.00'te yapılacak törenin ardından Şişli Ermeni Mezarlığında toprağa verilecek.

Adalar Belediye Başkanı Erdem Gül, Mıgırdiç Margosyan'ın ölümünü sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımla duyurdu, Gül, "Diyarbakır Ermenilerinden. Bu toprakların zenginliğini edebiyatımızın en güzel diliyle anlatan. "Söyle Margos Nerelisen" adlı şahane kitabın yazarı. Büyükadalı. Mıgırdiç Margosyan'ı kaybettik. Çok üzgünüz'' ifadelerini kullandı.

 

Mıgırdiç Margosyan İçin Ne Dediler?

 

 “Çoğu Türkçe yazılmış öykü ve romanlarında Güneydoğu Anadolu insanlarının yaşam serüvenlerini, kimlik ayrımı gözetmeden yalın bir dille yansıtır. “ (Şükran Kurdakul)

***

“Bu üçüncü kitabın ilk ikisine oranla bazı farklılıkları var: Gavur Mahallesi ve Söyle Margos Nerelisen’de kısa film senaryoları gibi görselliği yoğun metinler vardı. İlk iki kitabın okurları, ilk sahnelerde görselliği yine buluyor Biletimiz’de ama bu kez, Margos’un diline bir dengbej gelip yerleşmiş sanki.

“Biletimiz’deki ikinci özellik, Margos’un Diyarbakır dışına çıkması. Bir öyküde Havva-Adem-Tanrı üçlüsünün maceralarını, Margos, Antik tiyatrodaki anlatıcıların tarzıyla aktarıyor. (…) Okur da kendini Havva ile Adem’in sohbetini sürdürdüğü mekânda hissediyor.” (Ragıp Duran)

 

ESERLERİ:

Öykü:

 

Gâvur Mahallesi (1992; Taxa Filla adıyla Ermenice-Kürtçe 2011; Üç Dilde Gâvur Mahallesi adıyla Türkçe-Kürtçe-Ermenice, 2011), Söyle Margos Nerelisen? (1995), Biletimiz İstanbul’a Kesildi (1998), Mer Ayt Goğmeri - Bizim O Yöreler (Ermenice, 2005), Dikrisi Aperen- Dicle Kıyılarından (Ermenice, 2010).

 

Roman:

 

Tespih Taneleri (2006).

 

Deneme-Mizah (Gazete Yazıları):

 

Zurna (2009), Kürdan (2010), Çengelliiğne (2010), Kirveme Mektuplar ( 2011).

 

KAYNAKÇA: İhsan Işık / Yazarlar Sözlüğü (1990, 1998) - Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi (2001, 2004) – Encyclopedia of Turkish Authors (2005) - Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi (2006, gen. 2. bas. 2007) - Ünlü Edebiyatçılar (Türkiye Ünlüleri Ansiklopedisi, C. 4, 2013) - Encyclopedia of Turkey’s Famous People (2013), R. Duran (Cumhuriyet Kitap, 6.2.1992), Nokta (5.4.1992), Varlık (Haziran 1992), Muhsin Kızılkaya (Gündem, 8.9.1992), Şevket Beysanoğlu / Diyarbakırlı Fikir ve Sanat Adamları (c. 3, s. 414, 1997), İlknur İgan / Anadolu’daki İnsanı Anlattım (Cumhuriyet Kitap, 18.6.1998), İlknur İgan / Mıgırdiç Margosyan’la “Biletimiz İstanbul’a Kesildi” Üzerine (Cumhuriyet Kitap, 19.6.1998), Ragıp Duran / Mıgırdiç Margosyan’dan “Biletimiz İstanbul’a Kesildi” (Cumhuriyet Kitap, 6.8.1998), TBE Ansiklopedisi (2001), İhsan Işık / Diyarbakır Ansiklopedisi (2013) - Geçmişten Günümüze Diyarbakırlı İlim Adamları Yazarlar ve Sanatçılar (2014), Gazetemiz yazarı Mıgırdiç Margosyan hayatını kaybetti (evrensel.net, 2 Nisan 2022), Yazar Mıgırdiç Margosyan hayatını kaybetti (diken.com.tr, 2 Nisan 2022), Diyarbakırlı Yazar Mıgırdiç Margosyan Öldü  (superhaber.tv, 2 Nisan 2022), Diyarbakırlı Ermeni yazar hayatını kaybetti (odatv4.com, 2 Nisan 2022), Mıgırdiç Margosyan hayatını kaybetti (milliyet.com.tr, hurriyet.com.tr, medyascope.tv, 2 Nisan 2022), Yazar Mıgırdiç Margosyan hayatını kaybetti - Independent (indyturk.com, 2 Nisan 2022),