Şair, yazar ve çevirmen. 25 Ekim 1938, Bulgaristan / Razgrat / Şeremet (Veselets) köyü doğumlu. Tam adı Şaban Mahmudoğlu Kalkan’dır. “Şaban Mahmudov” imzasını da kullandı. Doç. Dr. Hatice Kalkan Yıldırım ile Doç. Dr. Sema Kalkan Uçar’ın babasıdır. İlk ve ortaöğrenimini köyünde tamamladı. Balpınar (Kubrat) Türk Lisesi’ni bitirdikten sonra bir süre öğretmenlik yaptı. Hasköy (Haskovo) Tıp Enstitüsü’nü bitirdikten sonra sağlık memuru olarak çalıştı. 1989’da Türkiye’ye göç ederek İzmir’e yerleşti. 1990’dan itibaren İzmir Alsancak Devlet Hastanesi’nde görev yaparak 2003 yılında emekliye ayrıldı. İzmir’de ve Razgrat’ta oturuyor. Evli, iki çocuk babasıdır ve iki torun sahibidir. Bulgarca ve Rusça biliyor.
Şaban M. Kalkan, şiirle öğrencilik yıllarında ilgi,lenmeye başladı. “Mektep” başlıklı ilk şiiri, 12 Eylül 1953’te Sofya’da çıkan Eylülcü Çocuk gazetesinde yayımlandı. Şiirlerini hece ölçüsü ve serbest koşukla yazdı. Şiirleri 1955 yılından itibaren Sofya’da çıkan Eylülcü Çocuk, Halk Gençliği, Yeni Işık, Yeni Hayat, Sofya, Önder (Keşan), Kardaş Edebiyatlar (İzmir), Birlik (Bakü), Gelişim (Tel-Aviv) gazete ve dergilerinde yayımlandı. Şiirin dışında destan, gazel, ağıt, koçaklama, sone, mizahi şiirler, gezi notları, anı, epigram, eleştiri, fıkra, öykü, efsaneler yazdı ve Şeyh Bedrettin adlı bir dram kaleme aldı. Kimi ilk şiirlerinde sosyalizmi övmeye çalıştı. Çocuk şiirlerinde barış, mutluluk, insan ve doğa sevgisi belirgin konulardır. Kardeş Edebiyatlar dergisinde Bulgaristan ve Balkan Türk sanatçılarını tanıtan yazılar kaleme aldı. Şiirleri Bulgarca, Rusça, İngilizce, Macarca, Lehçe ve İbraniceye çevrildi. Kendisi de Bulgaristan’da, Dante Aligeri’nin Cehennem adlı destanından birkaç bölüm ile Rus ve Bulgar şairlerinden kimilerinin şiirlerini Türkçeye, kimi Türk ve Türk dünyası şairlerinin şiirlerini de İvan Doynov ile birlikte Bulgarcaya çevirdi.
Şaban Kalkan, edebiyat-sanat örgütlerinde de görev alarak; 1966-72 yılları arasında Razgrat’taki Türk asıllı şair ve yazarların kurduğu Bahar Edebiyat Derneği’nin başkanlığını yapıtı. 1974-78 yılları arasında Bulgar Yazarlar Birliği’nin Razgrat kolunun sekreterliğini, 1982-84 yılları arasında da başkanlığını yürüttü. Yerel parlamentoda iki dönem görev yaptı… 1967 yılında Dostluk (Razgrat) gazetesinin öykü yarışmasında birincilik ödülünü, 1968 yılında Halk Gençliği (Sofya) gazetesinin Altın Yüzük Şiir Ödülü’nü, 1971 yılında Yeni Işık (Sofya) gazetesinin Eylül Şiir Ödülü’nü, 1974 yılında “Yeni Deliorman” (Bulgarca / Razgrat) Kurtuluş Şiir Ödülü’nü, 1984 yılında Yeni Işık / Nova Svetlina gazetesi ve Bulgar Yazarlar Birliği’nin “Özgürlük” adlı şiir yarışmasında Özgürlük Gülü başlıklı şiiri ile seçici kurul özel ödülünü aldı. Kendisine 2007 yılında Azerbaycan hükümetine bağlı bilim kuruluşu VEKTOR Beynelhalg Elm Merkezi (İnternasional Scientific Center) tarafından “Fahri Doktor” unvanı verildi, 2009 yılında Bulgaristan hükümetinin kültür ve sanat adamlarına verdiği Nikola İkonomov Ödülü’ne değer görüldü.
Bulgaristan Yazarlar Birliği, KIBATEK (Kıbrıs Balkanlar Avrasya Türk Edebiyatları Kurumu) kurucu üyesi ve Türkiye temsilcisi, Türkiye’de de Edebiyatçılar Derneği’nin üyesi olan Kalkan; Bulgaristan’daki Türklerin şiiri, mizahı, çeviri sorunları ve tarihi ile ilgili yurt içi ve yurtdışı sempozyum ve konferanslara katılarak bildiriler sunmuştur.
“Şaban Mahmudoğlu’nun bütün bu millî duygularının yanında, gençlik yıllarında Marksist düşünce çerçevesinde şiirler yazdığını da kaydetmeliyiz. Elbette kendisinden başka hiçbir fikre tahammül edemeyenler totaliter komünist sistem içerisinde, Türkçeyi ve Deliorman sevgisini canlı tutmayı başarabilmesini biraz da bu tavrına bağlamak mümkündür. Şair, aldığı eğitim ve devrin şartları gereği böyle bir düşünceyi şiirlerinde aksettirmek suretiyle Razgard Yazarlar Birliği Başkanlığı’na kadar yükselmiş; bu sayede, Türk dilinin ve kültürünün o topraklarda yaşatılması mücadelesini daha kolay verebilmiştir.
“‘Düşüncelerinin Yörüngesinde’, ‘Bahar Senfonisi’, ‘Hürriyet Şarkısı’, ‘Deliorman’da Bahar’ gibi şiirlerinde bu düşüncelerin güçlü bir şiir diliyle ifade edildiğini görüyoruz. Türklere yapılan baskıların artması üzerine, şairin 1971 yılında yazdığı ‘Her Şey Bir Odada’ isimli şiirinde ise, hayatından, dolayısıyla sistemden şikâyet ettiğine şahit oluyoruz.” (Ünal Şenel)
ESERLERİ:
Şiir: Gerginlik (Sofya, 1966), Deliorman Şarkıları (1969), Sevda Rüzgârı (Razgart, 1974), Yabancı Değilim (1976), Turnalar (çocuk şiirleri, 1998), Sağlık Alfabesi (çocuk Şiirleri, İzmir, 2005), Sevda Soneleri (İzmir, 20006), Sıcak Gurbet (İzmir, 2012).
Seçki-Derleme: Deliorman’dan Sesler (Bulgarca-Türkçe / Razgrat, 1969), Şiir Gecesi / Kıbrıs, Balkanlar ve Avrupa’da Türkçe Yazan Şairlerin Şiirleri (Atila ER ile, İzmir 1998), KIBATEK Uluslararası Şiir Antolojisi (Atila Er ile, İzmir 2008), KIBATEK Uluslararası Çeviri Antolojisi (İzmir 20011), Rodoplardan Esintiler (Antolojisi, İzmir 2013).
Araştırma: Türk Dünyası edebiyatında KIBATEK 1997-2001 (Feyyaz Sağlam ile, 2001), XX. Yüzyıl Bulgar Şiirinin Romantik Şairi İvan Doynov Yaşamı Sanatı Eserleri (Atila Er ile, 2005).
Çeviri: Yağmurlu Sabahlarda Aşk (Öyküler, Konstanstin Poustouski’den).
Bulgarca: Pratenitsi Na Tagata (Hüznün Elçileri, Razgrat, 2009).
Azeri Türkçesi: Azerbaycan Sonetleri (2012).
KAYNAKÇA: İbrahim Tatarlı / Şaban Mahmudov (Antoloji, Sofya, 1964), Petya Yordanova / İskreno i Razvılnuvano (Samimi ve Heyecanlı, Yeni Işık-Nova Svetlina, 4 Mart 1982), Ünal Şenel / Şaban Mahmudoğlu Kalkan Şiirinin Ana Çizgileri (Kardaş Edebiyatlar, Sayı: 22, 1992), Serpil Ural (Çoluk Çocuk dergisi, Aralık 2002), Hayriye Süleymanoğlu Yenisoy / Bulgaristan Türk Çocuk Edebiyatından Örnekler (2002), Sabahattin Bayramöz / Türkçenin Sarmaşıkları (2002), Dinçer Sezgin / Yaşamı Anlatan Sözcükler (Radikal, 22.11.2003), İhsan Işık - Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi (Cilt: 2, 2004) - The Encyclopedia Of Turkish Authors” (3 cilt, Ankara, 2005) – Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi (2006), Doç. Dr. Plamen Doynov / Şaban M. Kalkan (Literaturen Forum, Bulgarca, Sofya, 2011), Doç. Dr. Tamilla Alieva Abbashanlı / Beşeri Duygularla Yoğrulan Sone (Gündem gazetesi, Ankara, 2011), Yard. Doç. Dr. Atıf Akgün / “Şaban M. Kalkan: Hayatı, Sanatı ve Eserleri” (Manisa, III. Uluslararası Balkanlarda Türk Varlığı Sempozyumu,10 -12 Mayıs 2012), Bilgi teyidi (2017).
