Siyasetçi, anı yazarı. 20 Aralık 1940 tarihinde Diyarbakır'ın Silvan ilçesinde doğdu. “Bilici” olan soyadını sonradan, bu sözcüğün Kürtçe karşılığı olan “Zana” ile değiştirdi. Eski Demokrasi Partisi (DEP) Milletvekili Şükran Zana kız kardeşi, Diyarbakır Milletvekili Leyla Zana eşidir. Ortaokul öğrencisi iken öğrenimini yarım bırakarak terzi Mustafa Aydınak’ın yanında çırak olarak çalışmaya başladı. Bir yıl sonra Tevfik (Dabakoğlu) Usta'nın, bir süre de Niyazi Usta'nın yanında kalfa olarak çalıştı. Daha sonraları ustası Niyazi Beyle ortak oldu.
Mehdi Zana, Devrimci Doğu Kültür Ocakları (DDKO)’nın yöneticilerinin arasında yer aldı. Türkiye İşçi Partisi (eski TİP) Silvan Şubesi’nin kuruluşuna öncülük etti ve iki yıl bu kuruluşun ilçe başkanlığını üstlendi. 1978 yerel seçimlerinde bağımsız aday olarak Diyarbakır Belediye Başkanlığı’na seçildi. 12 Eylül 1980 askerî müdahalesinden sonra tutuklanarak çeşitli suçlardan hüküm giydi ve cezasını Diyarbakır, Aydın, Afyon ve Eskişehir cezaevlerinde yatarak çekti. Yaşamında kesintilerle de olsa toplam 16 yıl cezaevinde yattı.
Zana, 1994 yılından sonra on yıl İsveç’te yaşadı; Ekim 2004’te yurda döndü ve hakkındaki davalardan dolayı gözaltına alındıysa da daha sonra serbest bırakıldı. Anıları ile siyasi görüşlerini yazarak kitap olarak yayımladı. "Bekle Diyarbakır" adlı anı kitabında, siyasal bilinçlenmesinde terzihanenin önemini anlatmaktadır.
“Mehdi, tanıdığım günden beri bende hep bir volkan izlenimi bıraktı. Bir volkan gibi son derece dinamik, devamlı hareket halindeydi. Otururken bile kıpır kıpırdı... Mehdi’nin çok yoğun ajitasyon gücü vardı. Hitabeti coşkulu, hareketli ve düzgündü... 12 Mart (1971) döneminde, Mehdi’yle Diyarbakır Cezaevi’nde beraberdik. 12 Eylül (1980) döneminde, ayrı ayrı cezaevlerinde tutulduk. 1990’lı yılların ortalarında yine cezaevinde beraberiz...” (Dr. İsmail Beşikçi)
ESERLERİ:
Bekle Diyarbakır (1991), Vahşetin Günlüğü - Diyarbakır Zindanlarından (1992), Sevgili Leyla - Uzun Bir Sürgündü O Gece (anı, 1995), Zelâl Yeniden Doğuş (1996).
KAYNAKÇA: Mehdi Zana / Bekle Diyarbakır (1991), Mehdi Zana / Sevgili Leyla (1995), Mehdi Zana / Yeniden Doğuş (1996), Şevket Beysanoğlu / Diyarbakırlı Fikir ve Sanat Adamları (c. 3, 1997), Mehdi Zana’ya Gözaltı (Hürriyet, 16.10.2004), Vikipedi Özgür Ansiklopedi (Internet sitesi, erişim tarihi: 8 Aralık 2012), Soner Yalçın / Kürt Açılımı’nın Leyla Zana’nın Evliliğiyle Ne İlgisi Var? (hurriyet.com.tr, 18 Ekim 2009), İhsan Işık / Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi (2. bas. 2009) - İhsan Işık / Diyarbakır Ansiklopedisi (2013) - Geçmişten Günümüze Diyarbakırlı İlim Adamları Yazarlar ve Sanatçılar (2014).
