İhsan Soyak

Maden Yüksek Mühendisi, Bakan, Devlet Adamı, Bürokrat

Ölüm
Eğitim
Yüksek Maden Mühendisliği Mektebi
Diğer İsimler
Ahmet İhsan Soyak

Maden yüksek mühendisi, bürokrat ve devlet adamı, Kurucu Meclis üyesi, bakan (D. 1909, Üsküp – Ö. 1986, İstanbul). Tam adı Ahmet İhsan Soyak’tır. Üsküplü Ali Necip Efendi ve Fatma Hanım’ın altı çocuğundan Şükriye Soyak, Hasan Rıza Soyak, Hamdiye Yönak, Makbule Akyaşar, Atiye Savaşan en küçüğü  Ahmet İhsan Soyak, 1909 Üsküp doğumlu (Osmanlı dönemi-Makedonya’nın başkenti Üsküp). Ağabeyi Hasan Rıza Soyak, Çankaya köşkü özel kalemi ve Atatürk’ün genel sekreteri, “Atatürk’ten Hatıralar” kitabının yazarıdır.

İhsan Soyak, Yüksek Maden Mühendisliği Mektebini (1929) bitirdi. Zonguldak Kömür İşletmeleri TAŞ başmühendisi (1929-34) iken staj yapmak için üç yıllığına Fransa'ya gönderildi. Yurda dönüşünde atandığı Kozlu Kömür İşletmesi TAŞ Genel Müdürlüğü (1934) görevinde 1940 yılına kadar kaldı.  1942-50 yılları arasında da Ereğli Kömür İşletmesi Genel Müdürlüğü yaptı. 1950'den sonra serbest müşavirlik ve yüksek maden mühendisi olarak çalıştı. 27 Mayıs 1960 İhtilâli sürecinde kurulan Kurucu Meclis Bakanlar Kurulu Üyeliği (2 Mayıs 1961 - 25 Ekim 1961) ile İkinci Cemal Gürsel Hükümetinde Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (1961) yaptı. Evli ve bir çocuk babasıydı.

İhsan Soyak, günümüzde de Zonguldak bölgesinde kendisinden saygı ve övgü ile bahsedilmeyi sürdürmektedir. Bu saygı ve övgü ile anış, 1942 ile 1950 yılları arasında EKI Umum Müdürü olarak gösterdiği performanstan kaynaklanıyor olmalıdır. Hakkındaki bir yazıda İhsan Soyak’ın hizmetlerinden şöyle söz edilmektedir:

“Onu tanıyan, onunla çalışan arkadaşlarının ve işçilerin tabiriyle,  EKI’nin (Ereğli Kömürleri İşletmesi) mimarı, Zonguldak’a heykelinin dikilmesi gereken adam… (…)

“EKI Umum Müdürü İhsan Soyak…

Fransız sermayeli kurulan Ereğli Şirketi’nin hisselerinin geri alınmasıyla havzada millileştirme yolunda önemli bir adım atılmıştır. İş Bankası’na ait olan Kömüriş şirketi, 27 Ağustos 1937’de Kozlu Kömür İşletmesi adını almış, İhsan Soyak da şirketin müdürü olarak atanarak havzada değişim rüzgarları başlamıştır.  1941’e kadar ocakların bir kısmını İtalyanlar işletiyordu. Bu tarihten sonra havza millileşti hepsini devlet aldı.  Bedri Bekiroğlu, o dönemde Müessese Müdürü idi. Kurumun başındayken maden direği sıkıntısı vardı. Bunu yazılı ve sözlü olarak belirtmesine rağmen hükümet gerekli önlemi almamıştı.1942 yılında kömür üretimi direksizlik yüzünden durdu. ve Bedri Bekiroğlu suçlanarak görevden alındı. Yerine İhsan SOYAK atandı.

İhsan Soyak genç ve dinamikti iktidar çevrelerinde etkin bir kişilikti. Onun çalışmaları sayesinde direk sorunu aşıldı. Ama savaş sürüyordu. İşçi sayısı yetersizdi. Ayrıca üretimin duraklaması demiryolu taşımacılığını da aksatmıştı. Üretimin yükseltilmesi konusunda hükümet baskısı çok daha arttı. Yerel değimle zar-zor günleri ile üretim arttırılmaya çalışıldı. (…)

“Maden Mühendisleri Cemiyeti’nin kurucusu…

Türk Yüksek Maden Mühendisleri Cemiyeti'nin 1930 tarihli nizamnamesinde, Cemiyetin kurucuları Zonguldak Yüksek Maden Mühendisi Mektebi 1928 yılı mezunlarından Yusuf Gürata, 1929 yılı mezunlarından İhsan Soyak ve İhsan Ayla ve 1930 yılı mezunlarından Mustafa Sami Erk ve Zeki Yerdelen olarak belirtilmektedir. Günümüzdeki Maden Mühendisleri Odası’nın kurucu mimarlarından biriside İhsan Soyak’tır.

Adına sokak ismi bulunmakta…

Soyak döneminin izleri bugün hala Zonguldak’ta konuşulmaktadır. Zonguldak şehrinin, kömür havzasının ve EKİ kurumunun yapılanmasında ve büyümesinde çok etkili olmuş bir bürokrattır. O yıllara şahitlik etmiş insanların tabiriyle ‘Zonguldak’ın Mimarı’ İhsan Soyak’tır. TTK (Türkiye Taşkömürü Kurumu) Genel Müdürlüğü binası önündeki bağlantı yolu onun adını taşımakta olup, 1960 yılından sonra yaşadığı İstanbul’da (1986) vefat etmiştir. İşçilerin onun hakkında temenni ettikleri heykeli dikilememiştir.” (Yüksel Yıldırım)

KAYNAK: Türkiye Ansiklopedisi 4 (1974), Yüksel Yıldırım / EKİ’nin Mimarı “İhsan Soyak” (m.pusulagazetesi.com.tr, 30 Eylül).

İLGİLİ BİYOGRAFİLER

Devamını Gör